ช่วงที่อากาศสุดหนาวตัวเลขปรอทเรี่ยๆสิบองศาในสัปดาห์ที่ผ่านมาที่เมืองหงสา ผมมีภารกิจจัดกองประชุมในหมู่บ้านชาวขะมุ(ลาวเทิงเผ่าหนึ่ง) ที่บ้านนาไม้ยม หมู่บ้านนี้ซุกอยู่ในซอกหลืบของขุนเขาเมืองหงสาพี่น้องผิงไฟรออยู่เต็มลานบ้านเพราะเราฝากหนังสือแจ้งไปกลับเด็กนักเรียนที่เดินเท้าไปกลับระหว่างโรงเรียนกับบ้านทุกวันตั้งแต่เย็นวันก่อน น้องๆบอกว่าเดินไม่ไกลหรอกสองชั่วโมงกว่าๆก็ถึง(น่าชมเชยความขยันของเด็กบ้านนาไม้ยมแท้ๆ)
ผมมาประชุมในหัวข้อที่เพื่อนร่วมงานบางคน และพนักงานเมืองบางท่านบอกว่าเป็นเรื่องไม่เป็นเรื่อง ก็คือฮีตครองประเพณีที่ชาวเผ่าต้องปฏิบัติเมื่อจะย้ายบ้านช่องถิ่นฐาน เนื่องจากบ้านนี้อยู่ในแผนที่ต้องโยกย้ายเช่นเดียวกัน ผมตัดสินใจชวนพี่น้องคุยเป็นวงกลมรอบกองไฟ แทนที่จะไปเปิดกองประชุมเป็นระเบียบเรียบร้อยในห้อง เพราะต้องการความอบอุ่นและความเป็นกันเอง ผมได้ข้อมูลที่น่าสนใจมากมายที่คิดว่าเมื่อปฏิบัติตามประเพณีความเชื่อของอ้ายน้องแล้วจะช่วยสร้างขวัญกำลังใจเมื่อเราโยกย้ายบ้าน
กองประชุมรอบกองไฟ
ฮีตไล่ผีป่า พี่น้องชาวขะมุบอกว่า ย้ายไปอยู่ไหนก็ได้แล้วแต่ทางเทิง(นโยบายเมือง) แต่ก่อนที่จะลงมือก่อสร้างบ้านใหม่ให้ พี่น้องขอไปทำพิธีไล่ผีป่าให้หนีไปเสียก่อน โดยต้องเตรียมแบ้(แพะ)๑ตัว หมู๑ตัว เป็ด๒ตัว ไก่๒ตัว นำสัตว์สังเวยทั้งหมดผูกเชือกลากจูงไปมาให้ทั่วบริเวณที่จะตั้งบ้านเรือนพร้อมทั้งเฆี่ยนตีให้สัตว์ร้องเสียงดังๆไปด้วย(โปรดมองว่าเป็นพิธีกรรม มิเช่นนั้นจะกลายเป็นการทารุณสัตว์) แล้วนำสัตว์มาฆ่าประกอบอาหาร สังเวยผีป่าพร้อมเหล้าเจ็ดไห แล้วเชิญผีป่าให้ออกจากพื้นที่
ฮีตลาผีเฮือน การรื้อย้ายบ้านเรือนของพี่น้องก็ต้องมีพิธีกรรมเหมือนครับ พี่น้องบอกว่าก่อนรื้อบ้านต้องย้ายลงไปอยู่ที่อื่นก่อน ทิ้งบ้านให้ร้างไว้สามวันจึงรื้อม้างบ้านได้ ไม่เช่นนั้นผีเรือนจะไม่ทันรู้ตัว ก่อนที่จะขนย้ายออกไปที่ใหม่ทั้งชุมชนยังต้องทำการคอบลาผีเจ้าบ้านเดิม โดยการเซ่นไหว้เลี้ยงผีด้วยหมู๑ตัว เป็ด๒ตัว เหล้า๙ไห
การเฉลิมบ้านใหม่ หลังจากย้ายเข้าไปอยู่บ้านใหม่ได้หนึ่งคืนแล้ว วันรุ่งขึ้นพี่น้องบอกว่าต้องทำการเฉลิมฉลองโดยการนิมนต์พระสงฆ์หนึ่งรูปมาสวด สร้างหลักบ้าน และเลี้ยงผีบ้านใหม่ด้วยวัว๑ตัว หมู๑ตัว
ผมสัญญากับพี่น้องว่าจะพยายามซุกยู้ผลักดันให้มีพิธีกรรมตามความเชื่อถือของพี่น้องให้ครบถ้วน เพื่อเป็นขวัญกำลังใจให้พี่น้องได้อยู่ดีกินดีไม่เจ็บไม่ไข้ เราจบบั้นหารือกันด้วยความม่วนซื่นด้วยการดูดอุสามัคคีที่มีสาวเจ้าบ้านเป็นผู้เสนอคนละสองขะเนง(เขาควาย) เธอผู้เดียวสามารถรับมือเชิงสุรากับพวกเราสี่คนได้สบาย ตกลงเธอรับไปแปดขะเนงในขณะที่พวกเรารับเพียงคนละสองขะเนงก็รู้สึกตึงๆแล้ว
ดูดอุสามัคคี
รอบดูดอุของสาวๆ และสาวน้อยวัยขบเผาะ
เสร็จรอบของแขกแล้วก็เป็นรอบการดูดอุของบรรดาผู้ชาย แล้วรอบต่อไปเป็นรอบของผู้หญิง ซึ่งดีกรีของน้ำเมาคงลดความเข้มข้นลงมากแล้วเพราะเติมน้ำหมดเป็นถังแล้ว แต่ถึงกระนั้นก็เถอะ ผมมองเห็นสาวน้อยๆวัยไม่เกินสามขวบเธอมาร่วมดูดอุด้วย อ้อแม่สาวๆเธอเล่นฝึกปรือกันมาตั้งแต่เด็กๆนี่เอง มิน่าแม่สาวคนเมื่อกี้เธอถึงได้มีฝีมือเชิงสุราขั้นเด็ดขาดนัก อย่างนี้อ้ายยอม อย่างนี้อ้ายยอม
สวัสดีค่ะ คุณอาว ปาลี
พื้นชนเผ่านี้มีที่ไหนบางเนาะ ประชากรในประเทศไทยมีเท่าไหร่