วันที่ ๒๗ พฤศจิกายน ๒๕๖๘ ช่วงเช้าผมไปส่งภรรยาเข้ารับการฟื้นฟูสภาพที่ศูนย์วิทยาการเวชศาสตร์ผู้สูงอายุศิริราช ที่สมุทรสาคร แล้วไปร่วมประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติรั้งที่ ๑๘ “เศรษฐกิจยุคใหม่ สร้างสุขภาวะไทยยั่งยืน” (New Wealth for Health) ที่ศูนย์การประชุมอิมแพ็คท์ เมืองทองธานี ในตอนบ่าย
ตามปกติในปีก่อนๆ สมัชชาสุขภาพแห่งชาติจะพิจารณาประเด็นนโยบายเพียงปีละ ๒ ประเด็น แต่ปีนี้ท่านประธานสมัชชา ดร. สัมพันธ์ ศิลปนาฏ กำหนดให้มีถึง ๕ ประเด็นคือ ๑) การสร้างโอกาสในสังคมสูงวัย (Silver Economy) ๒) ระบบสุขภาพเชิงรุก ท่ามกลางความผันผวนในภูมิรัฐศาสตร์ ๓) การขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม ด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ ๔) การบริหารจัดการเพื่อสุขภาวะในวิกฤติซ้อนวิกฤติ ๕) กลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนระดับพื้นที่ (SDG Localization)
ผมไปร่วมเพื่อเชียร์เรื่องที่ ๕ คือเรื่อง SDG ที่ใช้ยุทธศาสตร์หนุนให้พื้นที่ริเริ่มดำเนินการเอง เชื่อมโยงกับมาตรการส่วนกลางของประเทศ ที่ทีมงานของ IHPP (1) นำโดย ดร. อังคณา เลขะกุล ดำเนินการร่วมกับทีม SDG Move ของ มธ. นำโดย ดร. ชล บุนนาค
ช่วง ๑๓.๐๐ - ๑๕.๑๕ น. ผมไปฟังห้องย่อย ที่อภิปรายมติสมัชชาเรื่องที่ ๕ กลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนระดับพื้นที่ ได้เห็นภาพใหญ่ระดับประเทศ และภาพย่อยระดับพื้นที่ ที่มีข้อเสนอกลไกให้มาบรรจบหรือสานพลังกัน โดยแทบไม่ต้องสร้างกลไกใหม่ หากกลไกที่มีอยู่แล้วปรับตัวเข้าหากัน ตามข้อเสนอของสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งนี้ ผมนั่งสังเกตบรรยากาศของการอภิปรายที่จัดอย่างมืออาชีพ และผู้จัดมีประสบการณ์สูงมาก ผมถามตัวเองว่า บรรยากาศเป็นทางการเกินไปหรือไม่ พร้อมๆ กันนั้น ก็ชื่นใจที่ได้เห็นสมาชิกสมัชชาจากภาคประชาชน หรือประชาสังคม มาเสนอข้อคิดเห็น เมื่อทราบเอ็นจีโอต้นสังกัด ผมก็ขอให้สหายเอไอช่วยบอกว่าเอ็นจีโอนั้นทำอะไร มีบางเอ็นจีโอที่สหายเอไอบอกว่าน่าสงสัยจะเป็นหน่วยงานบังหน้าแสวงหาผลประโยชน์ สะท้อนความซับซ้อนของสังคม
มีเวลาว่างก่อนการประชุมในห้องใหญ่ เวลา ๑๖.๓๐ - ๑๘.๓๐ น. ผมเตร่ไปชมนิทรรศการผลงานนวัตกรรมด้านสุขภาพ ได้เห็นว่าคนรุ่นลูกได้พัฒนาเครื่องมือ และบริการดีๆ สำหรับให้บริการสังคมหลายเรื่อง ที่หากไม่ไปร่วมประชุมแบบนี้ คนแก่อย่างผมก็จะตกข่าวไปอย่างไม่รู้ตัว
ตัวอย่างผลงานที่น่าสนใจ ๑) นวัตกรรมสารสนเทศทางภูมิศาสตร์เพื่อบริการการแพทย์ฉุกเฉิน การตอบสนองภัยพิบัติ และการเยี่ยมบ้าน ๒) จำลองพื้นที่พักใจเด็ก ในภาวะวิกฤติและสงคราม ๓) จำลองพื้นที่พักใจเด็กในสถานการณ์วิกฤติและสงคราม (2) ๔) แอ็ป PromptPA บริการพาผู้สูงอายุไปเที่ยว หรือทำกิจกรรม ด้วยรถเก๋ง รถตู้ หรือรถแอมบูล้านส์ เป็นต้น
การประชุมนำเสนอแนวทางดำเนินการ การพัฒนาที่ยั่งยืนระดับพื้นที่ ในห้องใหญ่ เวลา ๑๖.๓๐ - ๑๘.๓๐ น. มีพลัง และคุณภาพสูงมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งรายการ ปาฐกถาพิเศษ ๓๐ นาที เรื่อง แนวทางสู่ความยั่งยืน ผ่านการเรียนรู้และจัดการอย่างมีส่วนร่วม โดย คุณสมสุข บุญญะบัญชา ประธานมูลนิธิศูนย์ศึกษาที่อยู่อาศัยแห่งเอเซีย เป็นการตกผลึกหลักการจากประสบการณ์ตรงที่มีคุณภาพสูงมาก โดยสรุปคือ การเปลี่ยนแปลงชุมชนอย่างนั่งยืนต้องมุ่งเปลี่ยนโครงสร้างชุมชน และเปลี่ยนกระบวนทัศน์ของคนในชุมชน ทำทั้งพื้นที่ ทำทุกประเด็นสำคัญประกอบกัน เชื่อมโยงกัน มีข้อมูลสนับสนุน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ต้องมีกระบวนการพัฒนาคน ด้านวิธีคิดหรือกระบวนทัศน์ ต้องให้คนในชุมชนไม่รอรับความช่วยเหลือ แต่ร่วมกันลุกขึ้นมาเป็นผู้ร่วมกระทำการ ต้องสร้างกลไกให้ภาครัฐร่วมเรียนรู้จากชาวบ้านหรือชุมชน และปรับเปลี่ยนกลไกภาครัฐ ไม่ใช่ภาครัฐกำหนดสูตรสำเร็จตายตัว เกิดการเปลี่ยนความสัมพันธ์ทั้งในระดับจุลภาค (ชาวบ้านกันเอง) และระดับมหัพภาค (ชาวบ้านกับรัฐ)
หนึ่งชั่วโมงสุดท้าย เป็นการประกาศมติสมัชชา ประเด็นที่ ๕ คือ กลไกขับเคลื่อนการพัฒนาที่ยั่งยืนระดับพื้นที่
ผมเล่ากิจการเข้าร่วมงานขับเคลื่อน SDG Localization ไว้ที่ (๑) (๒)
วิจารณ์ พานิช
๒๘ พ.ย. ๖๘
