จะทำวิจัยอย่างไร จึงจะเป็นการวิจัยที่นำผลไปใช้ในการพัฒนางาน ไม่ใช่การวิจัยขึ้นหิ้ง

     ระหว่างวันที่ 2-4 พฤษภาคม คณะทำงานด้านการวิจัยและพัฒนา ICT ของ กศน. ไปร่วมประชุมกันที่ ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาคตะวันออก จังหวัดระยอง จากการประชุมครั้งนี้ ได้แนวทางการวิจัยเพื่อนำผลการวิจัยมาใช้ในการพัฒนางานได้ทันที ซึ่งเป็นแนวทางที่น่าสนใจมาก ซึ่งพอจะสรุปรูปแบบของการวิจัยและพัฒนา หรือ R&D ได้ดังนี้

  1. รูปแบบการวิจัยที่เห็นโดยทั่วๆไป คือ กำหนดกรอบแนวทางการวิจัย สร้างเครื่องมือ เก็บข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูล เสร็จแล้วเขียนรายงานออกมาเป็นเล่น ส่งไปยังผู้เกี่ยวข้อง สิ่งที่เป็นผลจากการวิจัย จึงมักจะพบ 2 อย่างคือ ประการแรก นำไปไว้ใช้ในการอ้างอิง ประการที่ 2 เอาไปใช้เป็นผลงานเสนอขอความดีความชอบ หรือเลื่อนวิทยฐานะ ส่วนการนำไปใช้เพื่อพัฒนางานนั้น ก็แล้วแต่ว่าใครจะนำไปใช้ เพราะถือว่าหมดหน้าที่ของการวิจัยแล้ว
            สิ่งที่พบเห็นเป็นประจำแบบนี้ เป็นการวิจัยที่เกิดประโยชน์น้อยมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับงานวิจัยด้าน ICT สำหรับผู้ปฏิบัติงาน ที่ว่าเกิดประโยชน์น้อยมาก เพราะส่วนมากเป็นการวิจัยที่ไม่สามารถบอกได้ชัดเจน ลงไปถึงวิธีการพัฒนางาน ว่า จะต้องพัฒนาอะไร ที่ไหน อย่างไร หรือบางครั้ง ผู้ปฏิบัติงานไม่ทราบหรือไม่เคยอ่านรายงานการวิจัยเลย
  2. รูปแบบการวิจัยที่ถูกหยิบยกมาพูดถึงในการวิจัยครั้งนี้ จะเน้นความสำคัญมาที่กระบวนการพัฒนางาน ICT ให้มีความสำคัญเท่ากับกระบวนการวิจัย นั่นคือการวิจัย และการพัฒนาจะเป็นกระบวนการเดียวกัน โดยมีหลักการที่สำคัญดังนี้
    • ผู้ปฏิบัติงาน ICT จะเป็นผู้ร่วมดำเนินการวิจัย นั่นคือจะทำหน้าที่ทั้งวิจัย และนำผลการวิจัยในใช้พัฒนางาน ICT ที่ตนเองรับผิดชอบ หรืออาจจะเรียนว่า เป็นการวิจัยโดยผู้ปฏิบัติงานเอง  สิ่งที่จะเป็นผลดี คือ ผู้ทำวิจัย จะสามารถทราบข้อมูลได้ชัดเจน และลึกซึ้ง และเมื่อทราบข้อสรุปจากการวิจัย ก็สามารถนำเอาผลจากการวิจัยไปใช้ได้ทันที
    • กระบวนการวิจัย และพัฒนา จะเดินไปด้วยกัน โดยกำหนดขั้นตอนการวิจัยและพัฒนา ว่าเป็นกระบวนการที่ดำเนินการอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่เริ่มต้น จนการพัฒนาดำเนินการได้บรรลุตามเป้าหมายที่ต้องการ
  3. กระบวนการดำเนินการวิจัยและพัฒนา จะดำเนินการร่วมกันในทุกหน่วยงานของ กศน. ทั่วประเทศ โดยมีศูนย์การศึกษานอกโรงเรียนภาค เป็นผู้ประสานการดำเนินงานในแต่ละภูมิภาค และกลุ่มงานแผนงาน  จะเป็นผู้ประสานการดำเนินงานในส่วนกลางโดยกำหนดกระบวนการวิจัย และพัฒนา เป็น 4 ขั้นตอน ดังนี้
