ในงาน “นักวิจัยใหม่พบเมธีวิจัยอาวุโส สกว.” คืนวันที่ ๑๖ ต.ค. ๕๑ ศ. ดร. วิชัย บุญแสง ผอ. ฝ่ายวิชาการ นำเสนอ ดัชนีชี้วัดคุณภาพบทความวิจัย ว่าประกอบด้วย ๓ องค์ประกอบ โดยต้องใช้ทั้ง ๓ องค์ประกอบร่วมกัน คือ
- Peer Review
- Journal Impact Factor
- Citation
ผมจึงเอาเรื่องนี้มาลงบันทึกและขยายความต่อ
Peer Review
เรามักคิดถึง peer review ตอนส่งต้นฉบับไปขอลงพิมพ์ในวารสาร กับ peer review ตอนขอตำแหน่งวิชาการ พิจารณาแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสำคัญทางวิชาการ หรือพิจารณาให้รางวัลหรือยกย่อง
ประเด็นสำคัญที่ผู้เชี่ยวชาญตรวจสอบกันใน peer review คือ บทความวิจัยนั้นมีส่วนต่อยอดองค์ความรู้ในเรื่องนั้นอย่างไรบ้าง คือต้องไม่มองเฉพาะความถูกต้องน่าเชื่อถือของรายงานหรือบทความนั้น ต้องมองประกอบกับภาพใหญ่ขององค์ความรู้ด้านนั้นๆ
ยังมี peer review อีกแบบหนึ่งที่วงการวิชาการไทยยังไม่ได้ใช้กัน คือการที่มีกลไกระดับประเทศ เช่น Task Force หรือ Expert Panel เฉพาะด้าน ร่วมกันทำงานเป็นรายปี เพื่อตรวจสอบว่าในช่วงเวลา ๑ ปี องค์ความรู้ด้านนั้นมีการพัฒนาขึ้นอย่างไรบ้าง ผลการค้นคว้าวิจัยใดที่ถือว่ามีน้ำหนัก หรือคุณภาพสูงมาก รวมทั้งให้ข้อเสนอแนะว่ายังมี โจทย์วิจัยที่สำคัญอะไรบ้างที่ยังไม่มีคนหยิบมาทำวิจัย
ผมจึงของเสนอต่อ สกว., วช., สวทช., สกอ. ไว้ว่าน่าจะคิดดำเนินการเรื่อง Annual Expert Review Panel Report เฉพาะด้านของการวิจัย จะกำหนดขอบเขตของแต่ละด้านกว้างหรือแคบแค่ไหน เป็นเรื่องที่จะต้องปรึกษาหารือกัน
Journal Impact Factor(JIF)
เป็น “ราคา” ประจำวารสาร เป็นที่รู้กันว่า วารสารที่ JIF สูงจะรับตีพิมพ์ยาก ดังนั้น จึงมักถือกันว่าบทความวิจัยที่ได้ลงตีพิมพ์ในวารสารที่มี JIF สูง เป็นบทความที่มีค่าสูงตามไปด้วย ซึ่งมีทั้งส่วนที่จริงและไม่จริง ส่วนที่ไม่จริงก็คือบางบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารที่มี JIF สูง แต่อาจไม่มีคนสนใจนัก และไม่ค่อยมีคนอ้างอิง ก็ได้
Citation
เป็น “ราคา” ของบทความนั้นเอง ว่ามีคนอ้างอิงกี่ครั้ง โดยที่ถ้าจะตรวจสอบแบบพิถีพิถัน ก็ต้องแยก self citation ออกไป ควรแยก citation โดยลูกศิษย์หรือนักวิจัยกลุ่มเดียวกันออกไป ก็จะเหลือเฉพาะ citation ของแท้
ผมย้อนระลึกชาติกลับไปสมันผมมาทำงานที่ สกว. ใหม่ๆ พยายามหยิบยกเรื่อง Citation และ Impact Factor มาใช้ เสียงตอบรับไม่กระตือรือร้น มาเห็นความก้าวหน้าเรื่องนี้ในวงการวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีไทย ที่เห็นภาพอยู่ในขณะนี้ ผมมีความสุขมาก และเห็นว่า ความท้าทายของเราคือ ทำอย่างไรที่จะวางระบบคล้ายๆ กันที่เหมาะสมต่อวงการวิจัยด้านมนุษยศาสตร์ และสังคมศาสตร์
วิจารณ์ พานิช
๑๗ ต.ค. ๕๑
ขอเรียนรู้ด้วยค่ะ ขอบคุณค่ะ