ปรัชญามงคลสูตร

ประเด็นว่า ทำไม ? ความเคารพเป็นต้นจึงได้มาเริ่มเมื่อเข้าสู่ปัจฉิมวัย... ผู้เขียนจะนำเอาแนวคิดจากคัมภีร์อรรถกถาซึ่งท่านได้ให้แนวทางไว้ และนำไปเทียบเคียงแนวคิดเดิมของศาสนาฮินดู ก่อนที่จะนำมาสู่ความเห็นของผู้เขียน...

ในการประมวลเนื้อหาของมงคลสูตร คัมภีร์อรรถกถาได้ประมวลช่วงคาบเกี่ยวคาถาที่ ๖ และคาถาที่ ๗ ดังต่อไปนี้...

....เว้นจากการเบียดเบียนผู้อื่นด้วยการเว้นจากบาป และเว้นจากการเบียดเบียนตนด้วยการสำรวมจากการดื่มน้ำเมา ยังธรรมฝ่ายกุศลให้เจริญด้วยความไม่ประมาทในธรรมทั้งหลาย.... ละเพศคฤหัสถ์เสียเพราะความเป็นผู้มีกุศลอันเจริญแล้ว แม้ตั้งอยู่ในภาวะแห่งบรรพชิต ก็ยังวัตตสมบัติให้สมบูรณ์..... ด้วยความเคารพในท่านผู้ควรเคารพ มีพระพุทธเจ้า พระสาวกของพระพุทธเจ้า พระอุปัชฌาย์ และอาจารย์ เป็นต้น และความถ่อมตน ละความติดปัจจัยด้วยความสันโดษ ตั้งอยู่ในภูมิของสัตบุรุษ ด้วยความเป็นผู้รู้จักอุปการคุณที่ท่านทำแล้ว ละความเป็นผู้มีจิตหดหู่ ด้วยการฟังธรรม.......

ตามความเห็นของพระอรรถกถาจารย์ เมื่อเราดำเนินตามคาถาที่ ๖ แล้ว กุศลธรรมก็จะค่อยๆ เจริญขึ้น และก็สละความเป็นผู้ครองเรือนแล้วบวชเป็นบรรพชิต... ต่อจากนั้นก็ให้ดำเนินการตามคาถาที่ ๗ ด้วยการมีความเคารพ เป็นต้น...

เมื่อถือเอาตามนัยนี้ จะเห็นได้ว่า หลังจากมีครอบครัวและประสบความสำเร็จพอสมควรทั้งทางคดีโลกและคดีธรรมแล้วก็ควรที่จะออกบวชเพื่อพัฒนาตัวเองให้สูงขึ้น... ประมาณนี้

................

ผู้เขียนมีความเห็นว่า แนวคิดประเด็นนี้ สอดคล้องกับเรื่องอาศรม ๔ ในศาสนาฮินดู ซึ่งได้แบ่งช่วงแห่งวัยชีวิตไว้ ๔ ระดับ กล่าวคือ

  • พรหมจารี วัยเด็กให้ศึกษาเล่าเรียน
  • คฤหัสถ์ วัยผู้ใหญ่ครองเรือน ศึกษาพิธีกรรม
  • วนปรัสถ์ เมื่อเริ่มมีหลานก็แสวงหาความสงบด้วยการไปอยู่ป่า
  • สันยาสี ถ้ามีศรัทธาแก่กล้าก็สละทุกอย่างออกท่องเที่ยวแสวงหาโมกขธรรม

เมื่อพิจารณาช่วงชั้นวัยในมงคลสูตร จะเห็นได้ว่า สิ้นคาถาที่ ๖ เริ่มคาถาที่ ๗ ให้บวชเป็นบรรพชิต จะตรงกับวนปรัสถ์ คือการมอบภาระให้ลูกหลานแล้วออกไปแสวงหาความสงบในป่า... ประมาณนั้น

ตามที่นำเสนอมาโดยย่อ จะเห็นได้ว่า คนเมื่อย่างเข้าสู่ปัจฉิมวัย ควรแสวงหาความสงบแห่งจิตใจ .... นั่นคือ การสะท้อนความต้องการที่แท้จริงของคนวัยนี้... ประมาณนั้น

ส่วนเนื้อหามงคลสูตรจริงๆ ไม่ได้บอกว่า จะต้องไปอยู่ป่า หรือจะต้องบวชเป็นบรรพชิต แต่เริ่มต้นด้วยการมีการเคารพ... นั่นคือ การแสวงหาความสงบแห่งจิตใจ เริ่มต้นที่การมีความเคารพ นั่นเอง

ประเด็นนี้ ผู้เขียนจะขยายความในตอนต่อไป....