เมื่อตอนเป็นนักเรียนมัธยม ผมมีโอกาสได้ ปลูกต้นประดู่ ที่ริมสนามฟุตบอลเข้าโรงเรียนต้นหนึ่ง ผมจะแวะเวียนไปรดน้ำพรวนดินเป็นประจำ และมีความสุขที่เห็นต้นประดู่โตวันโตคืน    
      วันหนึ่งผมเห็นคอกที่ผมสร้างกั้นรอบต้นประดู่ล้มระเนระนาด ประดู่กิ่งหนึ่งหักห้อยเหี่ยวเฉาคาต้น ลำต้นถูกแรงกระแทกจนเอนเอียงไป เข้าใจว่าคงถูกลูกฟุตบอลอัดอย่างแรง ผมเสียใจอย่างบอกไม่ถูก ก่นด่าคนที่เตะฟุตบอลอยู่คนเดียวอย่างพลุ่งพล่าน วันนั้นผมต้องเสียเวลานานกับการประคบประหงมต้นประดู่อย่างทะนุถนอม กั้นคอกใหม่ให้แข็งแรงกว่าเดิม และหาเวลาไปดูแลบ่อยครั้งขึ้น
      วันที่ผมเรียนจบอำลาสถาบัน
แทนที่จะอาลัยรักโรงเรียนเหมือนคนอื่น ผมกลับใจหายที่ต้องจากต้นประดู่ของผมมากกว่า แม้ผมเรียนจบมาหลายปีก็ยังคิดถึงและหาโอกาสไปดูประดู่ของผมเสมอ ผมดีใจที่เห็นมันยังมีชีวิตอยู่ และเจริญเติบโตแผ่กิ่งก้านสาขา โรงเรียนได้นำม้าหินอ่อนมาวางไว้รอบต้นให้นักเรียนรุ่นน้องผมได้นั่งพักผ่อนใต้ร่มเงาอย่างสำราญ
       เมื่อผมเรียนจบมาเป็นครูได้ 2 ปี มีโอกาสไปเยี่ยมโรงเรียนเก่าดูต้นประดู่อีกครั้งปรากฏว่า
ต้นประดู่ของผมหายไปอย่างไม่เหลือร่องรอย กลายเป็นอาคารโรงฝึกงานอุตสาหกรรมขึ้นมาแทนที่ ผมยืนงง น้ำตาซึมออกมาอย่างสิ้นหวัง รำพึงรำพันด้วยความรันทด
      
...เจ้าประดู่เพื่อนยากเอ๋ย เราคงไม่มีโอกาสได้พบกันอีกแล้ว ขอให้เพื่อนจงไปสู่สุคติเถิด..
      
ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ผมไม่เคยเหยียบย่างไปที่โรงเรียนเก่าอีกเลย
       อาจารย์ใหญ่มอบหมายให้ผมเป็น
ครูที่ปรึกษาชมรมผู้บำเพ็ญประโยชน์ ผมจึงถือโอกาสส่งเสริมให้นักเรียนในชมรมได้ ปลูกต้นไม้ยืนต้นอย่างน้อยคนละ 1 ต้น และดูแลรักษาด้วยตนเองเพื่อเป็นอนุสรณ์ทางใจ ผมพยายามสังเกตพฤติกรรมของนักเรียนเหล่านี้ก็พบว่า พวกเขามีความผูกพันกับต้นไม้ของตนเองไม่แตกต่างจากผมที่เคยผูกพันกับต้นประดู่ในสมัยนั้นเลย
      เคยมีคนบอกว่า
ถ้าอยากมีความสุข 3 ชั่วโมงให้ดื่มเหล้า อยากมีความสุข 3 วัน ให้ซื้อเสื้อผ้าใหม่ อยากมีความสุข 3 เดือน ให้แต่งงานใหม่ อยากมีความสุข 3 ปี ให้ปลูกบ้านใหม่ และถ้าอยากมีความสุขตลอดชีวิตให้ปลูกต้นไม้” ดูคำกล่าวนี้จะมีเหตุผมที่น่าเชื่อถือมากทีเดียว
      ครั้งหนึ่งผมพานักเรียนไป
ทัศนศึกษานอกสถานที่ ที่จังหวัดชายทะเลตะวันออกของภาคใต้ความจริงก็ไม่รู้เหมือนกันว่าใครพาใครไปกันแน่ เพราะผมเองก็เพิ่งได้มาภาคใต้ครั้งนี้เป็นครั้งแรก ตอนผมเป็นนักเรียนผมเรียนภูมิศาสตร์ประเทศไทยถึงเรื่องยางพารา กาแฟ แร่ดีบุกของภาคใต้ จากครูและหนังสือแบบเรียนเท่านั้น ผมก็สามารถท่องจำจนสอบได้คะแนนสูงสุดของห้องเกือบทุกครั้ง แต่ก็เพิ่งได้เห็นของจริงเที่ยวนี้เอง รู้สึกตื่นเต้นที่ได้เจอของใหม่ไปพร้อม ๆ กับนักเรียนของผม น่าอิจฉาเด็ก ๆ ในสมัยนี้ที่มีโอกาสได้เห็นโลกกว้างมากกว่าเด็กในยุคผม
        ถนนเลียบชายฝั่งทะเลตะวันออกของภาคใต้ มีทิวทัศน์ที่สวยงามมาก มีทั้งทิวสนและสวนยางสลับกันไป สายลมและเกลียวคลื่นที่กระทบฝั่งเป็นระลอก และหาดทรายที่ขาวสะอาด เป็นบรรยากาศที่สดชื่นยิ่งนัก
       ผมจินตนาการไปว่า หากผมมีอำนาจวาสนาในบ้านเมือง
ผมจะเวนคืนพื้นที่ชายฝั่งทะเลทุกด้าน ตั้งแต่จังหวัดตราดจนถึงใต้สุดของประเทศไทย แล้วสร้างถนนเลียบชายฝั่งทะเลเป็นแนวยาวตลอดสองข้างถนนจะปลูกต้นไม้เป็นทิวแถว แต่ละจังหวัดก็ต้องมีต้นไม้ประจำจังหวัดของตนเอง ถ้าถนนอยู่ในพื้นที่จังหวัดใดก็จะมีต้นไม้ของจังหวัดนั้น ๆ ตลอดทั้งแนวจนสุดเขตจังหวัด เป็นอย่างนี้ทุกจังหวัด แล้วจะส่งเสริมการท่องเที่ยวในเส้นทางนี้ให้ชาวโลกได้ตื่นตาตื่นใจกับความสวยสดงดงามของประเทศไทย ต้นไม้จะบ่งบอกว่าเป็นพื้นที่จังหวัดใด และสองข้างทางแต่ละจังหวัดจะมีสินค้าพื้นเมืองของจังหวัดนั้น ๆ จัดจำหน่ายเป็นจุด ๆ อย่างเป็นสัดเป็นส่วน
      
ความฝันของผมต้องหยุดกึก เมื่อรถทัศนาจรที่แล่นเลียบชายฝั่งทะเลอย่างราบรื่นต้องเลี้ยวโค้งหลบคฤหาสน์หลังใหญ่ที่ตั้งตะหง่านอยู่ริมทะเล ผู้นำทางบอกกับพวกเราว่าเป็นบ้านของผู้มีชื่อเสียงทั้งทางธุรกิจและการเมืองผู้หนึ่ง
      วันนั้นผมได้ความรู้จากผู้นำทางที่เป็นท้องถิ่นภาคใต้หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นภาษาขนบธรรมเนียมประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้ ซึ่งเขาพยายามอธิบายให้เราห็นว่าภาคใต้ของเขามีอะไรที่แปลกและแตกต่างไปจากภาคอื่น ๆ แต่ผมกลับค้านอยู่ในใจว่า ไม่ได้แตกต่างจากภาคอื่น ๆ โดยสิ้นเชิงหรอก อาจมีปัจจัยบางอย่าง เช่น สภาพภูมิศาสตร์ที่ทำให้ภาคใต้ต่างจากภาคอื่นไปบ้าง
แต่รากเหง้าที่แท้จริงก็มีความเป็นไทยเหมือนกันทุกภาค ความแตกต่างเหล่านี้กลับช่วยเพิ่มสีสันให้ความเป็นไทยมีรสชาติและดูดีมากขึ้นเสียอีก
      ผู้นำทางของเราแกมีอารมณ์ขัน
เล่าเรื่องตลกพื้นบ้าน เรียกเสียงหัวเราะจากนักเรียน และคณะครูได้ตลอดทาง มีเรื่องหนึ่งแกเล่าให้เห็นถึงความผิดพลาดในการคาดการณ์ของคนภาคใต้ในสมัยก่อนว่า ...คนใต้ต่างก็มีลูกมากเหมือนกับคนในภาคอื่น ๆ ลูกแต่ละคนก็ต้องมาช่วยกันทำสวนยางลูกคนไหนที่ขยันช่วยพ่อแม่ทำงานมาโดยตลอด พ่อแม่ก็จะยกสวนยางให้ ถ้าลูกคนไหนเกเรไม่ยอมช่วยงานพ่อแม่ก็จะให้ที่ดินชายทะเล เพราะถือว่าไม่มีราคา พอสิ้นบุญพ่อแม่ปรากฏว่าลูกที่เกเรกลับร่ำรวยเพราะที่ดินชายทะเลมีราคาสูงกว่าที่สวนยางหลายเท่าตัว...
      
