เรื่องแบบนี้ไม่ประสบด้วยตัวเองก็จะไม่เข้าใจ ระหว่างสอบหัวข้อวิทยานิพนธ์ปริญญาเอกของคุณไพฑูรย์ ช่วงฉ่ำ ที่ ม. บูรพา เมื่อวันที่ ๓๑ มี.ค. ๕๐ อาจารย์ John Wilson ถามว่า ไม่เข้าใจคำว่า การสร้างความรู้ในการปฏิบัติงานของหัวหน้าพยาบาล ขอให้อธิบายให้เป็นรูปธรรมได้ไหม คุณไพฑูรย์อธิบาย (เป็นภาษาอังกฤษ เพราะเป็นการสอบของ International Program) ว่าพยาบาลอาจสร้างความรู้จากการสังเกตของตนเอง จากการพูดคุยกับเพื่อนร่วมงาน หรือจากการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับผู้ป่วย อาจารย์ จอห์น บอกว่าไม่เข้าใจ ว่า Knowledge Creation ที่ว่านั้นเป็นอย่างไร
ผมในฐานะกรรมการร่วมสอบด้วยคนหนึ่ง จึงบอกคุณไพฑูรย์ว่า ลองใช้วิธีเล่าเรื่อง (storytelling) จากเรื่องจริงสักเรื่องหนึ่ง ได้ไหม
คุณไพฑูรย์บอกว่า จะเล่าเรื่องของคุณเจี๊ยบ หัวหน้าพยาบาลคนหนึ่งของโรงพยาบาลพิจิตร คุณเจี๊ยบสังเกตว่าเวลาฉีดอินสุลินให้แก่ผู้ป่วยเบาหวาน บางครั้งผู้ป่วยจะบ่นว่าเจ็บมาก มีผู้ป่วยคนหนึ่งถามคุณเจี๊ยบว่า ก่อนจะเอายามาฉีด เก็บไว้ที่ไหน คุณเจี๊ยบตอบว่าเก็บไว้ในตู้เย็น ผู้ป่วยท่านนั้นแนะนำว่าก่อนฉีดให้เอายามาไว้ในอุณหภูมิห้องเสียก่อน เวลาฉีดจะได้เจ็บน้อยลง เพราะยาที่อุ่นจะซึมออกไปจากบริเวณฉีดได้เร็วกว่า คุณเจี๊ยบจึงเอาแนวคิดนี้มาค้นใน internet ก็ไม่พบความรู้นี้ จึงทดลองเปรียบเทียบในผู้ป่วย ๒ กลุ่ม ในเวลา ๖ เดือน ก็ได้ความรู้เกี่ยวกับการฉีดอินสุลินไม่ไห้เจ็บ นี่เป็นการจำมาเล่าแบบเดาบางส่วน อาจารย์ จอห์น ยิ้ม และผงกศีรษะด้วยความพอใจ และบอกว่า เป็นการสร้างความรู้ที่น่าสนใจมาก
ผมตั้งใจว่าจะสอบทานรายละเอียดของเรื่องเป็นภาษาไทยตอนนั่งรถกลับด้วยกัน ก็ลืมเสีย แต่ก็คิดว่าประเด็นไม่ใช่รายละเอียดของเรื่อง แต่อยู่ที่วิธีการถ่ายทอดความเข้าใจ เรื่อง "การสร้างความรู้โดยพยาบาล ในการปฏิบัติงาน"
จะเห็นว่า ตอนแรกคุณไพฑูรย์พยายาม "อธิบาย" (describe) ว่า "การสร้างความรู้โดยพยาบาล ในการปฏิบัติงาน" เป็นอย่างไร สิ่งที่คุณไพฑูรย์ทำ คือนึกถึงเหตุการณ์ แล้ว "ถอด" เหตุการณ์ ออกมาเป็นคำอธิบาย (deccription) ผลคือ ผู้ฟังไม่เข้าใจ
แต่เมื่อใช้วิธีเล่าเรื่อง (storytelling) เรื่องราวทั้งหมดจะช่วยให้ผู้ฟังเข้าใจได้โดยง่าย ว่า "การสร้างความรู้โดยพยาบาล ในการปฏิบัติงาน" เป็นอย่างไร
เป็นตัวอย่างของจริงสดๆ ที่ผมประสบด้วยตนเอง ให้เห็นว่า ในสถานการณ์ที่ซับซ้อน เรื่องเล่ามีพลังในการสื่อความมากกว่าคำอธิบายอย่างเทียบไม่ติด
ผมได้เรียนรู้จากประสบการณ์จริง ว่าการสื่อความในเรื่องที่ซับซ้อนด้วย storytelling ดีกว่าสื่อความด้วยวิธี describing อย่างไร
ดร. วัลลา ตันตโยทัย อยู่ในเหตุการณ์ด้วย เธออาจเล่าเรื่องนี้ได้รายละเอียดและถูกต้องกว่าที่ผมเล่าแล้ว
ขอบคุณคุณไพฑูรย์ ขอบคุณอาจารย์ จอห์น และขอบคุณสถานการณ์ ที่ช่วยให้ผมได้เรียนรู้เรื่องนี้ โดยเรียนรู้จากสถานการณ์จริง
วิจารณ์ พานิช
๓๑ มี.ค. ๕๐
