สิ่งที่คนเป็นไม่รู้

อุบัติเหตุเครื่องบินกระแทกพื้น ทำให้คนตายเกือบร้อย ดูข่าวและฟังเรื่องราวแล้วก็พลอยเศร้าใจกับญาติมิตรของผู้ตายไปด้วย แต่ก็ใจชื้นนิดๆ ที่อ่านรายชื่อแล้ว ไม่เจอคนที่รู้จักเลย...

เมื่อใดก็ตามที่เจอกรณีทำนองนี้ ผู้เขียนมักจะระลึกถึงพุทธศาสนสุภาษิตบทนี้ จึงนำมาเล่าอีกครั้ง พอเป็นข้อคิดสำหรับคนเป็น ซึ่งยังไม่ตาย (หรืออาจตายมานับครั้งไม่ถ้วนแล้วในชาติก่อนๆ ก็ไม่ว่ากัน เพราะเราจำไม่ได้)... ดังบาลีภาษิตว่า

  • ชีวิตํ พยาธิ กาโล จ       เทหนิกฺเขปนํ คติ
  • ปญฺเจเต ชีวโลกสฺมึ      อนิมิตฺตํ น นายเรติ ฯ
  • ในโลกของผู้ยังเป็นอยู่ ไม่มีเครื่องหมายให้รู้ได้ ๕ ประการ กล่าวคือ ชีวิต ๑ พยาธ ิ๑ กาล ๑ เทหนิกเขปนะ ๑ และคติ ๑ ฯ

ชีวิต แปลว่า ความเป็นอยู่ กล่าวคือ เราเกิดมาแล้ว เราย่อมรู้ไม่ได้ว่าจะเป็นอยู่ได้นานมากน้อยเพียงใด... เท่าที่พอคาดหมายได้ก็ไม่เกินร้อยปี ดังสุภาษิตว่า ชีวิตนี้น้อยนัก เกิดมาแล้วไม่เกินร้อยปีก็ต้องตาย แม้ว่าผู้ใดจะอยู่เกินได้บ้าง ผู้นั้นก็ต้องตายเพราะความชราอย่างแน่นอน....

พยาธิ แปลว่า ความเบียดเบียน หมายถึง โรคภัยไข้เจ็บทั้งปวงนั่นเอง ... ในที่นี้หมายถึง เราเกิดมาแล้ว เราย่อมรู้ไม่ได้ว่าจะตายด้วยพยาธิอะไร เช่น โรคเอดส์ อุบัติเหตุ หรือโรคชรา เป็นต้น ... 

กาล แปลว่า สภาพที่ทำชีวิตสัตว์ให้เสื่อมไปและสิ้นไป ในที่นี้หมายเอาว่า เราเกิดมาแล้ว เราย่อมรู้ไม่ได้ว่าจะตายช่วงเวลาใดของวัน... ดังบทกลอนที่ว่า

  • เช้า     ยังแลเห็นหน้า        สายตาย
  • สาย    อยู่สุขสบาย           บ่ายม้วย
  • บ่าย    ยังรื่นเริงกาย          เย็นดับชีพแฮ
  • เย็น     ยังหยอกลูกด้วย     ค่ำม้วยอาสัญ

เทหนิกเขปนะ แปลว่า สถานที่ซึ่งเราทิ้งร่างกายลงไป กล่าวคือสถานที่ทอดร่างลงตายนั่นเอง... หมายความว่า เมื่อเรายังมีชีวิตอยู่ เราก็รู้ไม่ได้ว่าเราจะทอดร่างลงตายยังสถานที่ใด เช่น ห้องนอนส่วนตัว โรงพยาบาล กลางถนน หรือรันเวย์สนามบินภูเก็ตตามที่เป็นข่าว....

คติ แปลว่า สถานที่ไป นั่นคือ เมื่อเรายังมีชีวิตอยู่ เราก็รู้ไม่ได้เช่นเดียวกันว่า จะตายแล้วสูญ หรือตายแล้วเกิดอีก ... และตี่ต่างว่าเกิดอีก เราจะไปเกิดที่ไหน ? ... สถานที่ไปนี้อาจจำแนกเป็น ๒ กล่าวคือ ที่ไปดีี (สุคติ) ก็ไปเกิดบนสวรรค์หรือกลับมาเกิดเป็นมนุษย์... และ ที่ไปเลว (ทุคคติ) ก็ไปเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน สัตว์นรก เปรต หรืออสุรกาย....

..............

ผู้เขียนก็คิดเล่นๆ ว่า ถ้าเรารู้สิ่งเหล่านี้ เราคงจะหาทางป้องกัน หรือหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดขึ้น หรือยืดอายุให้เกิดขึ้นช้าที่สุด ประมาณนั้น ... 

อีกนัยหนึ่ง ถ้าแม้นเรารู้สิ่งเหล่านี้แล้ว การดำเนินชีวิตของเรา ก็อาจยุ่งยากหรือเรียบง่ายกว่าปัจจุบันก็ได้ .....

อย่างไรก็ตาม...

  • อวสฺสํ มยา มริตพฺพํ อันเราจะต้องตายแน่นอน