วันที่ ๑๙ มีนาคม ๒๕๖๘ มีการประชุมคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญตาม ยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง “เด็กไทยมีความสามารถคิดวิเคราะห์และมีสมรรถนะสูงด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการเรียนรู้”
อ่านเอกสารข้อเสนอโครงการวิจัย ที่มีคุณสรวิศ ไพบูลย์รัตนากร เป็นหัวหน้าโครงการ แล้ว ผมคิดว่า โครงการนี้ต้องตั้งหลักให้มั่นอยู่กับผลลัพธ์ และผลกระทบ ที่จะส่งมอบ (deliverables) ที่ตามหลักการของ แผนงานเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ของ สกสว. ที่ผมรับรู้มาจากการประชุมของ สกสว. เป็นโครงการในลักษณะ sandbox เพื่อสร้างฐานการเปลี่ยนแปลงในระบบนั้นๆ ในเวลา ๒ ปี เพื่อสร้างผลกระทบสู่การเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ต่อเนื่องยาวนาน
คือเป็น high impact investment ด้านการศึกษา เพื่อนำเอาเทคโนโลยีดิจิทัลและ เอไอ เข้าสู่ระบบการศึกษาไทย สู่ impact ต่อผลลัพธ์การเรียนรู้ คือการพัฒนาสมรรถนะของนักเรียน ที่ สกสว. เน้นสมรรถนะการคิดวิเคราะห์ (critical thinking)
ผมจึงสะท้อนคิดกับตนเองว่า ประเด็นสำคัญที่ต้องย้ำ ในฐานะประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานฯ มีดังต่อไปนี้ และนำเสนอต่อที่ประชุม
- ผู้ดำเนินการโครงการต้องตั้งสติอยู่ตลอดเวลาว่า เป้าหมายสำคัญหมายเลข ๑ คือนักเรียน หรือผู้เรียน หรือการพัฒนาผลลัพธ์ของผู้เรียน
- เทคโนโลยีดิจิทัล และเอไอ เป็น เครื่องมือ (means) ไม่ใช่ เป้าหมาย (end)
- ต้องระวัง ไม่หลงใช้เทคโนโลยีทดแทนครู ปฏิสัมพันธ์ระหว่างครูกับศิษย์ (มนุษย์สัมผัสมนุษย์) สำคัญที่สุดต่อการเรียนรู้ของมนุษย์
- ระวังไม่เข้าไปติดกับดักระบบราชการ ต้องหาทางใช้ความคล่องตัวของ sandbox
- ใช้พลังของการเรียนรู้จากประสบการณ์ (experiential learning) โดยเฉพาะอย่างยิ่งการร่วมกันสะท้อนคิดจากประสบการณ์สู่การร่วมกันพัฒนาแนวคิดหรือหลักการใหม่ๆ ตามหลักการของ Kolb’s Experiential Learning Cycle สำหรับใช้หลักการที่ร่วมกันสะท้อนคิดได้ ขับเคลื่อนสู่การพัฒนาระบบการศึกษา
- การเรียนรู้จากประสบการณ์นี้ มีการนำไปใช้ในกระบวนการพัฒนาครูประจำการ ที่ต้องออกแบบโครงการให้บูรณาการอยู่ในกระบวนการในโครงการ
- เป้าหมายผลกระทบของโครงการนี้ หมายเลขสอง คือการเรียนรู้ของครู – PLC ที่ทรงพลังยิ่งขึ้น จากการใช้ AI Technology การเรียนรู้ที่ดีที่สุดคือเรียนรู้จากการสร้างสรรค์หรือสร้างความรู้ และสมรรถนะต่างๆ ใส่ตัวจากการลงมือทำ โดยเน้นริเริ่มเอง โครงการนี้จึงควรเน้นให้ครูเป็นผู้ริเริ่มกระทำการ ไม่ใช้เน้นให้ครูทำตามที่คนอื่นสอน (หรือสั่ง)
