จะจัดกิจกรรมการเรียนวรรณคดีไทย

อย่างไรครับ..ที่ไม่ให้เด็กเบื่อ 

 

        บัดเดี๋ยวดังหงั่งเหง่งวังเวงแว่ว          สะดุ้งแล้วเหลียวแลชะแง้หา

เห็นโยคีขี่รุ้งพุ่งออกมา                           ประคองพาขึ้นไปจนบนบรรพต

แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์                      มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด

ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด                   ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน

มนุษย์นี้ที่รักอยู่สองสถาน                       บิดามารดารักมักเป็นผล

ที่หนึ่งพึ่งได้แต่กายตน                           เกิดเป็นคนคิดเห็นจึงเจรจา            

แม้นใครรักรักมั่งชังชังตอบ                      ให้รอบคอบคิดอ่านนะหลานหนา

รู้สิ่งใดไม่สู้รู้วิชา                                   รู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี           

จงคิดตามไปเอาไม้เท้าเถิด                     จะประเสริฐสมรักเป็นศักดิ์ศรี

พอเสร็จคำสำแดงแจ้งคดี                        รูปโยคีหายวับไปกับตา 

P    

          สวัสดีครับ..แวะมาเยี่ยมอีกครั้งครับ และขอรบกวนขอคำแนะนำจากท่านอาจารย์ด้วยครับ คือครูสุอยากจะรู้ว่าถ้าจะสอนเด็กเกี่ยวกับวรรณคดี เช่น สุดสาคร ซึ่งจะต้องเจอกับบทกลอนเยอะ ๆ จะทำอย่างไรดีครับ จะให้นักเรียนอ่านออกเสียงเป็นทำนองเสนาะทั้งหมดด้วยหรือเปล่าครับ  ครูสุอยากให้เด็กไม่เบื่อกับการอ่านกลอน อยากให้มีกิจกรรมอื่น ๆ ด้วย  แต่คิดไม่ค่อยออก จึงอยากขอคำชี้แนะนะครับ  ขอบพระคุณครับ

 P    

      สวัสดีครับ..เจ้าของบ้านหายตัว อิๆ .. เห็นคุณครูสุแวะมาถาม ก็เลยขอเสนอความเห็นเล็กๆ น้อยๆ เผื่อจะนำไปใช้ได้ครับ..

     การอ่านบทร้อยกรองเป็นทำนองเสนาะนั้นสำคัญมาก ในการเรียนวรรณคดี แต่อาจไม่ต้องอ่านตลอดเรื่องนะครับ นักเรียนอาจจะเบื่อได้ อย่างที่ครูสุว่า ควรจะตัดตอนมาสัก 7-8 บท มาอ่านทำนองเสนาะ

     กิจกรรมนั้นมีได้หลายอย่าง เช่น  (๑)การแสดงบทบาทตามคำกลอน (๒)ให้นักเรียนหาคำสัมผัส หรือคำคล้องจอง จากบทกลอน แล้วขยายออกไป ให้นักเรียนคิดคำคล้องจองเอง(๓)การทายศัพท์หลังจากที่ครูสอนไปแล้ว ก็ทำให้นักเรียนกระตือรือร้น พอสมควร (๔)ให้แต่ละคนคิดคำถาม เพื่อถามสลับกันก็ได้   (๕)อาจให้นักเรียนค้นศัพท์ยาก คนละคำสองคำ แล้วให้ถามครู นักเรียนก็จะได้รู้คำศัพท์ด้วยครับ แต่ครูจะเหนื่อยหน่อย

      สุดสาคร เหมือนยอดมนุษย์ เด็กๆ อาจจะชอบ ตอนนี้มีเรื่องน่าตื่นเต้น และสนุกหลายฉาก ลองหาภาพสวยๆ มาประกอบดูนะครับ  ผมมีหนังสือภาพ จากภาพยนตร์การ์ตูนของคุณปยุต เงากระจ่าง ถ้าครูสุไม่รีบ ผมจะลองสแกนภาพไปให้ดู เผื่อจะใช้ได้นะครับ

