เราไม่เคยมุ่งหวังความเป็นเลิศ หรือชัยชนะที่ลูกต้องแลกด้วยความสดใสของวัยเด็ก

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

จากใจคุณพ่อ & คุณแม่น้องก้านตอง

         

 

     การจัดการเรียนรู้...ตลอด ๑ ปี ที่ผ่านมา

 

           “ศน.อ้วน ให้การบ้านผมกว้างใหญ่มากครับ  ตั้ง ๓ ข้อเชียว” คุณพ่อน้องก้านตองพูดกับผู้เขียน  พร้อมกับยิ้ม ๆ อย่างน่ารัก    ในวันที่ ๒๕ เมษายน ที่ผ่านมา...ที่โรงเรียนกาวิละวิทยาลัย   “แต่ผมก็จะพยายามตอบครับ”   “ต้องอย่างงั้นสิคะ...เยี่ยมมากค่ะ”

 

 

เพียงแค่คำถามเดียวสั้นๆ แต่ยากที่จะตอบแบบสั้นๆ ให้ครอบคลุมทั้งคำถาม เอาเป็นว่าจะพยายามบอกเล่าให้กระชับและได้ใจความมากที่สุด เท่าที่จะทำได้..ครับ

 

อันที่จริง หากจะแยกกล่าวถึงเฉพาะช่วงเวลา 1 ปีที่ผ่านมา    อาจจะก่อให้เกิดความรู้สึกไขว้เขวไปว่าเรื่องของก้านตองเป็นกรณีพิเศษที่มีความเฉพาะตัวสูง      แต่เราอยากบอกว่ากระบวนการเรียนรู้ของครอบครัวก้านตองนั้นเป็นสิ่งที่สั่งสมต่อเนื่องมาไม่น้อยกว่าอายุของน้องก้านตอง      แม้ในช่วงที่ก้านตองเข้าโรงเรียน   เมื่อกลับบ้านพ่อแม่จะดูเนื้อหาที่ลูกเรียน ทบทวนและเพิ่มเติมให้ทุกวัน    ลูกจะเป็นผู้เล่าเรื่องที่โรงเรียนให้ฟังโดยละเอียด ครูสอนอย่างไร วิชาไหนสนุก วิชาไหนน่าเบื่อ ทำให้เราสามารถต่อยอดให้ลูกได้ และมีเรื่องให้พูดคุยกันอย่างสม่ำเสมอ

 

ในความคิดเห็นของพ่อและแม่    น้องก้านตองก็ไม่แตกต่างจากเด็กทั่วๆ ไปในเรื่องความสามารถในการเรียนรู้ ก้านตองไม่ใช่เด็กสติปัญญาดีเลิศหรือเรียนรู้อะไรได้รวดเร็วเป็นพิเศษ ออกจะไปในทางค่อยเป็นค่อยไปเสียด้วยซ้ำ แต่ข้อเด่นของลูกอยู่ที่นิสัยพื้นฐานสำคัญสองประการ คือ ความตั้งใจ และความพยายาม ...ด้วยเป็นสิ่งที่ครอบครัวเราบอกกล่าวกันเสมอ “พยายามให้ถึงที่สุด แล้วผลจะออกมาเป็นอย่างไร ก็ไม่เป็นไร”

 

                             ..ใช่เลยค่ะ..ตรงใจจริง (ของผู้เขียนค่ะ)..

 

 

นอกจากนั้น  ยังช่วยให้เรารู้ว่าลูกจะเรียนรู้ได้ดีในสถานการณ์เช่นไร และแบบไหน    เป็นต้นว่า ลูกไม่ชอบการเรียนแบบนั่งฟัง    ชอบทำโครงงานต่างๆ ที่ต้องอาศัยเวลาและการสังเกต   ซึ่งตรงนี้โรงเรียนอาจให้ไม่ได้เต็มที่  การเรียนที่บ้านจึงทำให้เราสามารถเสริมสิ่งที่ลูกสนใจได้เต็มที่  บางวิชาที่ค่อนข้างน่าเบื่อ  เราจะใช้วิธีพูดคุยแลกเปลี่ยนวิธีการเรียนการสอนกัน เช่น เมื่ออ่านวรรณคดีเรื่องพระอภัยมณี เราอยากให้ลูกเขียนสรุปย่อเพื่อดูว่าลูกเข้าใจภาษาที่ใช้ในวรรณคดีจริงหรือเปล่า ลูกขอไม่เขียน แต่จะวาดรูปเป็นการ์ตูนช่องแทน      ซึ่งการ์ตูนของลูกก็ลำดับเรื่องราวออกมาได้เป็นอย่างดี    และทำให้เราในฐานะผู้สอนทะลุกรอบของตัวเองออกไปได้