- เป็นไปได้ไหม ที่ครูจะแสดงบท co-creator ในการสร้างสสรค์บางจุด หรือรวมตัวกันทำหน้าที่ โค้ช
- เป้าหมายผลกระทบของโครงการนี้ หมายเลขสาม คือการสร้างฐานความรู้ความเข้าใจหลักการด้านการเรียนรู้ สู่ผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลง (transform) ระบบการศึกษา
- มีการสื่อสารสังคม (public communication) ด้านการเปลี่ยนวิธีจัดการศึกษาหรือการเรียนรู้ ที่ใช้ไอที โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เอไอ ช่วยให้เด็กเกิดการพัฒนาอย่างครบด้าน รวมทั้งได้พัฒนาตามศักยภาพของแต่ละคน โดยรู้เท่าทันด้านลบ หรืออันตรายที่เกิดจาก เอไอ เพื่อให้พ่อแม่รู้วิธีหนุนให้ลูกใช้เอไอ เป็นตัวช่วยหนุนการเรียนรู้อย่างถูกวิธี พ่อแม่เกิดความเข้าใจวิธีหนุนการเรียนรู้ของลูก รวมทั้งสื่อสารเชิงนโยบายต่อฝ่ายนโยบาย ที่ไม่ใช่แค่ส่วนกลางของประเทศ ยังเล็งเป้าไปที่ฝ่ายนโยบายท้องถิ่น คือ อปท. ด้วย
- พึงระวังไม่ดำเนินการซ้ำเติม หรือส่งเสริมแนวทางที่ผิดพลาดที่ดำรงอยู่ในปัจจุบัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง แนวทางการศึกษาที่ไร้มิติของความเป็นมนุษย์ บั่นทอนศักยภาพของความเป็นมนุษย์ เรื่องนี้อธิบายได้ยาวมาก
ในที่ประชุม มีกรรมการเตือนว่า ต้องระวังอย่าหลงผิดว่า นักเรียนเรียนรู้เฉพาะตอนอยู่ที่โรงเรียน ต้องเอาใจใส่การใช้ไอที และเอไอ โดยนักเรียนและพ่อแม่ ให้เกิดผลเชิงบวกตอนอยู่ที่บ้าน หรือตอนอยู่นอกโรงเรียนด้วย
การประชุมวันนี้ มีพลังมาก ตกลงกันว่า สิ่งส่งมอบเมื่อจบโครงการที่ใช้เวลา ๒ ปีการศึกษา (๒๕๖๘ และ ๒๕๖๙) คือ AI platform ที่พิสูจน์แล้วว่าทำงานได้ผล ที่เป็น open platform คือเปิดให้สาธารณะใช้ฟรี รวมทั้งมีทีมโค้ชที่พัฒนาขึ้นใน ๗ พื้นที่ (จังหวัด) ที่ได้ทำงานโค้ชโรงเรียนและครูอย่างได้ผล และแม้จบโครงการก็ยังสามารถโค้ชโรงเรียนและครูได้อย่างต่อเนื่อง รวมทั้งในบางทีมยังพัฒนา เอไอแพล็ตฟอร์ม ต่อเนื่องได้อีกด้วย
ข้อมูลหลักฐานที่ช่วยยืนยันคุณภาพของ AI Platform ที่พัฒนาขึ้น ผสานกับผลการดำเนินงานของทีมพัฒนา (โค้ช) ในพื้นที่ คือผลการเรียนของนักเรียนยกระดับขึ้นโดยเฉลี่ย ๑ ระดับ (ตามแนวทางของ PISA) ในพื้นที่ทั้ง ๗ จังหวัด รวมจำนวนนักเรียน และเด็กหลุดจากระบบที่ผลการเรียนยกระดับ ๒ หมื่นคน จากทั้งหมด ๒.๕ หมื่นคน ตกลงกันว่าเด็กเหล่านี้เรียนชั้น ม. ต้น
กรรมการได้แนะนำแนวทางที่จะช่วยให้ทีมงานบริหารกลางของโครงการที่นำโดยคุณสรวิศ ทำงานได้อย่างคล่องตัว และมีทีมงานที่เข้มแข็งเข้ามารับงานในโครงการดำเนินการพัฒนาแพล็ตฟอร์ม และทีมงานพัฒนาในพื้นที่
วิจารณ์ พานิช
๑๙ มี.ค. ๖๘