              มิตรภาพซาบซึ้งตราตรึงจิต       เพิ่มชีวิตเติมชีวาฟ้าสดใส

พัฒนาคุณภาพภาษาไทย         คงคู่ไว้ในแดนดินถิ่นแหลมทอง 

        ขอนำเสนอการวิเคราะห์และตัวอย่างการจัดกิจกรรมการเรียนรู้วรรณคดีไทย เรื่อง พระอภัยมณี ตอนกำเนิดสุดสาคร และ ตอนสุดสาครเข้าเมืองการะเวก  แก่..ครูสุ..และคุณครูภาษาไทยที่สนใจและได้แวะเวียนมาอ่าน  เพิ่มเติมจากที่คุณครูธวัชชัยได้ตอบคำถามครูสุไว้แล้วในบันทึกที่ผ่านมา ..ค่ะ  

ยอดมนุษย์..สุดสาคร 

       นิทานคำกลอน เรื่องพระอภัยมณี ตอนกำเนิดสุดสาครและตอนสุดสาครเข้าเมืองการะเวก เป็นหนึ่งในวรรณคดีที่กระทรวงศึกษาธิการกำหนดให้เรียน ในช่วงชั้นที่ ๒ ชั้น ป.๔-ป.๖   และบทที่นำเสนอในตอนต้น เป็นบทอาขยาน  ที่เป็น บทหลัก  ที่นักเรียนต้องท่องจำเพื่อความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันทั่วประเทศ  โดยเป็นตอนที่ไพเราะถูกต้องตามฉันทลักษณ์  และให้คติสอนใจ

 

        สุดสาคร เหมือนยอดมนุษย์ตามที่คุณครูธวัชชัยกล่าว  สุดสาครเป็นเด็กชายที่น่ารัก  องอาจ  กล้าหาญ และกตัญญูกตเวที   อายุเพียง ๓ ขวบ  แต่มีความมุ่งมั่นเป็นเลิศ  ออกตามหาและช่วยพระบิดาที่ยังไม่เคยพบหน้ากัน  ต้องเดินทางตามลำพังไปกับม้าคู่ใจ  คือม้านิลมังกร   โดยมีไม้เท้าวิเศษของพระโยคีเป็นอาวุธ ต้องผจญภยันตรายต่างๆทั้งจากธรรมชาติ  อมนุษย์และมนุษย์จนแทบเอาชีวิตไม่รอด  ทั้งยังโศกเศร้าด้วยความรักและคิดถึงแม่เงือกอีก

 

        ดังนั้นเรื่องราวของสุดสาครในวัยเด็กจึงเหมาะกับนักเรียนในช่วงชั้นที่ ๒ ในการอ่าน  เพราะผู้เรียนจะเข้าใจความรู้สึกของตัวละครที่เป็นเด็กได้เป็นอย่างดี ในยามที่ต้องจากแม่  โหยหาพ่อ  ตื่นเต้นดีใจที่ได้พาหนะคู่ใจ  ตกใจหวาดกลัวเพราะถูกทำร้าย เป็นต้น  เหตุการณ์ทั้ง ๒ ตอนมีเหตุการณ์ที่เร้าใจ  มีการเคลื่อนไหวตลอดเวลา  นักเรียนอ่านได้ไม่เบื่อ

 

        จุดเด่นของตอนนี้ อยู่ที่มีตัวละครหลากหลายทั้งมนุษย์  สัตว์  และ อมนุษย์   นอกจากนี้ยังมีตัวละครที่มีลักษณะข้ามชาติพันธุ์และผสมผสานหลายแบบ  เช่น นางเงือก  สุดสาคร  พระโยคี  ชีเปลือย  ม้านิลมังกร เป็นต้น

 

        สุดสาครเป็นตัวละครเด่นที่สุด ในตอนนี้  สุดสาครเป็นลูกที่เกิดจากพ่อที่เป็นมนุษย์  ส่วนแม่เป็นนางเงือก  จึงถ่ายทอดบุคลิกภาพมาทั้งจากพ่อและแม่  กล่าวคือ มีรูปร่างหน้าตาเป็นมนุษย์  งามละม้ายคล้ายพระอภัยมณี  ดังกล่าวว่า

 