 

หรือเมื่อต้องเรียนประวัติศาสตร์สุโขทัย ลูกบอกว่าน่าเบื่อมาก เรา(ก็เห็นด้วย)จึงปรับไปใช้วิธีซื้อหนังสือการ์ตูนความรู้ประวัติศาสตร์ที่ลูกสนใจอยู่แล้วให้ลูกอ่านแทน  หรือหากเรียนๆ ไปแล้วลูกไม่มีสมาธิ คุณภาพงานลดลง เราจะหยุดไว้ก่อน เปลี่ยนไปทำอย่างอื่น    พร้อมเมื่อไรค่อยกลับมาเรียนต่อ   

 

ด้วยเหตุที่เป็นครอบครัวเดี่ยวขนาดเล็ก มิได้ร่ำรวยแต่อย่างใด  ดังนั้นการจะก้าวข้ามอุปสรรคปัญหาต่างๆ จึงต้องพึ่งพาความร่วมแรงร่วมใจของสามคนพ่อแม่ลูก   แม้แต่เรื่องเล็กๆ อย่างงานบ้าน เราไม่มีแม่บ้านไม่มีพี่เลี้ยงเด็ก  ลูกก็ได้เรียนรู้ว่าหากหนูไม่ทำ ไม่พ่อหรือแม่ก็ต้องเป็นคนทำ (ความสบายของเรา มักอยู่บนความลำบากของคนอื่นเสมอ) สิ่งเหล่านี้นำพามาซึ่งความรักความเข้าใจ พร้อมใจกันเพื่อเผชิญกับปัญหาต่างๆที่จะเข้ามาชีวิตเรา  

 

ความจริงแล้วอาศัยเพียงความรัก ความเข้าใจ ใส่ใจ ความพยายาม เป็นพื้นฐาน ทุกครอบครัวก็สามารถอบอุ่นได้    ที่พูดเช่นนี้ก็มิได้จะสรุปว่าข้าวของเครื่องใช้  ทรัพย์สินเงินทอง และสิ่งอื่นๆ นั้นไม่มีความสำคัญ แต่เรามองสิ่งเหล่านั้นเป็นเพียงปัจจัยที่ช่วยให้ครอบครัวเราดำเนินไปได้สะดวกสบายขึ้น   มีทางเลือกมากขึ้น

 

ทั้งหมดนี้เป็นปัจจัยพื้นฐานสำคัญ ที่ช่วยให้ครอบครัวเราก้าวผ่านปีแรกของบ้านเรียนมาได้ และน่าจะพอตอบคำถามที่ว่า “ทำไมคุณพ่อคุณแม่ถึงสอนลูกของตัวเองได้”

 

............................

 

 นอกเรื่องไปเสียยืดยาว... วกกลับมาสู่ประเด็นในเรื่องเกี่ยวกับการเรียนการสอน ประเด็นหลักประการหนึ่งที่ ศน.อ้วน ได้กรุณาชี้ให้เห็นแล้ว คือ ครอบครัวเราถือหลัก “การเรียนรู้ร่วมกัน” เป็นเรื่องสำคัญ   แม้แต่ในขณะที่เราทำหน้าที่เป็นผู้สอน   เราก็ยังต้องเปิดตาเปิดใจเพื่อที่จะเรียนรู้จากผู้เรียนของเรา อยากรู้/สนใจในเรื่องอะไร...  ลูกรู้ในเรื่องที่เราจะบอกจะสอนแล้วมากน้อยแค่ไหน อย่างไร เราจะเสริมต่อความรู้ที่เขามีได้อย่างไร จะเชื่อมโยงไปสู่เรื่องอื่นๆ ได้ไหม... ผู้เรียนมีความพร้อมที่จะเรียนไหม...