การทัศนศึกษา ครั้งนั้นสร้างเสริมประสบการณ์ใหม่ให้คณะครูและนักเรียนได้อย่างคุ้มค่า ได้ทั้งประสบการณ์ตรง และเกิดความภาคภูมิใจในความอุดมสมบูรณ์ด้วยทรัพยากรธรรมชาตินานาชนิดของประเทศเรา แม้ว่าผู้บริหารโรงเรียนและครูบางคนจะหวาดกลัวต่อปัญหาที่อาจเกิดขึ้นจากการพานักเรียนไปทัศนศึกษา แต่ผมกลับคิดว่าการส่งเสริมในเรื่องนี้เป็นความจำเป็นที่ควรกระทำ หากเราได้วางแผนดำเนินการอย่างรัดกุม ปฏิบัติตามระเบียบที่กำหนด โอกาสที่จะเกิดเรื่องราวก็คงมีน้อยมาก เพราะเพียงการศึกษาเล่าเรียนในห้องสี่เหลี่ยมแคบ ๆ ที่มีครูผลัดกันเข้าสอนตามตารางสอนอย่างเดียวคงไม่เกิดการเรียนรู้ที่ครบถ้วนสมบูรณ์เป็นแน่
       เรื่อง
การจัดบรรยากาศและสภาพแวดล้อม ที่เอื้อต่อการเรียนรู้และสุขภาพจิตที่ดีให้ในสถานศึกษาเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งที่สถานศึกษาควรตระหนักและดำเนินการอย่างจริจัง จากประสบการณ์ตั้งแต่เป็นนักเรียนจนมาเป็นครู ผมได้เห็นความผิดพลาดในการดำเนินงานของโรงเรียนในเรื่องนี้อย่างหนึ่ง กล่าวคือโรงเรียนหลายแห่งพยายามเน้นเฉพาะการจัดบรรยากาศและสภาพแวดล้อมบริเวณโรงเรียนและอาคารเรียนให้สะอาด สดชื่น ร่มรื่น สวยงาม ซึ่งก็ต้องยอมรับว่าสิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ดี เป็นครูที่พูดไม่ได้ และมีผลดีต่อความรู้สึกของทุกคนในโรงเรียน  
       แต่ถ้ามองลึกเข้าไปถึงบรรยากาศภายในห้องเรียนอีกหลายแห่งพบว่า ยังปล่อยกันอย่างตามมีตามเกิดขาดการเอาใจใส่ นักเรียนร่วม 50 คน ต้องแออัดยัดเยียดอยู่ในห้องเรียนแคบ ๆ ที่ร้อนอบอ้าว ฝุ่นชอล์กฟุ้งกระจาย โต๊ะเก้าอี้ที่โยกคลอนเสี่ยงต่อการล้มคว่ำคะมำหงายของผู้นั่ง ถูกจัดเรียงแถวหันหน้าสู่กระดานดำ แน่นจนแทบจะหาช่องทางเดินไม่ได้ สภาพห้องที่แห้งแล้ง ขาดการตกแต่งให้น่าอยู่น่าเรียนเช่นนี้ย่อมส่งผลให้ทั้งนักเรียนและครูผู้สอนเกิดความรู้สึกที่เบื่อหน่ายและบั่นทอนสุขภาพจิตลงไปทุกวัน
     
แม้เราจะบอกว่า การจัดการเรียนการสอนที่ดีนั้น มิได้จำกัดอยู่เพียงห้องสี่เหลี่ยมแคบ ๆ ที่มีครูผู้สอนแต่ละคนผลัดกันเข้าสอนตามตารางสอนที่กำหนดไว้เท่านั้นก็ตาม แต่ในสภาพความเป็นจริงที่ปฏิบัติกันอยู่ ชีวิตประจำวันของนักเรียนจำนวนไม่น้อยจะอยู่ในห้องเรียนตามตารางสอนร่วม 6 – 7 ชั่วโมง การเรียนนอกห้องเรียนก็มีเพียงบางชั่วโมงเท่านั้น หากห้องเรียนมีบรรยากาศที่ไม่ดี นักเรียนก็คงต้องระทมทุกข์ภายในห้องเรียนแคบ ๆ เกือบทั้งวัน โดยไม่มีโอกาสได้สูดกลิ่นไอของสวนสวยโรงเรียนงามรอบ ๆ บริวณโรงเรียนที่ผู้บริหารโรงเรียนได้มอบให้นักการภารโรงและครูบางคนที่มีฝีมือช่วยบรรจงตกแต่งเพื่ออวดบุคคลที่มาเยี่ยมชมโรงเรียนอย่างฉาบฉวยด้วยความภาคภูมิใจ
      
