ประชุมพิจารณารายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์ โครงการ การพัฒนาเชิงระบบเพื่อปฏิรูปการเรียนรู้และคุณภาพโรงเรียน

         วันที่ ๑๔ มีค. ๔๙ ผมร่วมประชุมนี้    มี นพ. ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์ เป็นหัวหน้าทีม    เป็นผลงานของ phase 3   และจะมี phase 4  เรียกว่าโครงการระบบดีโรงเรียนมีคุณภาพ
         โดยสรุป โครงการนี้ดำเนินการมา ๓ ช่วง ใช้เวลา ๒ ปี เศษ   ได้สร้างความรู้และทักษะในการพัฒนาคุภาพโรงเรียน โดยวิธีการกระบวนระบบ Systems Approach) หรือ Learning Organization นั่นเอง   .ใช้ PDCA หลายๆ รอบอย่างต่อเนื่อง    โดย P หมายถึงวางระบบ    มีระบบหลัก ๓ ระบบ และระบบเสริมอีก ๗    เรียกเทคนิคนี้ว่า ToPSTAR   เวลานี้เทคนิค ToPSTAR (Think over, Plan, Systems, Team, Assessment and Reflection) ได้ระบาดเข้าไปในวงการศึกษาพอสมควร    จะมีการร่วมมือกับ สคส. นำเอา KM เป็นเครื่องมือขยายผลสร้างเครือข่าย และสร้าง CoP เพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษา ที่เน้นการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง และพัฒนาทั้งระบบ ต่อไป    โดยคุณหญิง (นภินทร ศิริไทย) จะเป็นผู้ประสานงานฝ่าย สคส.
 
         ข้างบนคือบันทึกสำหรับคนทั่วไป    ต่อไปนี้เป็นบันทึกรายละเอียดไว้เตือนความจำของผมเอง    และเป็นแบบฝึกหัดเป็น “คุณลิขิต” ของผม

 

บรรยากาศในห้องประชุม ๑ 


อ. จงกล ทรัพย์สมบูรณ์
         เป็นการเข้าไปปรับเปลี่ยนวิธีพัฒนาคุณภาพ รร. อย่างเป็นระบบ และเกิด CQI ในงานประจำ  โดยใช้ PDCA  และ external benchmarking  เป็นการพัฒนาโดยสร้างระบบของตนเอง    เกิดการพัฒนาและได้รับการรับรองคุณภาพโดย สมศ. โดยอัตโนมัติ
         นวัตกรรมที่เกิด คือเครื่องมือ ToPSTAR    ได้จากการดำเนินการพัฒนาเป็นเครือข่าย 130 เครือข่าย    1,555 โรงเรียน  และ 114 หน่วยงาน   
         ในตอนเริ่มโครงการมีบาง รร. ไม่กล้าเข้าร่วม เพราะไม่แน่ใจว่าเป็นนโยบายของ กศธ. หรือไม่   โครงการ phase 1 เป็นการทดลองนำร่อง    phase 2 ขยายผล    phase 3 ขยายเครือข่าย
๓ องค์ประกอบสำคัญ  (๑) การนำองค์กร (๒) ยุทธศาสตร์  (๓)  เรียนรู้เป็นทีม
P = วางระบบ  
ดร. จันทนา  นนทิกร
         ระยะที่ ๒  Benchmarking (เทียบระดับ) กับ รร. อื่น นำมาปรับปรุง รร. ของตน    ให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง     โดย รร. ประเมินตนเอง ในระบบนั้นๆ   หา รร. ที่เก่งที่สุดในกลุ่ม ศึกษาวิธีปฏิบัติของเขา   แล้วทำ site visit เพื่อนำวิธีการมาปรับใช้    ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างก้าวกระโดด   ย่นระยะเวลา    แล้วต้องพัฒนาอย่างต่อเนื่อง   
ดร. ประวิต เอราวรรณ์
         ระยะที่ ๓   (๑) เสริมสร้างความเข้มแข็งในการพัฒนาระบบคุณภาพ รร.   โดย ดำเนินการ ลปรร. ในเครือข่าย โดยใช้ BMK และ การนิเทศน์    (๒) ขยายเครือข่าย รร.  
มีตัวอย่าง best practice ด้านต่างๆ ได้เขียนไว้ในรายงาน  เช่น รร. สันป่าสัก ชม.   อยู่ชานเมือง ชม. ติดสนามบิน   เกิดผลผู้ปกครองนิยมส่งเด็กมาเรียน และ ชุมชนส่งทรัพยากรมาช่วย   ผลจากการดำเนินการชุมชนสัมพันธ์   

