jurisdiction, cyberspace law

 โลกเข้าสู่สังคมยุคข่าวสาร (Information Age) มานานหลายทศวรรษแล้ว  ปัจจุบัน ทุกคน

สามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและติดต่อถึงกันได้อย่างสะดวกง่ายดายและรวดเร็วด้วยการส่งข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านอินเตอร์เน็ตและเวิลด์ไวด์เว็บ ซึ่งในที่นี้จะเรียกว่า cyberspace   อย่างไรก็ดี  มีข้อสังเกตว่าใครเป็นเจ้าของพื้นที่บนพื้นที่ไร้พรมแดนนี้ ในเมื่อทุกคนทั่วโลกอยู่คนละประเทศกันภายใต้เขตอำนาจรัฐของตนเอง และหากต้องมีข้อพิพาทกัน กฎหมายใด และกฎหมายของประเทศใด  หรือภายใต้เขตอำนาจศาลของประเทศใดจะมีผลใช้บังคับ   เมื่อพิจารณาถึงประเด็นนี้แล้ว จะเห็นว่าการกำหนดเขตอำนาจศาลบน cyberspace  เป็นเรื่องที่ยุ่งยากซับซ้อนอย่างยิ่ง การจะนำหลักแนวคิดเรื่องเขตอำนาจศาลแบบดั้งเดิมมาปรับใช้ ก็จะต้องคำนึงถึงว่า cyberspace  โดยสภาพ  ไม่มีลักษณะทางกายภาพ ไม่มีภูมิศาสตร์ ไม่มีอาณาเขต ไม่มีพรมแดนกำหนดไว้แน่นอน จึงต้องพิจารณาเรื่องเขตอำนาจศาลระหว่างประเทศอย่างรอบคอบและเหมาะสมสอดคล้องกับการนำไปบังคับใช้ร่วมกันระหว่างประเทศต่าง ๆ

                   เมื่อพิจารณาคำว่า  jurisdiction มาจากภาษาละติน  “ius” หรือ “iuris” หมายความว่ากฎหมาย (law) และ “dicere”  หมายความว่าพูด (to speak) เมื่อนำมารวมกัน   คำว่า “jurisdiction” จะมีความหมายว่า  “the practical authority granted to a formally constituted legal body or to a political leader to deal with and make pronouncements on legal matters and, by implication, to administer justice within a defined area of responsibility.”[1] สรุปความหมายคืออำนาจในทางปฏิบัติที่มีกฎหมายออกมารองรับอย่างเป็นทางการหรือผู้นำทางการเมืองให้อำนาจไว้เพื่อที่จะจัดการและประกาศใช้เนื้อหากฎหมายออกมา  และโดยปริยาย เพื่อที่จะจัดการให้เกิดความยุติธรรมภายในขอบเขตความรับผิดชอบที่กำหนด   ซึ่งจากการพิจารณาความหมายนี้ จะเห็นได้ว่ามีความหมายอย่างกว้าง  โดยมีสององค์ประกอบหลัก คือ (1) เขตศาล อันหมายถึงพื้นที่ทางภูมิศาสตร์ที่ศาลมีอำนาจพิจารณาคดี และ (2) อำนาจศาล หมายถึงอำนาจในการพิจารณาคดีโดยพิจารณาจากเนื้อหาสาระแห่งคดี (subject matter) ว่าศาลมีอำนาจที่จะรับฟ้องหรือไม่เพียงใดตามกฎหมายที่ประกาศหรือบัญญัติออกมา

                  ในอีกความหมายหนึ่ง เขตอำนาจศาลรวมถึงอำนาจของรัฐในการตรากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับบุคคลหรือพฤติการณ์ใดโดยเฉพาะ และใช้อำนาจในการพิจารณาพิพากษาในกระบวนการระงับข้อพิพาทของศาลหรืออนุญาโตตุลาการ และเพื่อที่จะบังคับการให้เป็นไปตามคำพิพากษา หรือลงโทษกรณีไม่ปฏิบัติตามกฎหมาย  ดังนั้น ในความพยายามร่างกฎหมายกำหนดเขตอำนาจศาลบน cyberspace  ซึ่งกฎหมายระหว่างประเทศได้จำกัดอำนาจรัฐในการใช้เขตอำนาจศาลต่อคดีที่เกี่ยวกับผลประโยชน์หรือกิจกรรมของบุคคลที่ไม่มีถิ่นที่อยู่ในรัฐนั้น 

[1] http://en.wikipedia.org/wiki/Jurisdiction