เวลาเรามองความงามของสุภาพสตรีนอกจากจะมองที่รูปร่างหน้าตาแล้ว เราคงต้องมองลึกเข้าไปถึงสภาพจิตใจ จึงจะเรียกว่า งามทั้งภายนอกและภายใน ผมคิดว่าบรรยากาศของโรงเรียนก็คงเหมือนกัน ควรงามทั้งบริเวณรอบ ๆ อาคารเรียนและภายในห้องเรียนด้วย ไม่เช่นนั้นก็จะเข้าทำนอง “สวยแต่รูปจูบไม่หอม”
      ผมเคยเห็นนักเรียนบางคนเตะฟุตบอลใส่กระถางต้นไม้ที่กำลังออกดอกบานสะพรั่ง หรือทำลายทรัพย์สมบัติต่าง ๆ ของโรงเรียนอย่างหน้าตาเฉย ทำให้คิดไปว่า
การที่นักเรียนไม่ได้มีส่วนร่วมรับผิดชอบในสิ่งใดก็ย่อมทำให้เขาไม่มีความรู้สึกเป็นเจ้าของในสิ่งนั้น
      
ผมเลยคิดในใจว่า ถ้าผมได้เป็นผู้บริหารโรงเรียนผมจะ แบ่งพื้นที่บริเวณโรงเรียนทุกตารางนิ้วออกเป็นส่วน ๆ ขีดสีตีเส้นให้ชัดเจน จัดสรรให้นักเรียนและครูอาจารย์ทุกคนร่วมรับผิดชอบ ตกแต่งดูแลในพื้นที่ของตนเองอย่างอิสระ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในห้องเรียน ผมจะจัดสรรงบประมาณก้อนหนึ่งให้นักเรียนทุกห้อง เพื่อนำไปวางแผนจัดตกแต่งห้องเรียนของตนเองได้ย่างเต็มที่ โดยมีครูที่ปรึกษาประจำห้องเป็นผู้คอยให้คำแนะนำเมื่อจำเป็น เพื่อฝึกให้นักเรียนได้ร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมรับผิดชอบ และฝึกการทำบัญชีรายรับ-รายจ่ายและแจ้งให้โรงเรียนทราบ
        บรรยากาศแต่ละห้องเรียน
ผมจะไม่คำนึงถึงว่าต้องมีรูปแบบเดียวกันหรือสีเดียวกัน สิ่งที่ผมต้องการคือความคิดสร้างสรรค์ ความหลากหลายอย่างมีชีวิตชีวา และความภาคภูมิใจของนักเรียนที่มีต่อห้องเรียนของตนเอง ในแต่ละภาคเรียนจะมีการประกวดห้องเรียนดีเด่น จัดงานให้เอิกเกริกและเชิญแขกผู้มีเกียรติมาเยี่ยมชมและมอบรางวัลด้วย
      นอกจากนี้โรงเรียนที่ผมเป็นผู้บริหารโรงเรียน จะมีต้นไม้ประจำโรงเรียนที่คณะครูและนักเรียนร่วมกันคิดขึ้นเอง แล้วพวกเราจะปลูกต้นไม้ชนิดนั้นรอบ ๆ บริเวณโรงเรียนอย่างเป็นสัดส่วนรวมทั้งบริเวณสองข้างทางเข้าสู่โรงเรียนด้วย จะมีเพลงประจำโรงเรียนที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับต้นไม้ชนิดนั้น ครูและนักเรียนจะร้องเพลงนี้กันทุกเช้า เหมือนเพลงที่ผมเคยร้องด้วยความภาคภูมิใจในสถานศึกษา เมื่อเป็นนักเรียนครู
         
...ร่มยูงทองแห่งนี้สุขสันต์ เรารักกันเช่นฉันน้องพี่...”

               อีกเมื่อไรก็ไม่รู้ซินะ ผมจึงจะทำอย่างที่ผมคิดได้.