สรุปว่าการศึกษาหาได้อยู่ในเฉพาะโรงเรียนหรือสถาบันการศึกษาแต่อย่างใดไม่ การศึกษาที่แท้มีอยู่ทุกซอกทุกมุม แทรกเป็นยาดำอยู่ในวิถีชีวิตของทุกผู้ทุกนาม ทุกครัวเรือน ทุกชุมชน ทุกสังคม

 

วันนี้มหาชีวาลัยอีสาน เปิดการอบรมเกษตรกรหลักสูตรเศรษฐกิจพอเพียงระดับชุมชน รุ่นที่8 เป็นกรณีทดลองเอาผู้นำ2จังหวัดมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างกัน โดยตั้งสมมุติฐานไว้ว่าไม่มีใครแก่เกินเรียน ส่วนจะตั้งใจเรียน หรือมีความพากเพียรเพียงใดนั้น ขึ้นอยู่กับฝีมือของครูวิทยากร ที่จะจูนใจให้ตรงกับศักยภาพของแต่ละกลุ่ม กระตุ้นให้เกิดความกระหายใคร่รู้ ที่อาจจะละเลยไม่เคยมองอย่างคนที่เรียนรู้ แต่ถ้าใจเปิดกว้างวันใด สิ่งที่เคยเห็นเป็นของธรรมดาๆก็จะเปลี่ยนมาเป็นของพิเศษขึ้นมาทันที

     

เกษตรกรรุ่นนี้ส่วนใหญ่เป็นผู้อาวุโสในหมู่บ้าน รุ่นคุณป้า คุณน้า คุณตา คุณยาย คุณลุง ของลูกๆหลานๆในหมู่บ้าน แต่พลังการเรียนรู้เป็นที่น่าอัศจรรย์ พ่อแก่แม่แก่เหล่านี้ตั้งใจจดบันทึกสิ่งที่ได้เรียนรู้อย่างตั้งใจ บางคนจดรายการความรู้หมดหน้ากระดาษสมุดในวันแรก ผมได้สุ่มอ่านดูแล้ว ทึ่ง อึ้งกิมกี่ ที่ได้เห็นพลังการเรียนรู้ของคนในวัยนี้ เชื่อไหมครับ ผู้อาวุโสกลุ่มนี้มีการแจกลายเซ็นกันด้วยนะครับ น่ารักน่าชังเหลือเกิน 

 

ขั้นตอนการฟัง ครูพี่เลี้ยงหาวิธีกระตุ้นให้เห็นคุณประโยชน์ของการฟัง และการจับใจความ ละลายพฤติกรรมด้วยการจับคู่ร้องเพลง แล้วให้สอบถามชื่อของเพื่อนๆ ดูว่าใครจะจำชื่อเพื่อนได้มากที่สุด การร้องรำทำเพลงถ้าจัดให้ลงตัว จะใช้ได้กับคนทุกเพศทุกวัย คุณน้าคุณป้าแต่ละคนหัวเราะร่าเริงเหมือนเด็กๆ นับเป็นการชะลออายุได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงยิ่ง  

Dscf0002+%28small%29

(สมาชิกรุ่นนี้นอกจากจะสนใจจดบันทึกแล้ว ยังอาสาเข้าครัวทำอาหาร) 

ขั้นตอนการพูด ถ้าให้พูดเป็นทางการชาวบ้านมักจะอาย ไม่กล้าพูดในที่สาธารณะ กระบวนการกลุ่มช่วยได้ ด้วยการให้แนะนำตัวเอง เล่าถึงงานที่ทำ และสิ่งที่อยากจะทำในระยะนี้ การพูดถึงเรื่องของตนเอง เป็นโจทย์ง่ายๆเบื้องต้นในการที่จะเปิดใจพูดในที่สาธารณะ หลังจากผ่านขั้นตอนนี้ไป ความเป็นกันเองเกิดขึ้น เสียงหัวเราะ คำพูดเด็ดๆที่แสดงออกจะพรั่งพรูออกมาตามธรรมชาติ 