         เนตรขนงวงนลาฏไม่คลาดเคลื่อน       ละม้ายเหมือนพระอภัยนั้นใจหาย

 

แต่มีธรรมชาติชอบน้ำเช่นเดียวกับแม่ สามารถดำน้ำได้นานราวกับปลาตั้งแต่แรกเกิด

 

         พระหน่อนาถชาติเงือกชอบเลือกน้ำ       เที่ยวผุดดำตามประสาอัชฌาสัย

  

        พระโยคี เป็นผู้เลี้ยงดูสุดสาคร  โดยตั้งสัตย์อธิษฐานให้บังเกิด เมาะ  เบาะ  ฟูก  เปลนอน  แล้วเห่กล่อมให้นอนหลับ  ทั้งป้อนกล้วยป้อนน้ำ  และ อุ้มพาไปดื่มน้ำนมจากแม่เงือก   ด้วยเพศพันธุ์ผสมระหว่างคนกับเงือก  ทำให้สุดสาครแข็งแรงและโตเร็วกว่าเด็กทั่วไป   พระโยคีสอนวิชาความรู้ให้ตั้งแต่เยาว์วัย (คนผู้ใหญ่อย่างเรายังเอามาใช้ได้นะคะ..)

 

         สุนทรภู่ ได้บรรยายลักษณะของสุดสาครไว้อย่างเห็นภาพ  สะท้อนให้เห็นว่าสุดสาครได้รับการเลี้ยงดูอย่างดี  จึงเติบโตแข็งแรง  ร่าเริง  ซุกซน  เฉลียวฉลาด  และ ยังได้รับการศึกษาอย่างดีอีกด้วย

 

           ได้สิบเดือนเหมือนได้สักสิบขวบ      ดูขาวอวบอ้วนท้วนเป็นนวลฉวี

           ออกวิ่งเต้นเล่นได้ไกลกุฎี               เที่ยวไล่ขี่วัวความสบายใจ

           แล้วลงน้ำปล้ำปลาโกลาหล            ดาบสบ่นปากเปียกเรียกไม่ไหว

           สอนให้หลานอ่านเขียนร่ำเรียนไป     แล้วก็ให้วิทยาวิชาการ

(..ดีใจแทนเด็ก ๆ ของครูสุค่ะที่จะได้เห็นภาพ สุดสาคร.. ยอดมนุษย์น้อย  จากคุณครูธวัชชัย และจะวิเศษสุดค่ะ..หากคุณครูกรุณานำมาวางไว้ที่หน้าบันทึกนี้ด้วย เผื่อคุณครูภาษาไทยท่านอื่นๆด้วย..นะคะคุณครูคนใจดี..ขอบคุณสวย ๆ มา ณ ที่นี้ด้วยค่ะ)       

        นางเงือก   เป็นครึ่งมนุษย์ครึ่งปลา   อาศัยอยู่ในน้ำ  นางมีส่วนสำคัญในการช่วยพระอภัยมณีให้หนีนางผีเสื้อมาอยู่ที่เกาะแก้วพิสดารได้สำเร็จ   ต่อมาเมื่อพระอภัยมณีได้นางเงือก และนางเงือกคลอดลูกเป็นมนุษย์ตามชาติพันธุ์ของผู้เป็นบิดา  แล้วฝากพระโยคีให้เลี้ยงดู เพราะนางเป็นปลาจึงสุดปัญญาจะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงดูมนุษย์  แต่นางจะมาให้นมลูก ทุกเช้า  กลางวัน เย็น    สุนทรภู่พรรณนาให้ผู้อ่านรู้สึกซาบซึ้งประทับใจในความรักของแม่ได้อย่างเห็นภาพ  เหมือนมนุษย์อย่างไรอย่างนั้นเชียว

 

                นางเงือกน้ำคำรพอภิวาท          ข้าเป็นชาติเชื้อสัตว์เหมือนมัจฉา

       จะกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงมนุษย์สุดปัญญา    ขอฝากฝ่าบาทบงสุ์พระทรงธรรม์

       ช่วยเลี้ยงดูกุมารเหมือนหลานเถิด         เสียแรงเกิดกายมาจะอาสัญ

       อันข้านี้วิสัยอยู่ไกลกัน                       เช้ากลางวันเย็นลงจะส่งนม ฯ  

 

