การประกันคุณภาพ
จุดมุ่งหมายของการปฏิรูปการศึกษาตามแนวพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 คือ การพัฒนาคนให้มีคุณลักษณะที่พึงปรารถนาอย่างสมบูรณ์ เพื่อให้คนไปพัฒนาชาติให้เจริญก้าวหน้าทันต่อการเปลี่ยนแปลงในด้านต่าง ๆ ของโลก กลไกสำคัญที่จะช่วยให้บังเกิดผลความสำเร็จตามจุดหมายนี้ คือการมีระบบประกันคุณภาพการศึกษา การประกันคุณภาพ คือ การวางแผนและการปฏิบัติของหน่วยผลิต ที่มุ่งจะผลิตสิ่งที่มีคุณภาพตรงกับความต้องการของผู้ใช้ผลผลิต ดังนั้นการประกันคุณภาพทางการศึกษาจึงเป็นกระบวนการวางแผนและกระบวนการจัดการของผู้ที่รับผิดชอบจัดการศึกษาเพื่อจะรับประกันให้สังคมเชื่อมั่นว่าจะพัฒนาผู้เรียนให้เกิดการเรียนรู้ได้ครบถ้วนตามมาตรฐานคุณภาพที่ระบุไว้ในหลักสูตรและตรงกับความมุ่งหวังของสังคม เพื่อเป็นการความรับผิดชอบต่อสังคมของสถานศึกษาที่จะผลิตผู้จบการศึกษาให้มีคุณภาพได้มาตรฐานทุกคน เป็นการคุ้มครองผู้บริโภคที่พ่อแม่ผู้ปกครองและผู้เรียนเอง มีสิทธิเรียกร้องให้สถานศึกษาจัดการศึกษาอย่างเต็มที่ ซึ่งการประกันคุณภาพของการจัดการศึกษาจะประกันโดยตรงโดยผู้บริหาร คณะครูอาจารย์ บุคลากรในสถานศึกษาและคณะกรรมการสถานศึกษา หุ้นส่วนที่ต้องร่วมรับประกันด้วยคือหน่วยงานทางการศึกษาตั้งแต่ระดับกระทรวง กรม จนถึงสำนักงานที่เขตพื้นที่การศึกษา
งานหลักของการประกันคุณภาพการศึกษา กระบวนการหลักของการประกันคุณภาพการศึกษาประกอบด้วยเรื่องสำคัญที่ต้องดำเนินการ 5 เรื่อง คือ
1. การกำหนดมาตรฐานคุณภาพ (Quality Standards) เน้นไปที่คุณลักษณะของผู้จบการศึกษา (Outcome) สนองมาตรฐานหลักสูตร สนองความต้องการของผู้เรียนและสังคม
2. การควบคุมคุณภาพ (Quality Control) เน้นไปที่การจัดปัจจัย (Input) และจัดกระบวนการ (Process) ให้มีคุณภาพและประสิทธิภาพเพื่อนำไปสู่ผลผลิตที่ได้มาตรฐาน ซึ่งหลายหน่วยงานได้แจกแจงสิ่งที่ควบคุมคุณภาพนี้ออกเป็นองค์ประกอบย่อย ๆ หรือมาตรฐานย่อย ๆ จำนวนหนึ่ง ใช้เพื่อการวางแผนและเป็นคู่มือปฏิบัติงาน
3. การติดตามประเมินผลคุณภาพ (Quality Monitoring and Assessment) สถานศึกษาจัดกลไกการติดตามประเมินผลการปฏิบัติ โดยจัดทำเกณฑ์ตัวชี้วัดคุณภาพของปัจจัยกระบวนการ และผลผลิต ใช้เพื่อการปรับปรุงและรายงานผลต่อสังคมเป็นประจำ หน่วยงานกลางของกรมหรือกระทรวงอาจจัดทำแบบทดสอบมาตรฐานเพื่อประเมินคุณภาพของผู้เรียนเพื่อเร่งเร้าให้สถานศึกษาจัดการศึกษาอย่างมีคุณภาพเพิ่มขึ้น
4. การทบทวนเพื่อปรับปรุงคุณภาพ (Quality Intervention) เน้นให้สถานศึกษาใช้ผลการติดตามประเมินผลเพื่อการปรับปรุงแก้ไขในปัจจัยและกระบวนการที่ยังไม่น่าพอใจซึ่งระดับกรมและกระทรวงอาจจัดทรัพยากรสนับสนุนช่วยเหลือการปรับปรุงคุณภาพของสถานศึกษาที่อ่อนด้อยได้อีกแรงหนึ่ง
5. การตรวจสอบคุณภาพ (Quality Audit) เน้นให้มีหน่วยงานภายนอกสถานศึกษา เช่น คณะกรรมการระดับกรม ระดับเขตพื้นที่การศึกษา หรือระดับกลุ่มโรงเรียน ดำเนินการเยี่ยมเยือนตรวจสอบการปฏิบัติของสถานศึกษาตามกระบวนการประกันคุณภาพเพื่อช่วยเหลือและพัฒนา