ขั้นตอนการดู  การดูช่วยให้จินตนาการกระโดดออกมาจากความคิดคำนึง สื่อทางสายตานำไปสู่ความรู้สึกนึกคิด สามารถเชื่อมโยงสิ่งที่เคยเห็นมาก่อนกับภาพที่เห็นอยู่ตรงหน้า คลื่นความจำจะแปลงข้อมูลที่มีอยู่มาประยุกต์กับสิ่งที่เห็นใหม่ๆ ข้อมูลที่เกิดจากการดู นำไปสู่การปรับข้อมูลวัตถุดิบ ให้ขยายวงกว้างขวางยิ่นขึ้น 

ขั้นตอนการเขียนครูพี่เลี้ยงให้สมาชิกเขียนข้อมูลส่วนตัวในใบลงทะเบียน หลังจากนั้นให้บันทึกใบความรู้ที่ได้ฝึกฝนมา การเขียนจากเรื่องที่ตนเองลงมือทำ ช่วยให้การบันทึกเบื้องต้นเป็นไปได้โดยไม่ยากนัก เราพบว่า ชาวบ้านเขียนบันทึกจากสิ่งที่เขาสนใจ เช่น ชื่อที่อยู่ และเบอร์โทรของเพื่อนๆ การเขียนในส่วนที่ใกล้ตัวใกล้ใจเป็นจุดเริ่มที่จะนำตัวอักษรมากระโดดโลดบนหน้ากระดาษ

ขั้นตอนการทดลองใช้ความรู้ วันพรุ่งนี้เขาเหล่านี้จะได้เรียนภาคปฏิบัติ โดยจะเริ่มที่ทบทวนความรู้เดิม ว่าคลังความรู้ที่มีอยู่ในตัวมีเรื่องหลักๆอะไรบ้าง และเรื่องที่จะเสริมวิทยาการเข้าไป เอาวิชาการเข้าไปสู่อาชีพ เพื่อยกระดับให้เป็นวิชาชีพ นั่นก็หมายความว่า ต่อไปนี้จะทำกิจการใดๆควรเริ่มที่การเรียนให้รู้เสียก่อน ทำอะไรต้องใช้ความรู้เป็นปัจจัยหลักในการดำเนินงาน ถ้าพัฒนาการเรียนรู้อย่างนี้ให้เข็มแข็งต่อไป เราก็จะสามารถสร้างบุคคลแห่งการเรียนรู้ ผู้ที่เรียนรู้แล้วจะช่วยกันสร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ หรือสังคมแห่งภูมิปัญญาได้อย่างเป็นรูปธรรม

ขั้นตอนการนำเสนอครูพี่เลี้ยงชี้ให้ดูว่า  รุ่นที่ผ่านมาเขาเขียนลายแทงความรู้ไว้อย่างไร อาจจะเสนอเป็นภาพระบายสีแล้วทำสัญลักษณ์โยงเนื้อหา ให้ความสำคัญและยกย่องให้เห็นความเป็นพิเศษในการออกมานำเสนอ ชี้ชวนให้คิดกันเองมากๆ นับตั้งแต่การตั้งชื่อกลุ่ม ตั้งชื่อเรื่อง จุดขายของความคิดของแต่ละกลุ่ม ได้ฉุกคิดให้เห็นนวัตกรรมความคิด ว่าแตกต่างจากที่เคยคิดและทำจนเคยชินอย่างไรบ้าง   

สรุป การศึกษาหาได้อยู่ในเฉพาะโรงเรียนหรือสถาบันการศึกษาเท่านั้นแต่การศึกษาที่แท้มีอยู่ทุกซอกทุกมุม แทรกเป็นยาดำอยู่ในวิถีชีวิตของทุกผู้ทุกนาม ทุกครัวเรือน ทุกชุมชน ทุกสังคม ตรงกับสิ่งที่เราอยากจะเห็น นั่นคือ.. 

“ชีวิตคือการศึกษา การศึกษาคือชีวิต”