การจัดการความรู้เรื่องการทำหัวเชื้อเห็ด เป็นเรื่องที่มีความสำคัญ และสามารถบ่งบอกถึงความยั่งยืนได้เลยทีเดียว

ในกระบวนการผลิตเห็ดให้มีความมั่นคง และยั่งยืนนั้น มีหลายสิ่งหลายอย่างยิ่งนัก ที่นักเพาะเห็ดอย่างเราๆ จะต้องเรียนรู้ และสร้างความเข้าใจให้ได้อย่างถ่องแท้ จึงจะสามารถยืนหยัดได้ในอาชีพ

ดังกรณีฟาร์มเห็ดของพ่อสมเดช บ้านสว่าง ตำบลสำราญ อำเภอเมือง จังหวัดยโสธร ซึ่งใช้หลัก 3 จ.ในการดำเนินงานประกอบด้วย

1. จัดการเรื่องพันธุ์เห็ดที่ดี คือคนที่จะเพาะเห็ดได้ดีจะต้องมีความรู้ความเข้าใจในเรื่องของเห็ดและสายพันธุ์เห็ดที่ตนเองเพาะ และจะต้องใช้พันธุ์เห็ดที่ดี ไม่มีโรค แมลงปนเปื้อนมา

2. จัดการเรื่องวัสดุเพาะ ต้องรู้ว่าเห็ดชนิดนี้ชอบอะไร มีพฤติกรรมการเกิดดอกอย่างไร ดังนั้นจะต้องเลือกวัสดุเพาะที่ดี และอาหารเสริมที่ดีมาใช้ในการเพาะเห็ด

3. จัดการตนเอง และฟาร์มที่ดี เห็ดเป็นเชื้อราที่ชอบสะอาด ดังนั้นต้องวางแผนการทำงานอย่างเป็นระบบและมีความสะอาด เราต้องเข้าใจสภาพความต้องการของเห็ดแต่ละชนิด ว่าเห็ดชอบน้ำ ความชื้น อุณหภูมิอย่างไร

ดังนั้น ทั้งสามประการที่ผมได้เล่าสู่ฟังนั้นจึงเป็นประเด็นสำคัญสำหรับชาวฟาร์มเห็ดที่จะต้องจัดการความรู้ สำหรับตนเอง และแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับเพื่อนในอาชีพเดียวกัน หรือนักวิชาการเห็ดติดดิน (นักวิชาการที่ทำจริง ทำกับมือ ไม่ใช่ท่องตำรามาพูด) อยู่เสมอ

เห็ดบดวุ้น "สาม" ทั้งใหญ่และดก จึงเป็นที่มาของเรื่องเล่าวันนี้ โดย "พ่อสมเดช" จากยโสธร โทรมาส่งข่าวเกี่ยวกับการผลิตหัวเชื้อใช้เองภายในฟาร์ม แล้วประสบความสำเร็จในกระบวนการผลิตหัวเชื้อ ซึ่งมีความพอใจ

จากครั้งแรกเมื่อ 3 ปีก่อนที่เพาะเห็ดบดและซื้อหัวเชื้อเมล็ดข้าวฟ่างจากที่อื่นมา และมาขยายใช้เพาะเห็ดในถุงพลาสติก แต่ปรากฏว่าหัวเชื้อที่ซื้อมานั้นไม่ค่อยสมำเสมอ บางรุ่นก็สวย บางรุ่นก็ผลผลิตต่ำ ออกดอกไม่ดี มีปัญหามากมาย

ในปี 49 จึงตัดสินใจในการผลิตหัวเชื้อใช้เอง และบริการเพื่อนสมาชิกในกลุ่มด้วยกันเอง ปรากฏว่าได้ผลดีเป็นที่น่าพอใจอย่างยิ่ง สามารถแก้ปัญหาเรื่องเชื้อได้เกือบทั้งหมด

ต้องการเห็ดบดดอกเล็ก แต่ดอกดก ให้ใช้หัวเชื้อจากอาหารวุ้นรุ่นที่ 1 ไปใช้ในการทำพันธุ์ หมายความว่าเอาวุ้นเชื้อรุ่นนี้ไปต่อลงในหัวเชื้อขยาย(เมล็ดข้าวฟ่าง) แล้วไปถ่ายต่อลงในวัสดุปุ๋ยหมัก (ก้อนเชื้อ) ต่อไป

ต้องการดอกใหญ่ขึ้น และดก ให้ใช้หัวเชื้อจากอาหารวุ้นรุ่นที่ 2 ไปใช้ในการทำพันธุ์ รุ่นนี้ออกดอกดีมาก แต่ไม่ค่อยเป็นชุด จึงเหนื่อยในการเก็บผลผลิต (ไม่มีเวลาพัก)

ทั้งดอกใหญ่ และดก ให้ใช้หัวเชื้อจากอาหารวุ้นรุ่นที่ 3 ไปใช้ในการทำพันธุ์ โดยนำวุ้นเชื้อไปต่อลงในหัวเชื้อขยาย(เมล็ดข้าวฟ่าง) แล้วไปถ่ายต่อลงในวัสดุปุ๋ยหมัก (ก้อนเชื้อ)  จะได้ผลผลิตดีที่สุด ทั้งดอกใหญ่ และดก อีกทั้งสามารถบังคับให้ออกเป็นรุ่นได้ดีกว่า

จากแนวทางดังกล่าวจะเห็ดได้ว่าแนวทางการจัดการความรู้ของพ่อสมเดชนั้น เป็นการเริ่มต้นจากปัญหาของตนเอง และมีการจัดการความรู้ได้อย่างเหมาะสม จึงสามารถที่จะยึดอาชีพการเพาะเห็ดได้ต่อไปในระบบการผลิตแบบผสมผสาน ให้มีความยั่งยืน

 

ขอบคุณมากครับ

อุทัย   อันพิมพ์

12 มีนาคม 2550