ซึ่งระบบประกันคุณภาพในปัจจุบันมีหลายรูปแบบแตกต่างกันออกไปแล้วแต่การประยุกต์นำมาใช้กับสถานศึกษาเพื่อให้เหมาะสมกับบริบทสภาพสังคม สภาพชุมชนของตนเอง ซึ่งระบบประกันคุณภาพมีหลายระบบ เช่น TQA PMQA OC ISO แต่ไม่ว่าจะเป็นระบบประกันคุณภาพใด ๆ สาระสำคัญอยู่ที่กระบวนการบริหารจัดการคุณภาพที่มีการวางแผนคุณภาพ การควบคุม ตรวจสอบ ประเมินและปรับปรุงดำเนินงาน เพื่อมุ่งสู่การพัฒนาคุณภาพอย่างต่อเนื่อง
การประกันคุณภาพเริ่มจากแต่ละคนวิเคราะห์วิธีการทำงานของตนเองว่า มีจุดอ่อน / ด้อย
จุดเด่น / แข็ง ที่ใดบ้าง แล้วพยายามแก้ไขจุดอ่อนและเสริมจุดแข็งแต่ละคนวิเคราะห์การทำงานของตนอยู่ตลอดเวลา ตลอดจนแก้ไขปรับปรุงวิธีทำงาน ก็จะทำให้แต่ละคนทำงานดีขึ้นเรื่อยๆ ซึ่งถ้าเป็นเช่นนี้ ผลงานก็น่าจะออกมาดีขึ้นเรื่อยๆ เช่นกัน การประกันคุณภาพของหน่วยงานต่าง ๆ ก็เหมือนกัน เริ่มจากที่ทุกคนรู้บทบาทหน้าที่ของตนว่าต้องทำอะไรบ้าง และรู้ว่าหน่วยงานของตนตั้งขึ้นมาเพื่อทำงานอะไร หลังจากนี้ก็วิเคราะห์ว่า วิธีทำงานที่ทำอยู่สอดคล้องกับบทบาทหน้าที่ที่ต้องทำหรือไม่ ทำงานอย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่ แก้ไขปรับปรุงวิธีทำงานตลอดเวลา ซึ่งถ้าเราทำตามระบบพื้นฐาน ระบบ PDCA ได้แก่
Plan คือ การวางแผนงานจากวัตถุประสงค์ และเป้าหมายที่ได้กำหนดขึ้น
Do คือ การปฏิบัติตามขั้นตอนในแผนงานที่ได้กำหนดไว้
Check คือ การตรวจสอบผลการดำเนินงานในแต่ล่ะขั้นตอนของแผนงานว่ามีปัญหาอะไรเกิดขึ้น จำเป็นต้องปรับปรุง เปลี่ยนแปลง หรือแก้ไขขั้นตอนใดในแผนงานหรือไม่ อย่างไร
Action คือ การปรับปรุง เปลี่ยนแปลง หรือแก้ไข
ส่วนที่มีปัญหา หากไม่มีปัญหาใด ๆ Action คือการ ยอมรับแนวทางการปฏิบัติตามแผนงานที่กำหนดนั้น เพื่อนำไปใช้ในการทำงานครั้งต่อไป
ซึ่งการนำวงจร PDCA ไปใช้ ทำให้ผู้ปฏิบัติมีการวางแผน การวางแผนที่ดีช่วยป้องกันปัญหาที่
ไม่ควรเกิด ช่วยลดความสับสนในการทำงาน ลดการใช้ทรัพยากรมากหรือน้อยเกินความพอดี ลดความสูญเสียในรูปแบบต่างๆ การทำงานที่มีการตรวจสอบเป็นระยะ ทำให้การปฏิบัติงานมีความรัดกุมขึ้น และแก้ไขปัญหาได้อย่างรวดเร็วก่อนจะลุกลาม การตรวจสอบที่นำไปสู่การแก้ไขปรับปรุง ทำให้ปัญหาที่เกิดขึ้นแล้วไม่เกิดซ้ำ หรือลดความรุนแรงของปัญหา ถือเป็นการนำความผิดพลาดมาใช้ให้เกิดประโยชน์
ประโยชน์ของการทำระบบประกันคุณภาพ การยกระดับคุณภาพของผลผลิต เป็นการลดจำนวนของเสียซึ่งทำให้ประหยัดได้มาก ช่วยให้เกิดความปลอดภัยในการทำงาน อีกทั้งเป็นการปรับปรุงลักษณะการทำงานที่ถูกวิธี ลดการสูญเสียต่างๆ ช่วยให้เกิดผลทางด้านจิตใจ ซึ่งบุคลากรจะมีความรู้สึกว่าตนเองสามารถทำงานได้อย่างเป็นอิสระตามมติของกลุ่มซึ่งตนมีส่วนเสนอความคิดเห็น ต่างจากอดีตซึ่งมักจะทำงานตามคำสั่งอยู่ตลอดเวลา
ถ้าทุกคน (รวมทั้งผู้บริหารของหน่วยงานด้วย) ทำงานได้ดังกล่าว หน่วยงานนั้นก็จะมีแต่บุคลากรที่ทำงานดี และประเทศก็เจริญก้าวหน้าไปเรื่อยๆ ในที่สุด ประเทศไทยก็จะสามารถแข่งขัน เอาชนะประเทศอื่นได้โดยไม่ยาก ถ้าทุกคน (รวมทั้งผู้บริหารของหน่วยงานด้วย) ทำงานได้ดังกล่าว หน่วยงานนั้นก็จะมีแต่บุคลากรที่ทำงานดี และประเทศก็เจริญก้าวหน้าไปเรื่อยๆ ในที่สุด ประเทศไทยก็จะสามารถแข่งขัน เอาชนะประเทศอื่นได้โดยไม่ยาก