 

  ตัวอย่างเช่น การสอนคณิตศาสตร์ นอกจากการเตรียมสื่อการสอนเพื่อช่วยสร้างความเข้าใจในหลักและแนวคิด   พ่อและแม่จะพยายามทำความเข้าใจวิธีคิด-วิธีแก้โจทย์ของลูกก่อน   แล้วปรับสิ่งที่เราจะสอนให้สอดคล้องกับวิธีการนั้นๆ   หลายครั้งเราพบว่าวิธีคิดของลูกง่ายและซับซ้อนน้อยกว่าวิธีของเราเสียอีก   สิ่งเล็กๆ เช่นนี้ทำให้พ่อแม่(ผู้สอน) เรียนรู้ที่จะยอมรับและเคารพในเรื่องความหลากหลายของวิธีการ   ซึ่งแน่นอนว่าอาจไม่ใช่วิธีหรือขั้นตอนที่ผู้สอนถนัด (แต่แน่นอนว่าผู้สอนต้องพยายามทำความเข้าใจเรื่องที่จะสอนให้ดีเสียก่อน อาจจะแลกเปลี่ยนในมุมมองอื่นๆ อาทิ ความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้น การตรวจสอบ ฯลฯ ) 

 

        ประเด็นหลักที่พ่อแม่ (ในฐานะผู้จัดการศึกษา) ให้ความสำคัญในปีแรกนี้คือ การสร้างกระบวนการเข้าถึงความรู้เพื่อปูทางไปสู่การเรียนรู้ด้วยตนเองของผู้เรียน จึงเตรียมความพร้อมในเรื่องเครื่องมือสำคัญ อาทิ ความเข้าใจกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ การใช้ภาษาอังกฤษ การค้นหาข้อมูลทั้งจากหนังสือและอินเตอร์เน็ต การพิมพ์สัมผัส ฯลฯ   ส่วนด้านเนื้อหานั้นส่วนหนึ่งเป็นเรื่องที่ผู้เรียนสนใจ อีกส่วนเป็นเนื้อหาที่กำหนดไว้ในหลักสูตร โดยพยายามที่จะบูรณาการหรือเชื่อมโยงไปจากจุดที่ตัวผู้เรียนมีความสนใจ หรือสถานการณ์แวดล้อม ซึ่งจุดนี้ต้องอาศัยการเตรียมการ ค้นคว้าหาข้อมูล สื่อ แหล่งเรียนรู้ หรือกิจกรรมที่สอดคล้องและเชื่อมโยง (งานส่วนนี้...แม่เป็นหลักในการช่วยจัดเตรียมให้เสมอ) ไม่ค่อยให้ความสำคัญกับการสอนเรียงตามบทเรียนที่กำหนดไว้ในหนังสือ...

 

                 เยี่ยมจริง ๆ ค่ะ...     เรื่องการเตรียมการสอน

 

เพราะฉะนั้น เมื่อลูกไปเรียนรู้อะไรมา หรือทำกิจกรรมในแหล่งเรียนรู้อื่นที่น่าสนใจ เราจะขอให้เขาเล่าให้ฟัง และสอนเราต่ออย่างที่เขาได้เรียนมา เด็กทุกคนเต็มใจและภูมิใจที่จะเล่าถ้าผู้ใหญ่แสดงความสนใจ เราเชื่อว่าวิธีนี้นอกจากจะทำให้เขาเข้าใจและจดจำสิ่งที่เขาเรียนรู้มาได้ดีขึ้นแล้ว เรายัง(ถือโอกาส)ค้นคว้าต่อ และนำมาเชื่อมโยงกับเนื้อหาที่เขาต้องเรียนได้ด้วย

 

        ..สุดยอดค่ะ..ลูกสอนพ่อแม่ก็ได้ด้วย..เรียนรู้ร่วมกัน

 

 

        ด้านวิธีการเรียนการสอน ยึดหลักให้สนุกกับการเรียนรู้ หรืออย่างน้อยก็ต้องไม่น่าเบื่อ ไม่ต้องทนท่องจำตำราเรียน ได้เรียนรู้จากการลงมือปฎิบัติ ใช้กิจกรรมที่ผู้เรียนชื่นชอบ เช่น การอ่าน การเขียน ศิลปะ การถ่ายภาพ มาใช้สร้างชิ้นงานประกอบการเรียนรู้ ดังนั้นรูปแบบกิจกรรมจึงมักมีลักษณะเป็นกิจกรรมโครงงานที่บูรณาการเอาหลากสาระหลายทักษะเข้ามาเรียนรู้และฝึกฝนร่วมกัน อาทิ โครงงานเลี้ยงแมลง โครงงานแม่ครัวตัวน้อย การจัดสรรเงินค่าใช้จ่ายของตนเอง... ในบางสาระที่ต้องอาศัยการจดจำ ก็จะพยายามสร้างเครื่องมือหรือกิจกรรมที่จะช่วยเสริมการจดจำ เช่น การวาดรูป การทำแผนภาพความคิด

 

…ขอปรบมือให้ดัง ๆ อีกค่ะ..

