เราชินกับตำราที่บอกว่า อยากรู้ทิศเหนืออยู่ทางไหน ก็ดูดาวเหนือ แต่ใครมองเห็นดาวเหนือ ?

กรณีดาวเหนือ เป็นกรณีตัวอย่างที่น่าสนใจ ในการตีความตำราแบบเถรตรง โดยไม่ปรับใช้ให้เข้ากับบริบทไทย ๆ

คือสิ่งที่ดี ที่เหมาะกับบ้านอื่นเมืองอื่น อาจไม่ได้เหมาะกับบ้านเรา เมืองเราเสมอไป

ตำราที่ฝรั่งเขียน บ้านเขา มองดาวเหนือ คงง่ายกว่าบ้านเราเยอะ เพราะน่าจะอยู่สูงขึ้นไปจากขอบฟ้ามาก

แต่ดาวเหนือบ้านเรา จะจม ๆ โผล่ ๆ อยู่เรี่ยขอบฟ้า ซึ่งมองยากมาก

ในภาคใต้ ปรกติมักมีเมฆทั้งปี ดาวที่อยู่ขอบฟ้า ก็จะมองไม่เห็นกันทั้งปีตามไปด้วย

ยิ่งถ้าอยู่ในเขตเมือง ยิ่งไม่เห็นไปใหญ่ เพราะมลภาวะแสง จะกวนแนวขอบฟ้ารุนแรง

อย่าว่าแต่ดูดาวเลยครับ ดูเดือนก็เหมือนกัน

ประเทศใกล้เส้นศูนย์สูตร เวลาเสี้ยวเดือนหัน จะหันแนว ตะวันออก-ตะวันตก เห็นเป็น คว่ำ-หงาย

แต่หากขึ้นไปใกล้ขั้วโลกมากขึ้น พระจันทร์ จะเริ่ม เฉียง กลายเป็น ยืนเกือบตรง เหมือนเสี้ยวหน้าคน (คงสังเกต ภาพวาดหลอกเด็กของฝรั่ง มีเทพธิดานั่งบนเสี้ยวจันทร์ด้านปลายล่าง คนวาด เขาวาดจากพระจันทร์ที่เขาเห็น คือเสี้ยวแหลม หันซ้าย-หันขวา ไม่ได้ คว่ำ-หงาย เหมือนบ้านเรา)

ถ้าเอาตามฝรั่งว่าแบบเชื่อง ๆ เกิดหลงทางกลางเถื่อน คงหมดสิทธิรู้ทิศ

สิ่งเป็นตำราที่เป็น จริง และใช้ได้ดี สำหรับบ้านเขา กลับกลายเป็นตำราที่ จริง แต่ใช้ได้ไม่ดี สำหรับบ้านเรา

ดังนั้น จะดูทิศบ้านเรา ต้องปรับดูจากอย่างอื่นแทน

ผมเอง ใช้วิธีมองหาทิศใต้ จากหมู่ดาวนายพราน

วิธีนี้ ใช้ได้ดีตอนปลายปีต่อกับต้นปี เพราะตำแหน่งดาวฤกษ์ เลื่อนไปวันละประมาณหนึ่งองศา ในปีหนึ่ง ๆ ใช้วิธีนี้ได้ไม่กี่เดือน

นั่นคือ แม้แต่ความจริง ต้องถูกทั้งสถานที่ และเวลา

เรียกรวมว่า ถูก "กาละเทศะ"

ลองมาดูรายละเอียดกันหน่อย จากภาพที่ผมวาดข้างล่าง

ใช้วิธีถ่ายรูปท้องฟ้า แล้วซ้อนภาพด้วยการลงจุดสีใหม่ให้เห็นชัดขึ้น

 

s,^jfk;okpriko

 

มองหาดาวสุกสว่างสามดวงที่สว่างเสมอกันที่เรียงเป็นระเบียบบนท้องฟ้า (เข็มขัดนายพราน) ซึ่งหากกวาดตามองแบบไม่ตั้งใจ จะเห็นชัดมาก ๆ (ดวงที่ไม่สว่าง ผมไม่ลงไว้)

จะเห็นดาวเป็นแนว ที่ทำมุมเฉียง ๆ กับสามดวงแรก ซึ่งสว่างน้อยกว่า ดูลากไปตามแนวลูกศร 

กลุ่มดาวนี้ ดูด้วยตาอาจรู้สึกไม่สวย แต่หากใช้กล้องส่องทางไกล หางที่ใช้บอกทิศตรงนี้จะน่าตื่นตาตื่นใจมาก (ดูให้นาน ๆ หน่อย)

ลูกศรชี้สีเหลือง ชี้ขนานกับแนวหางที่สีจาง โดยหัวลูกศร จะชี้ไปทางทิศใต้เสมอ

แต่ถ้ามีพระจันทร์ ด้านสว่าง หันหาดวงอาทิตย์ ใช้ชี้แนวตะวันออก-ตะวันตกได้ ขึ้นกับดูเวลาไหน แต่ถ้าสังเกตบ่อย ๆ ก็บอกได้ไม่ยาก

ดวงดาว ใช้บอกทิศนำทาง

แต่บอกในบ้านเขา กับบอกในเมืองเรา แม้โดยแก่นแท้ ไม่แตกต่าง แต่กลับใช้ประโยชน์ในบ้านเราแทบไม่ได้เลย

วิธีคิดที่นำทิศนำทางประเทศชาติ นำทิศนำทางธุรกิจ ที่แท้เป็นเช่นเดียวกันนี้หรือไม่ ?