ดร. เจือจันทร์ จงสถิตย์อยู่
         รายงานไม่สะท้อนคุณค่าของโครงการ   ไม่สะท้อนงานที่ออกมาเท่าที่ควร    ขอให้เขียนสรุปอย่างที่นำเสนอวันนี้ได้ไหม   เพื่อให้ กศธ. เมื่ออ่านรายงานแล้วเห็นคุณค่า    เห็น value add ของโครงการ  
         จะ maintain ระบบนี้ได้อย่างไร   
         Lesson learned ที่เขียนเป็นของ BP เท่านั้น   ไม่เป็น Lesson learned ของการวิจัยนี้  
มี รร. ที่ทำการพัฒนาเพื่อรางวัล แต่ผลการเรียนรู้ของเด็กไม่ดี   รร. ในฝันบางโรง ประเมินแล้วโดนคัดออกเพราะเอาแต่กิจกรรม ทำเพื่อรางวัล    ตัวกิจกรรมต้องนำไปสู่การพัฒนาการเรียนรู้ของนักเรียน    ตนเคยไปตรวจ รร. มี รร. ที่ติดบอร์ดโชว์คนตรวจ   ถามเด็ก เด็กไม่ได้อ่าน   ก็จะจับได้ว่าทำเพื่อโชว์ ไม่ใช่ของจริง
         อยากได้ Lesson learned จากการเข้าไปขยายเครือข่าย    มีไหม รร. ที่ convince ยากมาก    คิดว่าโครงการนี้ได้ทำกิจกรรมและผลงานมาก แต่เขียนไม่ชัด

อ. จงกล 
         รร. อ้อมน้อย ผลการเรียนของเด็กดีขึ้น   รร. ที่ตนไปตรวจเยี่ยม ครู ผู้ปกครอง ผู้บริหาร บอกตรงกันว่าโครงการช่วยให้ทำอย่างเป็นระบบ   เกิดการพัฒนา  
ดร. ประวิต
         รายงานเขียนยาก   เพราะทำ action  
         จะไปปรับ เน้นการถอดบทเรียน   เขียนเป็นเรื่องเล่า  
รศ. ดร. วิชัย วงษ์ใหญ่
         เขียนเชิงคุณภาพจะเห็นวัฒนธรรมของ รร.   การวิจัยกับการปฏิบัติเกิดพร้อมๆ กัน  เขียนให้เห็นกระบวนการเปลี่ยนแปลง  
         เขียนให้เห็นแรงเสริมระหว่างโครงการกับปัจจัยบวก  เช่นผู้บริหารที่เอาจริงเอาจัง  
ดร. เจือจันทร์  
         ภาวะผู้นำอาจมีอยู่แล้ว   โครงการไปเสริม    เคยไปเห็น ผว. ซีอีโอ   ผวจ. สุรินทร์ ไปต่อยอดภูมิปัญญาชาวบ้าน เกิดผลเร็ว    ผวจ. ยโสธร ไปเชื่อมโยงกับมหาวิทยาลัยไทบ้าน เป็นต้น
นพ. ยงยุทธ วงศ์ภิรมย์ศานติ์
         เนื้อหลักเป็นนวัตกรรมการบริหาร    โครงการเข้าไปเสริมระบบ   ให้เกิดความต่อเนื่อง สร้าง LO    สร้าง mental model เชิงระบบ    รร. ต้องมีตัวชี้วัดที่ชัดเจน    รร. อ้อมน้อยทำไป ๒ – ๓ ปี สถานภาพเปลี่ยน    ToPSTAR ช่วยทำให้กิจกรรมสม่ำเสมอ    ให้ รร. ประเมินคุณภาพทุกเทอม   ไม่ใช่ทุกรอบ สมศ.   หรือปีละหน   BMK เป็นเครื่องมือให้เปรียบเทียบ และใช้ความสำเร็จของ รร อื่น    ไม่ให้ดูงาน แต่เทียบระบบต่อระบบ   
         ผอ ไม่เก่งไม่เป็นไร   ระบบ จะช่วยให้พัฒนาต่อเนื่อง    ผอ เก่ง แต่ไม่ทำงานเชิงระบบ จะไม่ยั่งยืน    
         ทำมาก เขียนไม่หมด  
         ได้เชิญ ดร ประพนธ์จาก สคส. ไปให้ความเห็น   จะเติม  storytelling  &  CoP
อ. จงกล
         เขตพื้นที่การศึกษาควรใช้ศึกษานิเทศก์ในการดำเนินการ   ดังตัวอย่าง อ. จันทนา เข้าร่วมโครงการนี้ เขตพื้นที่ราชบุรีได้ประโยชน์   
นพ. ยงยุทธ
         บางเขตน่าตกใจ   วัฒนธรรมของเขตไม่ดี
ดร. เจือจันทร์
         นี่คือการสร้างระบบคุณภาพภายใน รร.    ไม่สำเร็จรูป
         ใน 1,555 รร มี BP อะไรบ้าง   
นพ. วิจารณ์ พานิช 
         การวิจัยแบบ holistic   เขียนรายงานยาก 
         มีเขตพื้นที่การศึกษาใดบ้างนำวิธีการนี้ไปใช้    ทำไปถึงไหนแล้ว
         เครือข่ายที่เกิดขึ้นเอง มีที่ไหนบ้างที่เข้มแข็ง    เข้มแข็งอย่างไร   ในด้านไหน  
         แรงหนุนจากภายนอก   ในลักษณะจัดเวที ลปรร. ระหว่างผู้ทำจริง ควรเป็นอย่างไร  
         อยากรู้ว่าเข้าไปอยู่ในมือ สพฐ. จะเป็นอย่างไร    จะทำให้ทีมนี้เสียชื่อไหม เพราะหน่วยราชการมีวัฒนธรรมควบคุม-สั่งการ และต้องการผลเร็ว  
         การรับรอง BP เป็นดาบสองคม    มีโอกาสเกิดผลเสียจากการ ที่เกิดการยึด BP แบบตายตัว (static)   ทำให้ไม่เกิดการพัฒนาต่อเนื่อง   

