หากผู้ที่จบแล้วพากันทิ้งถิ่นไปหางานทำในเมืองหรือกรุงเทพฯ กันเป็นจำนวนมาก ก็ถือว่าโครงการล้มเหลว จะต้องเลิกโครงการไปในที่สุด เพราะไม่ต่างกับอุดมศึกษากระแสหลักที่มหาวิทยาลัยต่างๆ ทำกันอยู่ ไม่รู้จะทำไปทำไมอีก

คูณปิยะราชย์ ตั้งจิตรอนันต์ นักศึกษาศูนย์เรียนรู้มหาวิทยาลัยชีวิต อ.พญาแล จ.ชัยภูมิ ตั้งคำถามในบันทึกเรื่อง ทิศทางอุดมศึกษาไทยในอนาคต ของผม ซึ่งผมได้ตอบในบันทึกนั้นแล้ว และอยากนำคำตอบนั้นมาบันทึกแยกไว้เป็นอีกบันทึกหนึ่งดังนี้ 

ถาม นักศึกษาจบโครงการนี้แล้วจะมีความรู้ มีคุณธรรมจริงหรือไม่?

ตอบ ต้องมีความรู้แน่นอนครับ และไม่ใช่มีเมื่อ "จบ" แล้ว แต่มีตั้งแต่ก่อนสมัครมาเป็นนักศึกษาแล้ว (ไม่มีใครไม่รู้อะไรเลย เราทุกคนรู้บางอย่างและไม่รู้บางอย่าง นักศึกษาเราแต่ละคนจะรู้ดีในเรื่องของตัวเอง อาชีพของตัวเอง มากกว่าอาจารย์เสมอ) และระหว่างเรียนนักศึกษาก็เรียนเพื่อจัดระบบการคิด จัดระบบความรู้ และสังเคราะห์(สร้าง)ความรู้ด้วยตัวเองเพิ่มขึ้นอีก โครงการนี้ไม่เน้นการให้นักศึกษาท่องจำความรู้ไม่ว่าจากหนังสือหรือจากผู้สอนอยู่แล้ว (โปรดสังเกตว่าเราเรียกอาจารย์ประจำศูนย์แต่ละศูนย์ว่า "ผู้จัดกระบวนการเรียนรู้" นักศึกษาต้องต้องรับรู้ความรู้และประสบการณ์ของผู้อื่นจากหนังสือก็เพื่อนำมาพิจารณาเป็นข้อคิด เป็นแนวที่จะสร้างความรู้ของตัวเองขึ้นด้วยตัวนักศึกษาเอง โดยผ่านการปฏิบัติจากโจทย์ในชีวิตจริงของนักศึกษาแต่ละคนแต่ละกลุ่มเอง (เรียนแบบรุก) ส่วนคุณธรรมนั้นผมเชื่อว่าต้องมีเช่นกัน เราคาดหวังเช่นนั้น อย่างไรก็ตาม แม้จะเรียนร่วมกกันเป็นกลุ่มแต่การเกิดการเรียนรู้ของแต่บุคคลอาจไม่เหมือนกันและไม่เท่ากัน เพราะการ "เรียนรู้" รวมทั้งเรื่อง "คุณธรรม" ถึงที่สุดแล้วเป็นเรื่องของแต่ละปัจเจกบุคคลที่ต้องพัฒนาตัวเอง

ถาม จบแล้วจะสามารถหางานทำได้หรือไม่?

ตอบ โครงการนี้ที่ทำกับทุกมหาวิทยาลัยกำหนดคุณสมบัติของผู้สมัครเข้าศึกษาว่า "ต้องเป็นผู้ทำงานแล้ว" หากมีคนยังไม่ทำงานเล็ดลอดเข้ามาเรียนบ้าง ก็ต้องหาวิธีให้เขาได้ทำงานตั้งแต่เรียนเลย เพราะจริงๆ แล้วการทำงานคือการเรียนรู้ที่ดีที่สุด มีหลายวิชาในปี ๒ ปี ๓ ที่หากได้ทำงานจะทำงานที่ได้รับมอบหมายไม่ได้หากเป็นคนที่ไม่ได้ทำงาน สรุปคือต้องหางานหรือสร้างงานทันทีระหว่างเรียน  หากสังเกตรายวิชาในหลักสูตรนี้จะไม่มีการสอน "วิชาชีพ" อะไร (เพราะผู้เรียนมีวิชาชีพแล้ว) แต่เน้นที่การจัดระบบการคิด การจัดระบบระเบียบชีวิตตัวเอง และการจัดระบบชุมชน ที่สำคัญคือ มุ่งให้ผู้เรียนเรียนแล้วทำมาหากินอยู่ในท้องถิ่นต่อไป ตามสโลแกน "อยู่อย่างมีศักดิ์ศรีและมีกิน ช่วยตัวเองได้ ช่วยคนอื่นได้" อย่างไรก็ตาม หากใครจบแล้ว ต้องการใช้ใบปริญญาไปหางานอื่นทำ หรือปรับวุฒิก็ไม่ว่ากัน แต่หากผู้ที่จบแล้วพากันทิ้งถิ่นไปหางานทำในเมืองหรือกรุงเทพฯ กันเป็นจำนวนมาก ก็ถือว่าโครงการล้มเหลว จะต้องเลิกโครงการไปในที่สุด (เพราะไม่ต่างกับอุดมศึกษากระแสหลักที่มหาวิทยาลัยต่างๆ ทำกันอยู่ ไม่รู้จะทำไปทำไมอีก)