นี่คือเบญจลักษณ์แห่งการเรียนรู้

ตามพรบ.การศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๔๒ ค่ะ..

 

        อย่างที่รับรู้กัน..ผู้เรียนนั้นเป็นปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จของการเรียนการสอน    เมื่อผู้เรียนใส่ใจ ทุ่มเท ตั้งใจ     สิ่งที่เราจะช่วยได้ก็คือ พยายามทำให้สิ่งที่เขาต้องลงแรงลงใจทำนั้นไม่น่าเบื่อเกินไปนัก พยายามช่วยให้การเรียนรู้ของเขากลายเป็นเรื่องสนุก ตื่นเต้น ท้าทาย ปลุกเร้าความอยากรู้ของเขาให้ตื่นอยู่ตลอดเวลา    ช่วยให้เขามีฝัน มีหวัง มีเป้าหมาย...

 

ด้านสังคม... หมายถึงพัฒนาการทางสังคมของน้องก้านตอง นี่เป็นอีกหนึ่งประเด็นคำถามแกมความห่วงใย ที่ครอบครัวของเราได้รับอยู่เสมอ ทั้งจากญาติผู้ใหญ่ ผู้ปกครองของเพื่อนๆ ลูก ตลอดจนเพื่อนพ้องน้องพี่ทั้งหลาย     ซึ่งตอนเริ่มทำบ้านเรียนใหม่ๆ พ่อและแม่ก็ตระเตรียมแผนการรองรับไว้   อาทิ ปรับการเรียนรู้บางกิจกรรมให้เป็นกิจกรรมกลุ่มร่วมกับเด็กอื่นๆ มองหาค่ายฯ หรือกิจกรรมกลุ่มที่มักจะมีผู้จัดในช่วงปิดภาคเรียน... แต่เมื่อเข้าสู่กระบวนการจัดการเรียนรู้จริง เรากลับพบว่าประเด็นด้านสังคมนี้กลับคลี่คลายไปเองโดยธรรมชาติ โดยในแต่ละสัปดาห์ ก้านตองจะได้พบกับกลุ่มเพื่อนๆ เป็นประจำอย่างน้อย 3 กลุ่ม เพื่อนที่เรียนภาษาอังกฤษที่ วาย.เอ็ม.ซี.เอ (เสาร์-อาทิตย์) และที่บริติช เคาซิล (อาทิตย์)  และเจอกลุ่มเพื่อนร่วมชั้นเรียนเดิมที่ไปทำกิจกรรมที่บ้านครู Debbi ยังไม่นับเพื่อนสนิทใกล้บ้าน เพื่อนที่สนามเทนนิสหรือสระว่ายน้ำ ...

 

        กลายเป็นว่า ก้านตองมีโอกาสที่จะได้คบเพื่อนที่หลากหลายมากกว่าตอนอยู่ในโรงเรียนเสียอีก ได้เรียนรู้ที่จะปรับตัวและทำงานร่วมกับเพื่อนต่างวัย ซึ่งเห็นได้อย่างเด่นชัดว่าในช่วงปีนี้ น้องก้านตองมีความเชื่อมั่นในตนเองสูงขึ้น ดูแลตัวเองได้ และอยู่ร่วมกับเพื่อนต่างกลุ่มต่างวัยได้อย่างเหมาะสม

 

           ..ท่านผู้อ่าน..รวมทั้งครูสุ..ที่ยังสงสัย ได้คำตอบแล้วนะคะ..

 

        บทบาทของครอบครัวแม้พ่อแม่จะเปลี่ยนบทบาทไปเป็นผู้จัดการเรียนการสอนและครูผู้สอนในบางโอกาส  แต่บทบาทในฐานะพ่อแม่ก็ยังคงเป็นเรื่องที่ไม่อาจละเลย การให้การดูแลเอาใจใส่ลูกด้วยความรักและความห่วงใย  ดูแลทั้งร่างกาย จิตใจ และสติปัญญา ทำให้ลูกเติบใหญ่กล้าแข็งยิ่งขึ้น

 

 

                                         …ประทับใจจริง ๆ ค่ะ...