ดร. เจือจันทร์
         ทำอย่างไรให้ สพฐ. เอาไปใช้   ถ้ามีเวทีร่วม   เขตนำร่อง Ctr of Excellence ของ สพฐ. ไม่ได้ใช้ input จากโครงการนี้    ถ้าใช้จะเกิดผลง่ายกว่า    เป็นการใช้ยุทธศาสตร์ต่อยอด
ดร. สีลาภรณ์ บัวสาย
         ศ. สุมน เขียนมาให้ความเห็นว่า โครงการนี้บรรลุวัตถุประสงค์ทุกประการ   แต่ต้องอ่านหลายรอบจึงเข้าใจ    ไม่ตรงกับชื่อโครงการ
ความเห็นของตนเอง แยกเป็น ๔ ท่อน
(๑) การปรับแก้   ชี้ success ของการพัฒนาระบบ รร. กับส่วนของผลต่อตัวเด็ก หายไป    ผลต่อเด็นดูที่ enrollment, drop out, achievement    ควรมี annex ที่มีรายชื่อ รร.   ใส่ดาว รร. ที่ทำได้ดี     BP (แบบปฏิบัติที่ดี – บัญญัติโดยราชบัณฑิตฯ)  ที่คิดขึ้นใช้เอง อาจเรียกว่า “วิธีใหม่”  “ความริเริ่ม”  “นวัตกรรม” ก็ได้ ไม่จำเป็นต้อง best   แค่เคยทำก็มี something to share  
(๒) ที่น่าทำเพิ่ม   (ก) รายงานแบบเรื่องเล่า อาจเพิ่มเป็นอีกเล่ม   (ข) ทำชุดคู่มือของการพัฒนา/บริหาร รร.    อบต. อาจสนใจ ขอ consult service
(๓) การวิเคราะห์ อาจเขียนแบบ storytelling  (ก) กระบวนการปรับเปลี่ยน รร.   กระบวนการมีอะไรบ้าง (ข) การทำ capacity building ต่อเขตพื้นที่   (ค) ผลสัมฤทธิ์ต่อเด็ก   (ง) ปัจจัยที่มีผลต่อการใช้ ToPSTAR  (จ) reflection ของทีมวิจัย (ฉ) reflection ต่อการบริหารจัดการ รร.    การปรับเทคนิคการจัดการสมัยใหม่เข้าไปในวงการศึกษา    มิติด้านการจัดการในวงการศึกษาถูกละเลยมานานมาก
(๔) การสังเคราะห์และเสนอแนะ   น่าจะเขียนวิธีการใช้เครือข่ายที่สร้างขึ้นเป็นทุนเพื่อการปฏิรูป รร.   (ก) จะฝึกอบรมทีม รร. ด้านการจัดการ รร. อย่างไร   (ข) เครื่องมือที่จะใช้มีอะไร เช่นการจัดการความรู้ บวกระบบพี่เลี้ยง   (ค) ระบบบริหารโครงการ ของ กศธ. จะทำอย่างไร จึงจะรักษาต้นทุนนี้ไว้ได้   เช่นมีหน่วยซื้อบริการที่ปรึกษา ช่วยขยายผล   เสนอ unit cost   คล้ายเขียนโครงการให้ กศธ. ซื้อ   (ง) คำถามว่า สมศ. หายไปไหน   ที่จริง สมศ. ได้ประโยชน์จากโครงการนี้ได้  
นพ. ยงยุทธ
         ตอนเสนอตอนแรกว่าจะไปเปลี่ยนแปลงระบบประเมินภายนอก    จึงเกิดความขัดแย้งกับ สมศ.  
         สมศ. ไปทำมาตรฐานใหม่อีกชุดหนึ่ง   
ดร. สีลาภรณ์
         ควรเสนอ package ที่รับไปใช้ได้ง่าย   รอหน้าต่างแห่งโอกาส

มีต่อ