เจี้ยเรื่องเล่าขานในวิถีชีวิตชาวล้านนา

เจี้ย  คืออะไร?ทำไมถึงเรียกกันว่าเจี้ย?

คำ"เจี้ย"  มีอยู่คู่กับวิถีชีวิตของชาวล้านนามานานนม  ที่พบในเอกสารของพญามังรายผู้เป็นพระปฐมกษัตริย์ของเมืองเชียงใหม่  ตอนที่พระองค์จะกระทำพิธีการสมโภชเมืองนั้น  เอกสารฉบับหนึ่งพอสรุปความกล่าวว่า" พญามังรายได้หื้อ(ให้)เสนาอำมาตย์เอาเจี้ยลัวะมาอ่านเพื่อว่าจักได้กระทำพิธีการเข้าเมือง  ว่าจักเอาฤกษ์ยามเข้าเมืองทางหน(ทิศ)ใดดีจา"(พญามังรายได้ให้เสนาอำมาตย์นำเอาเรื่องราวเล่าขานของชาวลัวะมาศึกษาดูว่าจะทำพิธีการเข้าเมืองในทิศทางใดที่จะเกิดเป็นมงคล)

ในวิถีชีวิตของชาวล้านนาหากพูดคำว่าเจี้ย  ผู้คนก็จะทราบทันทีต้องเป็นเรื่องที่เล่าขานกันสืบมา  แต่มักจะเป็นเรื่องสั้นๆคล้ายกับนิทานสั้นหรือเรื่องราวในวิถีชีวิตที่เกี่ยวข้องกับเรื่อตลกโปกฮา  เรื่องที่เป็นเกล็ดชีวิตของชาวบ้าน  บางเรื่องก็ให้ข้อคิดเป็นประโยชน์ต่อผู้คน  บางเรื่องก็เป็นเนื้อหาเกี่ยวกับเรื่องเพศ  หรือบางเรื่องก็เกิดขึ้นในชีวิตจริงและเป็นที่เล่าขานกันสืบๆมา

เจี้ยเรื่อง"แม่เมียกับลูกจาย"

ครอบครัวหนึ่งมีแม่เมีย(แม่ยาย)ลูกสาวและลูกเขยอยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุข   อยู่มานานวันแม่เมียเกิดหลงเสน่ห์ลูกเขยจึงวางแผนให้ลูกสาวไปจ่ายตลาดตอนเช้ามืดแทนตนเอง  ส่วนตนเองจะลุกขึ้นหนึ้งข้าวแทนลูกสาวที่เคยทำหน้าที่นี้ทุกเช้า

เมื่อยามไก่ขันตั้ง(ไก่ขันครั้งแรกของวันใหม่)ลูกสาวรีบตื่นขึ้นไปจ่ายตลาดฝ่ายแม่ยายคอยทีอยู้แล้วจึงรีบลุกขึ้นมาทำการหนึ้งข้าวด้วยเป็นหน้าหนาวแม่ยายจึงนำผ้าคลุมหน้านั่งเฝ้าไฟหนึ้งข้าว

ฝ่ายลูกเขยเมื่อตื่นขึ้นมาไม่เห็นเมียตนเองจึงนึกว่าจะเข้าไปลาเมียก่อนไปไถนา  จึงรีบย่องเข้าไปด้านหลังผู้ที่นั่งเฝ้าไหหนึ้งข้าวอยู่แล้วโอบกอดชั่วครู่ก็ต้องตกใจ

"  โฮะ....อี่แม่กา... ขอสู่มาเต๊อะ...( อ้าว..คุณแม่หรือ..ขอโทษเถอะ)

เออ...บ่เป๋นหยัง..บ่เป๋นหยัง ......ไหนๆก็กอดกันแล้ว  ให้มันสุดๆไปเล้ย...(เออ..ไม่เป็นไรหรอก..ไหนๆก็กอดแล้วให้มันสุดๆไปเลย...)

ที่เล่าก็ถือว่าเป็นเจี้ยเรื่องหนึ่ง

อย่างไรก็ตามบางครั้งการกระทำของผู้คนล้านนาปัจจุบันบางเรื่องบางครั้งก็เป็นเรื่องเล่ากันสืบๆกันปากต่อปาก หรือบางครั้งหากทำอะไรผิดปกติเพื่อนๆก็จะเตือนว่า"ระวังนะดีไม่ดีเขาอาจจะนมาเป็นเจี้ย"  หากได้รับคำเตือนอย่างนี้คนที่ถูกเตือนก็จะหยุดกระทำ

ประโยชน์ของเจี้ย  ทำให้ผู้คนได้เล่าขานกันในวงเหล้า  เล่าขานกันให้สนุกผ่อนอารมณ์เครียด  เกิดความสนุกสนาน แฝงด้วความเชื่อ  คติสอนใจ

ส่วนที่เสียบางครั้งผู้คนที่เกลียดชังกันอาจนำเรื่องราวไปแผ่ขยายความแต่งเนื้อหาใส่ร้ายคนที่ตนเองไม่ชอบให้เกิดความเสียหาย

อย่างไรก็ตาม"เจี้ย"ได้จรรโลงชีวิตชาวล้านนาให้มีความสุขมาช้านาน