เรามีความรู้ไม่พอ ข้อมูลไม่ชัด ทำให้เกิดปัญหาความขัดแย้งในการดำเนินงาน และช่องว่างของการตีความและจัดการของทั้งหน่วยงานรัฐ และการประกอบอาชีพของชุมชน

   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">จากภาพรวมการสัมภาษณ์เกษตรกรที่ทำกินในพื้นที่รอบต่อของป่าเขาใหญ่-ทับลาน หน่วยงานราชการต่างๆ องค์กรพัฒนาเอกชน และองค์กรภาคประชาชนระหว่าง ๒๓-๒๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๐ ที่ผ่านมา</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมได้ความประทับใจว่า ชาวบ้านที่ทำมาหากิน อยู่ในพื้นที่นี้ มีความระแวง และไม่เคยไว้ใจคนภายนอก</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">มีการพูดแสดงถึงการการป้องกันตัวเองตลอดเวลา ในนาทีแรกที่พบกัน โดยไม่ต้องรอให้ใครถาม ว่าอะไร เช่น</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">“ผมอยู่ที่นี่มานาน หลายชั่วคน”</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">“ผมไม่เคยบุกรุกพื้นที่ป่า”</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">“ผมไม่เคยล่าสัตว์”</p>  <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">“ผมไม่เคยตัดไม้เถื่อน”</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมฟังแล้วก็รู้สึกสงสาร และเข้าใจ และได้แต่ปลอบใจว่า เป็นความเข้าใจผิด เรามีความรู้ไม่พอ ข้อมูลไม่ชัด ทำให้เกิดปัญหาความขัดแย้งในการดำเนินงาน และช่องว่างของการตีความและจัดการของทั้งหน่วยงานรัฐ และการประกอบอาชีพของชุมชน</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และส่งผลให้ เกิดความเสียหายในการดำเนินงานในหลายๆมุม</p>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 36.0pt">ชาวบ้านไม่เห็นค่าของสิ่งที่ไม่ทราบจะเป็นของตัวเองหรือไม่ จึงใช้แบบทำลายจนเสื่อมโทรม ไม่มีการดูแลรักษา</li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 36.0pt">ชาวบ้านบางคนยอมขายที่ดิน ที่เป็นแนวกันชน ระหว่างเขตอนุรักษ์กับชุมชน ให้กับคนภายนอกที่มีอิทธิพล ที่คาดว่าจะช่วยต้านทาน อำนาจรัฐ ในการยึดที่ดินคืนเป็นป่าได้</li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 72.0pt">การขายที่เกิดขึ้นกับคนที่มีที่ทำกินมาก และอาจถูกยึดคืนเป็นพื้นที่ป่าไม้</li></ul></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 36.0pt"> พยายามทำลาย “สัญลักษณ์” ของป่า ออกจากที่ทำกินของตนเอง โดยเฉพาะ สภาพป่า และต้นใหญ่ๆ ทั้งตัด ถาง เผา ถากต้น ถากเปลือกให้ไม้ตาย  ตัดกิ่งตัดยอด </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 72.0pt">ได้แต่ที่ดินโทรมๆ ก็ยังดีกว่าไม่ได้อะไรเลย</li></ul></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; color: blue; tab-stops: list 72.0pt">ยิ่งโทรมมาก ต้นไม้ก็จะฟื้นตัวช้า ยิ่งปลอดภัยในการถูกยึดคืน หรือฟื้นคืนเป็นป่าไม้ ทำให้ใช้ได้ต่อไป เรื่อยๆ</li></ul></ul>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">การทำงานกับคนกลุ่มนี้ก็มีแต่พยายามจะเข้าใจเขามากๆ แทนการรังเกียจการพูดประชด กระแทกแดกดัน ของเขา</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">การกระทำเช่นนั้น