ใบห้อม ใยครามที่จะให้เกิดสีมาก ควรเก็บตอนเช้าหรือเย็น นำมาหมักเป็นห้อมหรือครามเปียก(Indigo Paste) ก่อนนำไปทำน้ำย้อมสีครามธรรมชาติ การทำหม้อหรือครามเปียกเกิดจากการที่ใบห้อมและใบครามจะมีสารที่เรียกว่าอินดิเคน(Indican) ซึ่งสามารถละลายน้ำได้แต่ไม่มีสี
อินดิเคน(Indican) เมื่อทำปฏิกิริยากับไฮโดรเจนแตกตัวเป็นกลูโคส และสารอินโดซิล(Indoxyl) เมื่อรวมตัวกับก๊าซออกซิเจนที่อยู่ในอากาศจะเกิดสารคราม(Indigo) สารครามนี้จะเกิดสีย้อมติดผ้าได้เมื่อสภาพความเป็นกรดเป็นด่างเหมาะสม โดยจะเปลี่ยนสถานะเป็นลิวโคอินดิโก้(Leucoindigo) ที่ให้มีปริมาณสีมากพอที่จะย้อมผ้า
จากใบห้อมหรือครามผ่านกรรมวิธีดั้งเดิมคือการหมัก ผสมปูนขาว ผสมโดยเติมออกซิเจนเข้าไปจะได้สารสี นำมาผสมกับกรด ด่างจากธรรมชาติอีกขั้นตอนหนึ่งเพื่อปรับสภาพความเป็ฯกรดด่างที่เหมาะสมกับการย้อม กว่าจะได้สีย้อมผ้าจากธรรมชาติที่เรียกว่าสีห้อมและสีครามนั้นต้องผ่านกระบวนการหลายขั้นตอน ซึ่งแตกต่างจากสีธรรมชาติอื่นที่ส่วนใหญ่ใช้การต้มเปลือกไม้ ใบไม้ ดอกไม้เพื่อให้เกิดสี แต่ห้อมและครามใช้การหมัก ไม่ทราบว่าคนโบราณคิดได้อย่างไรนะ ทึ่งจริง ๆ
สวัสดีครับ
เคยไปทุ่งโฮ้ง เมืองแพร่
ดูป้าเหลืองย้อมเสื้อหม้อห้อมให้ดู
เห็นแล้วก็น่าทึ่งครับ
ทำไมต้องเก็บตอนเช้าหรือไม่ก้อตอนเย็นหรือค่ะ พอดีจะทำโครงงานนะค่ะ เลยอยากทราบว่าทำไมต้องเลือกเวลาในการเก็บด้วค่ะสาเหตุมาจากอะไรหรือค่ะ
เก็บตอนที่ใบพืชยังไม่สังเคราะห์แสงจะได้ใบที่มีเม็ดสีเข้มคะ
ใช้ย้อมผ้าลินินดิบใช่มั้ยค่ะ