 

        การได้ทำกิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกัน การได้เฝ้าดูลูกเรียนรู้ในเรื่องต่างๆ มีโอกาสและเวลาที่จะพูดคุยสื่อสารกันได้อย่างเต็มที่ เป็นการส่งเสริมสัมพันธภาพภายในครอบครัวให้มั่นคงยิ่งขึ้น  ซึ่งนี่นับเป็นคุณูปการของการจัดการเรียนการสอนแบบบ้านเรียนโดยแท้...

 

เราก็เหมือนกับพ่อแม่ส่วนใหญ่ที่อยากให้ก้านตองเติบโตท่ามกลางบรรยากาศที่มีความสุข เป็นมิตร มีหวัง มีพลังสร้างสรรค์ และเรียนรู้ตลอดเวลา   เราไม่เคยมุ่งหวังความเป็นเลิศ หรือชัยชนะที่ลูกต้องแลกด้วยความสดใสของวัยเด็ก   

ดังนั้น... ตัวชี้วัดความสำเร็จของเราจึงไม่เน้นความเก่งเป็นสำคัญ หากจะนำเกณฑ์   "เก่ง ดี มีสุข"   ที่ ศน.อ้วนเกริ่นไว้มาอ้างอิง   เราคงเรียงลำดับกลับเป็น "สุข-ดี-เก่ง" เพราะความสุข ความอบอุ่น ความรัก ย่อมเป็นพื้นฐานสำคัญที่จะฟูมฟักให้ลูกหลานของเราเป็นคนดี รักดี อันจะเป็นหนทางสู่ความเจริญ และนำมาซึ่งความสำเร็จ (ความเก่ง) ในทัศนะของเรา

 

                 ...น้ำตาซึมเชียวค่ะ..ความปีติเต็มหัวใจ

 

        อย่างไรก็ตาม ครอบครัวเราขอขอบคุณอีกครั้งสำหรับทุกๆ ความคิดเห็น คำติชม และกำลังใจ การได้รับรู้ว่ามีสายตาที่กำลังเฝ้ามองเราด้วยความเอื้ออาทรนั้น  เป็นแรงเสริมแรงส่งอีกส่วนให้ครอบครัวเราก้าวเดินต่อไป แม้ว่าจะเป็นเส้นทางที่ไม่สู้จะคุ้นเคยนัก  แต่หนึ่งปีที่ผ่านไปก็สร้างความมั่นใจให้เรามากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อเจ้าหน้าที่เขตการศึกษาเชียงใหม่ เขต 1 ทุกท่านเข้าใจ พร้อมที่จะช่วยเหลือให้คำแนะนำแก่เรา พร้อมที่จะรับฟังเรา ทั้งๆ ที่แต่ละท่านก็มีเวลาน้อยนิด ซึ่งสิ่งเหล่านี้ทำให้เราอุ่นใจได้ว่าเส้นทางสายนี้ยังคงอบอุ่นอยู่เสมอ

 ขอบคุณครับ/ค่ะ.....ครอบครัวก้านตอง

 

ปล.   ตอบข้อเดียวก็ยาวยืด อุปสรรคปัญหา การแก้ไข และความภูมิใจ ก็มีอยู่ไม่น้อย..หากไม่น่าเบื่อหน่ายจนเกินไป พร้อมจะเล่าสู่ให้ท่านผู้อ่านให้ฟังกันอีก สวัสดีครับ/ค่ะ

 

 

 

 ภาพเคลื่อนไหว

 กิจกรรมการเรียนรู้หลายๆ อย่างมักเป็นการทำงานและเรียนรู้ร่วมกัน

ในภาพเป็นการบันทึกภาพและข้อมูลของพรรณไม้ (ตะลิงปลิง)ก่อนการทำเป็น

ตัวอย่างพรรณไม้อัดแห้ง  ...(พี่เสื้อเหลืองชื่อพี่ปลายลูกพี่ลูกน้องของก้านตองเองค่ะ)...

 

 

มีอีกหลายภาพค่ะ..ที่น่ารัก ๆ ..ค่อยนำขึ้นในบันทึกต่อไปนะคะ..

 

กับอีกหนึ่ง..การจัดการศึกษาโดยครอบครัวของประเทศไทย..ที่น่าชื่นชม