สวัสดีครับทุกท่าน

       สบายดีกันไหมครับ... เมื่อคืนได้คิดถึงตำราสมุนไพรจีนของคุณพ่อพี่เหลียง (คุณสิทธิรักษ์ แพนด้าเก็บตะกอนผู้ขยัน) คุณพ่อพี่เหลียงท่านได้เขียนเป็นตำราเก็บเอาไว้ให้ลูกเป็นมรดรตกทอด นับว่าเป็นภูมิปัญญาที่เกิดประโยชน์ต่อคนรุ่นหลังที่เข้าใจ และนำไปใช้ได้ถูกต้องตามประสงค์ของผู้ให้

       ทำให้ผมนึกถึงสิ่งที่เคยคิดถึงเรื่อง...ภูมิปัญญาชีิวิตในครอบครัวของเรา...ว่าเรามีภูมิปัญญาจากรุ่นสู่รุ่นอย่างไรบ้างในครอบครัว วงศาสายเลือดในแต่ละตระกูลหรือชุมชนท้องถิ่นของเรา....

       คุณๆ คงเคยได้นึกถึงลุงๆ บางท่านที่อยู่ในหมู่บ้านนะครับ เช่นท่านชำนาญในเรื่องการแต่งกลอน ว่าเพลงบอก หนังตะลุง หรือยาสมุนไพร หรือว่าการทำพิธีขวัญต่างๆ ตลอดจนภูมิปัญญาการใช้ชีิวิต ซึ่งแต่ละคนนั้นมีแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงครับ ภูมิปัญญาเหล่านี้ เมื่อท่านผู้นั้นจบชีิวิตไปด้วยภาวะที่ฉุกเฉินหรือคาดไม่ถึง โดยที่เราไม่สาัมารถเก็บรายละเอียดต่างๆ ในรูปแบบสื่อไว้ได้ทัน ความเสียดายก็เกิดขึ้น ความรู้สึกพลาดโอกาสที่จะสอบถาม เก็บข้อมูลไว้ก็หายหมด...

       คุณคิดหรือว่า...สิ่งที่เรารับรู้จากพ่อแม่ในตอนนี้นั้น คือเรารู้หมดทุกอย่างแล้ว ผมว่าคงเป็นไปไม่ได้เลยที่เราจะรับรู้และปฏิบัติได้หมด ผมเลยขออนุญาตยกตัวอย่างและตัวอย่างโครงการเล็กๆ ในครอบครัวที่ทุกท่านสามารถทำได้นะครับ ไม่ว่าท่านจะเป็นลูกๆ ที่คิดถึงคนที่ันับถือ หรือปู่ย่าตายาย หรือว่า ท่านเป็นพ่อแ่ม่คนที่อยากจะเก็บสิ่งเหล่านี้ ไว้ให้กับลูกหลานผ่านสื่อ แทนจะเหลือไว้เพียงทรัพย์สมบัติภายนอก หรือทางกายภาพเช่น ที่ดิน บ้านอาคาร สถานที่ เครื่องใช้  แต่ทว่าสิ่งนั้นคือ ภูมิปัญญาชีวิตของท่านเอง....

       ถามว่า...คุณจะเก็บบันทึกเหล่านี้ไว้ใช้ในรุ่นคุณและคุณจะเก็บภูมิปัญญาของคุณเอาไว้ให้ลูกหลานใช้ได้อย่างไร....ลองคิดกันดูนะครับ มีหลายๆ เส้นทาง ผมขอนำเสนอเป็นตัวอย่างดังนี้นะครับ

แนวทางการเชื่อมต่อ ภูมิปัญญาชีวิตในระดับครอบครัวหรือชุมชน

  • ท่านใดใคร่เขียน ก็เขียนได้ เขียนเป็นภูมิปัญญาชีวิต เขียนไว้เป็นเรื่องเล่าของตัวเอง เปรียบเสมือนบล็อกในชุมชนแห่งนี้ แต่อันนี้เป็นเชิงไดอารี่หรือหนังสือชุดชีิวิต (เล่มเดียวในโลก) ที่เก็บไว้ให้ลูกหลานใช้กันต่อได้
  • ท่านใดใคร่พูด ก็พูดและบอกเล่า ผ่านตัวอัดเสียง หรือเล่าไปด้วยอัดผ่านกล้องวีดีโอก็ได้ครับ แล้วค่อยมาตัดต่อ จัดทำเป็นระบบสารสนเทศกันต่อไป อาจจะเป็นในทำนอง พ่อแม่เล่าเรื่องก่อนนอน...เล่าเรื่องราวในบทชีวิตของพ่อแม่...การเลี้ยงดูแลลูก...เป็นต้น
  • ท่านใดใคร่ถ่ายทำเหตุการณ์ที่หาดูยากแล้ว และเป็นภูมิปัญญาในระดับครอบครัว เช่น บ้านผมเป็นครอบครัวเกษตรกร... เืมื่อก่อนทำนา หลังเกี่ยวข้าวจะมีการนำข้าวเป็นเลียงมาจัดระเบียบในฉางข้าว แล้วคุณพ่อจะทำพิธีทำขวัญข้าว เมื่อก่อนได้มีโอกาสดู แต่เนื่องจากทุกวันนี้ข้าวจากท้องนามาเป็นกระสอบด้วยรถเกี่ยวข้าว แนวทางเปลี่ยนไป แต่ยังสามารถจะทำพิธีได้อยู่ แต่ภาพเดิมๆ ก็หายไปครับ ผมไม่ทราบว่าุคุณเสียดายไหม แต่ผมเสียดายครับ
  • รูปแบบอื่นๆ เช่น สอนไปทำไป เป็นการฝึกอบรมคนที่จะทำหน้าที่สืบทอดส่งผ่านคนในชุมชนหรือลูกหลาน ในด้านต่างๆ
  • อื่นๆ

       จะเห็นว่าหากเราจัดระบบภูมิปัญญาชีวิตเหล่านี้ให้เป็นระบบเมืองไทยจะอุดมสมบูรณ์ทางภูมิปัญญาได้ครับ ไม่หายตายจากไปกับผู้มีภูมิปัญญา โดยเฉพาะ ภูมิปัญญาการใช้ชีิวิตของทุกๆ ท่าน ปัจจุบันจะมีเก็บไว้เพียงแค่คนดังๆ เท่านั้น ส่วนคนธรรมดาที่ชีวิตไม่ธรรมดา ใครจะเก็บ หากเราไม่เก็บกันเอง คุณว่าไหม?

กราบขอบพระคุณมากๆ นะครับ

เม้งครับ