อีกตอนหนึ่งเมื่อสุดสาครแรกเกิด

             นางกอดบุตรสุดใจมิได้อิ่ม             พ่อเนื้อนิ่มแนบข้างไม่ห่างแห

นางเงือกทำหน้าที่ของแม่ด้วยการสั่งสอนตักเตือนสุดสาครไม่ให้ประมาทและให้รู้จักคิด (น้ำตาซึมเลย..คนพิมพ์)

            ถึงสิบรู้บุราณท่านเฉลย               ไม่เหมือนเคยฝึกสอนด้วยอ่อนศักดิ์

            อย่าจู่ลู่ดูถูกนะลูกรัก                   จงคิดหนักหน่วงใจดูให้ดี

นางได้กล่าวปลอบประโลมไม่ให้ลูกเป็นกังวลถึงนาง  สะท้อนให้เห็นความรักของแม่ที่ปราศจากความเห็นแก่ตัว   ยอมเสียสละเพื่อลูกได้ทุกอย่าง  โดยไม่คำนึงถึงความสุขและความปรารถนาของตนเลย   

    พ่อไปปะพระบิดาแล้วอย่ากลับ              จงอยู่กับภูวนาถเหมือนมาดหมาย

    แม้นลูกยาผาสุกสนุกสบาย                   ถึงแม่ตายเสียก็ไม่อาลัยตัว

(ครูสุ..ให้เด็กแสดงละครในวันแม่  ๑๒  สิงหาคม ..เป็นกิจกรรมที่น่าสนใจมากค่ะ..)**

 

            พระโยคี เป็นอีกหนึ่งตัวละครที่โดดเด่น สุนทรภู่สร้างพระโยคีให้เป็นตัวละครที่มีชีวิตชีวาอย่างยิ่ง  ภาพพระโยคีที่มาช่วยนางเงือกเมื่อเจ็บท้องใกล้คลอด  สุนทรภู่พรรณนาได้น่ารักเชียวค่ะ บ่นไป แต่ก็กุลีกุจอช่วยเหลือ.(เฮ้อ!เหมือนคนพิมพ์เชียวค่ะ บ่น ๆๆ แต่ก็ทำอยู่..)

               พระดาบสอดปากมิอยากได้          ใครใช้ให้มึงรักกันหนักหนา

       ส่วนลูกไม่ใคร่ออกสิบอกตา                  สมน้ำหน้าปวดท้องร้อยเบยเบย

       แล้วจับยามสามตาตำราปลอด               จวนจะคลอดแล้วละหวาสีกาเอ๋ย

       กูถูกต้องท้องไส้ไม่ได้เลย                    ยังไม่เคยพบเห็นเหมือนเช่นนี้ 

น่าสงสารนางเงือกนะคะ  สงสารพระโยคีด้วย..

       พระโยคีมีจิตคิดสงสาร                   ด้วยเหมือนหลานลูกศิษย์สนิทสนม

จึงว่ากูผู้สถิตในกิจกรม                          ไม่มีสมบัติอะไรที่ไหนเลย

จะเย็บฟูกผูกเปลเห่อ้ายหนู                    ก็ไม่รู้สีสาสีกาเอ๋ย

ต้องกล่อมเกลี้ยงเลี้ยงไปทั้งไม่เคย           จะเฉยเมยเสียมิช่วยจะม้วยมุด 

(ตอนนี้ครูสุ..หาเพลงกล่อมเด็กพื้นบ้านมานะคะ..ของบ้านเรามีเยอะค่ะ คุณครูหาเพิ่มเติมได้นะคะ มีทุกภาคนำมาสอดแทรก.หากโยงภาพถึงความรักของแม่ได้ก็ยอดเยี่ยมขึ้นไปอีกค่ะ และพัฒนาเป็นสื่ออิเล็คทรอนิกส์ได้ เพื่อให้บทเรียนน่าสนใจมากยิ่งขึ้น)เนื้อหามีต่อในกรอบความคิดเห็นที่๑-๓ และ รูปภาพมีในกรอบ ๒๘-๒๙ ค่ะ