เป็นโจทย์ที่ใหญ่ แต่ท้าทายในการที่จะหาแนวทางการทำอาชีพเกษตรเพื่อให้สามารถอยู่ได้อย่างพอเพียง

วันนี้...พวกเราเหล่าพัฒนบูรณาการศาสตร์ และชาวบ้านอีก 4 ครอบครัว ได้พยายามช่วยกันอย่างเต็มกำลังในการที่จะสร้างฐานการเรียนรู้เรื่องเห็ด ณ มหาชีวาลัยอีสาน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อจะให้เกิดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เรื่องการผลิตเห็ดครบวงจรสำหรับพี่น้องเกษตรกรในเขตอีสานใต้

ทำไมถึงต้องเป็นเห็ด ก็คงเป็นคำถามที่เราจะต้องร่วมกันหาคำตอบครับว่า เพราะเหตุใด และมีความเหมาะสมมากน้อยเพียงใด แต่เท่าที่ผม และทีมงานพอมีข้อมูลก็ด้วยเหตุที่ว่า....

เห็ด เป็นทั้งพืชผักที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และเป็นทั้งสมุนไพรในการบำบัดรักษาโรคต่างๆ เช่น โรคเบาหวาน มะเร็ง โลหิตจาก หรือแม้กระทั่งผู้ที่มีปัญหาเรื่องระบบขับถ่าย และนอกจากนั้นเห็ดยังมีมากมายหลายชนิด อีกทั้งสามารถนับไปประกอบอาหารได้อย่างหลากหลายอีกด้วย

ชาวบ้านเขาไม่เคยเพาะเห็ดหรือ? จริงๆ แล้วในวิถีชีวิตของเกษตรกรโดยทั่วไปแล้วก็จะมีกิจกรรมที่หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นการปลูกข้าว ปลูกพืชผัก ไม้ผล และปศุสัตว์มากมาย เพียงแต่กระบวนการผลิตเห็ดก็เป็นอีกหนึ่งที่ชาวบ้านมีความสนใจ และทำกันอยู่บ้างแล้วแต่ก็พบกับปัญหาต่างๆ นาๆ รวมทั้งปัญหาเรื่องความรู้ที่ตัวชาวบ้านเองบอกว่าขาด ไม่ได้มีการจัดการชุดความรู้อีกทั้งไม่มีชุดความรู้ในการที่จะให้เห็ดอยู่ร่วมกับระบบนิเวศน์

 

ดังนั้น...ชาวพัฒนบูรณาการศาสตร์จึงคิดว่ากิจกรรมการเพาะเห็ดครบวงจร จึงน่าจะเป็นอาชีพทางเลือกในการที่จะนำเข้าสู่กระบวนการผลิตในระบบเกษตรกรรมแบบประณีต หรือไปเสริมระบบการผลิตแบบผสมผสาน เพื่อสร้างศักยภาพในกระบวนการผลิตให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น เช่น

  • สร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัสดุ โดยการนำเศษวัสดุ เช่น ฟางข้าว เปลือกถั่ว เศาใบไม้ กากมันสำปะหลัง สำหรับการเพาะเห็ดฟาง เห็ดนางฟ้านางรม เห็ดบด เห็ดขอนขาว
  • การใช้ประโยชน์จากกิ่งไม้ ที่ได้จากการตัดแต่งกิ่งไม้ผล หรือไม้ชนิดอื่นๆ มาใช้ในการเพาะเห็ด
  • การสร้างมูลค่าต่อหน่วยพื้นที่การผลิต เมื่อเราพิจารณาถึงค่าแห่งการเสียโอกาสแล้วพบว่าเห็ดน่าจะเป็นพืชที่ให้ผลผลิตต่อหน่วยพื้นที่ที่มากกว่าการปลูกพืชอีกหลายๆ ชนิด อีกทั้งเห็ดยังเป็นพืชที่ต้องการน้ำน้อย และแรงงานในการดูแลไม่มากอีกด้วย
  • ได้ความหลากหลายในระบบนิเวศน์ การเพาะเห็ดมีมากมายหลายชนิดมีทั้งเห็ดในโรงเรือน และเพาะเลียนแบบธรรมชาติ ดังนั้นในการเพาะแบบธรรมชาติเราต้องสร้างความสมดุลให้กับระบบนิเวศน์ สุดท้ายเรก็จะได้ทั้งป่า และเห็ดที่มีความอุดมสมบูรณ์

อย่างไรก็ตามนี่เป็นเพียงกิจกรรมเล็กๆ กิจกรรมหนึ่งเท่านั้นในการที่เราจะได้มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในการที่จะนำไปเติมเต็มในกระบวนการผลิตที่มีอยู่บ้างแล้วในระบบเกษตรกรรมแบบประณีตเพื่อให้เกิดชุมชนนักปฏิบัติ อันจะนำไปสู่แนวทางแห่งการพึ่งตนเอง ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง

ขอบคุณมากครับ

อุทัย อันพิมพ์

13 มีนาคม 2550