กล้วยไม้ตัวเชื่อมเพื่อสร้างจิตสำนึกให้เยาวชนอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

งานวิจัยเพื่อการสร้างพลังชุมชนฐานราก บางครั้งทำในประเด็นที่ตรงไป ตรงมาไม่ได้ จำเป็นต้องคิดหาประเด็นที่แตกต่างออกไป แต่เป้าประสงค์อีกอย่างหนึ่ง

ผมเคยทำงานวิจัยประเด็น “ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดุแลสุขภาพของชาวลีซู” โดยใช้ “หญิงหลังคลอดชาวลีซู”  (lisu postpartum)เป็นนางเอกในการดำเนินเรื่อง ตนเข้าถึงระบบภูมิปัญญาทั้งหมดของชาวลีซู ด้วยว่า หญิงหลังคลอดชัดเจนในการดูแลสุขภาพตนเอง(Self health Care) นำไปสู่การดูแลสุขภาพตนเองทั้งหมดของวิถีลีซู...

โครงการวิจัยของ ครูเทียมจันทร์ ดวงสุภา ที่ อ.ขุนยวม จ.แม่ฮ่องสอน ก็เช่นเดียวกัน ครูได้ใช้ “กล้วยไม้”เป็นตัวเดินเรื่อง นำไปสู่การสร้างจิตสำนึกการดูแลและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของหมู่บ้านเล็กๆในป่าใหญ่ ที่เป็นป่าต้นน้ำ

ในเวทีเสวนาชุมชนคนวิจัย วันที่ ๒๔ – ๒๕ มีนาคม ๒๕๕๐ ณ บ้านจีนยูนนานรุ่งอรุณ อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน ที่ผ่านมา ผมได้มีโอกาสพูดคุยกับครูเทียมจันทร์ เกี่ยวกับ งานวิจัยที่ครูกำลังเริ่มต้น ในงานวิจัยเรื่อง “กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนเพื่อการอนุรักษ์ฟื้นฟูกล้วยไม้ในท้องถิ่นของชุมชนบ้านหัวแม่สุริน อ.ขุนยวม จ.แม่ฮ่องสอน”

<div style="text-align: center"></div> <div style="text-align: center">กล้วยไม้ รองเท้านารีอินทนนท์ ที่ยังมีให้เห็นในป่าแถบนี้</div><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ครูเล่าว่า “ในปัจจุบันกล้วยไม้ในป่ารอบๆชุมชนลดน้อยลงทุกที ..มีการเข้ามาของนายทุนเพื่อมารับซื้อกล้วยไม้ป่า และชุมชนเองก็ไม่ได้ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ กลายเป็นผู้ขายทรัพยากรที่หายากขึ้นไปทุกทีของชุมชน ไม่นานกล้วยไม้คงจะหมดป่า”</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ด้วยความเป็นคนในพื้นที่ ความรักและผูกพันในถิ่นเกิด ความเป็นครูที่คอยพร่ำสอนเยาวชน อดที่จะเป็นห่วงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นไม่ได้ … จึงเป็นจุดเริ่มต้นในการคิดหาแนวทางในการอนุรักษ์กล้วยไม้ในท้องถิ่นขึ้น พัฒนาจนกลายเป็นโครงการวิจัย ได้รับทุนสนับสนุนจากสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย สำนักงานภาค</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">วันนี้คนเริ่มเห็นความสำคัญของกล้วยไม้มากขึ้น …เริ่มคิดหาวิธีการในการอนุรักษ์ฟื้นฟูกล้วยไม้ของพวกเขา</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">งานวิจัยเริ่มต้นขึ้น พร้อมกับการนำเสนอแนวคิดการอนุรักษ์ มีทั้งเสียงสนับสนุนและคัดค้าน กลุ่มที่สนับสนุนก็บอกว่า เป็นเรื่องที่ดี และควรทำอย่างรีบด่วน ส่วนกลุ่มที่คัดค้านก็บอกว่า อย่าไปยุ่งกับกล้วยไมเลย เพราะเห็นโครงการของรัฐที่ฟื้นฟูอนุรักษ์ แต่กลับกลายเป็นการประชาสัมพันธ์ให้พ่อค้าคนนอกเห็นของดีชุมชน แล้วเข้ามาซื้อถึงในชุมชน</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ครูเทียมจันทร์และทีมวิจัย ที่ส่วนหนึ่งเป็นเด็กเยาวชนที่เป็นนักเรียนยังออกพื้นที่ให้ความรู้ ความเข้าใจกับชาวบ้านที่เป็นพื้นที่วิจัย ทั้ง ๔ ชุมชน ผลจากการลงไปทำความเข้าใจทำให้ครูได้ทีมงานเพิ่มมากขึ้น พร้อมกับกำลังใจในการทำงานที่เพิ่มขึ้น</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">โจทย์ที่น่าท้าทายของทีมวิจัยอยู่ที่ “จะมีการจัดการ ฟื้นฟู อนุรักษ์กล้วยไม้ ร่วมกันได้อย่างไร? จัดการอย่างไรถึงจะเหมาะสม?</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">วันนี้เป็นเพียงจุดเริ่มของงานวิจัยและพัฒนา…คิดว่าวิถีอนุรักษ์ และกระบวนการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นของเด็กๆที่ร่วมทีมวิจัยของครูเทียมจันทร์ จะได้ซึมซับและเรียนรู้ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ที่ไม่เฉพาะกล้วยไม้แต่เพียงอย่างเดียว</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ครูเทียมจันทร์บอกผมในตอนท้ายว่า “กล้วยไม้จะเป็นตัวเชื่อมให้เยาวชนเข้าไปร่วมเรียนรู้ ในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติของชุมชน”</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal">ผมให้กำลังใจพวกเขาในการทำสิ่งดีๆกับชุมชน ….และเราให้กำลังใจกันและกันทุกครั้งในเวทีเสวนาชุมชนคนวิจัยแม่ฮ่องสอน ที่จัดขึ้นทุกสองเดือนครับ</p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p><p style="margin: 0cm 0cm 0pt" class="MsoNormal"></p>