    • ขั้นตอนที่ 1 การวิจัยเพื่อหาข้อมูลพื้นฐาน เป็นการสำรวจข้อมูลพื้นฐานด้าน ICT ในปัจจุบันว่ามีสภาพเป็นอย่างไร โดยสำรวจตามข้อมูลตัวชี้วัดในแผนยุทธศาสตร์ ICT เมื่อสำรวจเสร็จแล้วนำผลมาเปรียบเทียบกับเป้าหมายในการพัฒนา ว่าสภาพในปัจจุบัน ยังห่างจากเป้าหมายเพียงใด
           กระบวนการในขั้นที่ 1 นี้ นอกจากจะใช้ข้อมูลจากการสำรวจแล้ว จะต้องนำเอาประเด็นที่น่าสนใจ หรือมีนัยสำคัญต่อการพัฒนา ICT ได้ดำเนินการศึกษาในเชิงลึก โดยวิธีการศึกษาเฉพาะกรณี (Case Study) โดยผู้ที่เกี่ยวของเข้ามาร่วมกัน ศึกษารายละเอียดของข้อมูลเพื่อ นำเอาผลการวิจัยไปใช้ในการกำหนดแนวทางในการพัฒนา ICT เฉพาะพื้นที่ หรือนำไปสู่ประเด็นในการพัฒนา ICT ในขั้นต่อไป โดยผู้ปฏิบัติงาน จะมีส่วนเข้าร่วมกันวิเคราะห์ข้อมูล และนำไปสู่การปฏิบัติ
           ยกตัวอย่างเช่น ศึกษาว่า สภาพของการจัดการศึกษาทางไกลผ่าน Internet (e-Learning) ในปัจุบัน มีสภาพเป็นอย่างไร สามารถจัดได้ตามเป้าหมายเพียงใด มีข้อมูลอะไรบ้าง ที่มีนัยที่สำคัญที่จะชี้ให้เห็นปรเด็นที่น่าสนใจในการจัด e-Learning ของแต่ละพื้นที่
    • ขั้นตอนที่ 2 การศึกษาแนวทางสู่ความสำเร็จ เป็นการวิจัยเพื่อศึกษาว่า มีเงื่อนไปอะไรบ้าง ที่จะทำให้งาน ICT จากสภาพปัจจุบัน เปลี่ยนไปเป็นสภาพความสำเร็จ ที่กำหนดไว้ในเป้าหมาย  การวิจัยขั้นตอนนี้ จึงเป็นการวิจัยเชิงอธิบายปรากฏกาณณ์ที่เกิดขึ้นของการนำเอา ICT มาใช้เพื่อการพัฒนางาน กศน. ว่ามีเงื่อนไข ปัจจัยอะไรบ้าง ที่จะส่งผลให้การพัฒนางานบรรลุเป้าหมายตามที่ต้องการ
           ผลการวิจัยในขั้นตอนนี้ จะนำไปสู่เวทีของนักพัฒนา ICT เพื่อหาข้อสรุปและแนวทางการพัฒนาของแต่ละพื้นที่ว่า จะนำผลการวิจัยไปพัฒนา ICT ได้อย่างไร
           เช่นการศึกษาถึงปัจจัยที่จะช่วยให้การจัดการศึกษาทางไกลในรูปแบบ e-Learning บรรลุผลตามที่ต้องการ หรือการศึกษาว่า การที่หน่วยงานบางแห่งจัดการศึกษาในรูปแบบ e-Learning ได้ประสบความสำเร็จนั้น เนื่องจากอะไร หรือบางแห่ง ไม่ประสบความสำเร็จเพราะอะไร
    • ขั้นตอนที่ 3 แต่ละพื้นที่ กำหนดรูปแบบการพัฒนางาน ICT และทดลองดำเนินการตามแนวทางที่ได้กำหนด แล้วศึกษาผลการทดลอง ซึ่งแต่ละพื้นที่อาจจะเลือกดำเนินการทดลองเพียงบางเรื่อง แล้วศึกษาผลการทดลอง เพื่อนำมาสู่ข้อสรุปว่า รูปแบบที่เหมาะสมน่าจะเป็นอย่างไร สำหรับพื้นที่นั้นๆ ซึ่งนักปฏิบัติ ICT จะช่วยกันนำผลการวิจัยมากำหนดเป็นแนวทางการดำเนินงานด้าน ICT ที่จะขยายผลไปยังพื้นที่อื่นๆ
    • ขั้นตอนที่ 4 การติดตามผล เป็นการติดตามเพื่อศึกษาผลที่เกิดจากการนำรูปแบบที่ได้พัฒนาไปใช้