เป็นการแสดงความน้อยใจ ที่เขาอัดอั้นมาตลอดชีวิตของเขา ทำให้เขาไม่กล้าไว้ใจใคร และไม่เคยไว้ใจใครได้เลย ต้องคอยปกป้องตัวเองตลอดเวลา</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ที่ทำให้งานการเรียนรู้ชุมชน ก้าวหน้าช้า เพราะต้องคอยนั่งอธิบาย ปลอบใจ ให้หายขุ่นใจ เป็นระยะๆ จึงจะคุยกันต่อได้</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">โดยเฉพาะกับนักศึกษามือใหม่ ที่เพิ่งไปเรียนวิธีการเก็บข้อมูลชุมชนแบบการประเมินสภาวะชนบทอย่างเร่งด่วน (Rapid rural appraisal) และ การประเมินชนบทแบบมีส่วนร่วม (Participatory rural appraisal) กับผม </p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">เขายังไม่ค่อยรู้วิธีการเก็บข้อมูล ไม่รู้วิธีการตั้งคำถาม ตรวจคำตอบ ก็หนักพอแรงแล้ว </p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่ก็ยังมาเผชิญการพูดวนไปวนมา ไม่ตอบคำถาม แต่กลับพูดออกไปทางประชดประขัน ของชาวบ้านอีก</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมรู้สึกสงสารเขามาก ไม่รู้จะช่วยได้อย่างไร</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">แต่ก็เป็นโอกาสดี ที่เขาจะได้เรียนรู้ความเป็นจริงของสังคม ที่ไม่สวยหรู งดงาม เหมือนที่เขียนไว้ในตำราที่เขาเรียนมา</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และ เขาก็จำเป็นต้องเรียนรู้เร็ว ให้ทันเวลาโครงการ และหลักสูตรที่ต้องเรียนตามที่กำหนดไว้</p>   <p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">และ งานของชาวบ้าน ชาติ สังคมไทย และสังคมโลก ก็ต้องเดินต่อไป ต่อไป และต่อไป </p>    <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> แผนการพัฒนาป่าไม้ และสัตว์ป่า กำลังรอข้อมูล ที่เป็นจริงในการทำงานกับมวลชน และชุมชน </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> โครงการพัฒนาทรัพยากร “มรดกโลก” ต้องทำให้ทันเวลา ใน ๒ ปีข้างหน้านี้ </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> ผู้ให้ทุนก็ถูกบีบจากสังคมโลก ว่าการให้ทุน สัมฤทธิ์ผลที่ตั้งไว้หรือไม่ </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> หัวหน้าโครงการ ก็ถูกผู้ให้ทุน “บีบ” มาให้ทำงานบรรลุเป้าหมายการ “พัฒนาคน” ของชาติ และประเทศลุ่มน้ำโขง </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> ชุมชน กำลังรอ “แผนและนโยบายที่ถูกต้อง เหมาะสม” ที่ทำให้คนกับป่าอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข </li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt">และ ผมก็กำลังบีบตัวเอง ให้ทำงานบรรลุเป้าหมายของโครงการ ในการกำหนดหัวข้อการพัฒนาพื้นที่ รอยต่อของป่าเขาใหญ่-ทับลาน และหัวข้อวิทยานิพนธ์ของนักศึกษาปริญญาโทอย่างน้อยสองคน</li></ul>  <ul style="margin-top: 0cm"><li class="MsoNormal" style="margin: 0cm 0cm 0pt; tab-stops: list 36.0pt"> และต้องใช้กรณีศึกษานี้ให้เป็น best practice ฝึกเทคนิคการเก็บข้อมูล และประเมินสภาวะชนบท ให้กับนักศึกษาระดับปริญญาโท จากประเทศเครือข่ายอีก ๕ ประเทศ ภายใน เดือน ธันวาคม ๒๕๕๐ </li></ul> เราไม่มีเวลาแม้แต่วินาทีเดียว ที่จะมาทะเลาะกันอีกแล้ว ครับ