สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา จัดการประชุม OEC Hackathon รอบตัดสิน วันที่ ๖ - ๙ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๘ ผมมีโอกาสได้เข้าฟังการนำเสนอของ ๑๐ ทีมที่เข้ารอบสุดท้าย ช่วงเช้าวันที่ ๙ ดังข่าว (๑) (๒) พบว่าเยาวชนไทยมีความสามารถในการคิดโครงการ และการนำเสนอ อย่างน่าชื่นชม
ประกาศรับสมัคร (๑) ระบุว่าเป็นการแข่งขัน “ไอเดียนวัตกรรม เพื่อสร้างสรรค์ความยั่งยืนในชุมชน” ที่ผมไม่มีโอกาสเห็นรายละเอียดอื่นๆ แต่ก็รับทราบว่ามีทีมสมัคร ๒๐๓ ทีม คัดเลือกเหลือ ๓๐ ทีม นำมาโค้ช แล้วคัดเลือกเหลือ ๑๐ และโค้ชอีกระหว่างวันที่ ๖ - ๘ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๘ เพื่อนำมาเสนอในวันนี้ ให้คณะกรรมการตัดสิน ซึ่งผลการตัดสินตรงตามสายตาของผม
แต่ผมเกิดความคิดเตลิดไปไกลกว่าการประกวดไอเดีย ว่าโอกาสต่อไป น่าจะให้ทุนพัฒนาเพื่อลงมือทำจริงๆ แก่ทีมที่ได้รับการคัดเลือก เพื่อการเรียนรู้จากประสบการณ์ หมุนวงจรเรียนรู้จากประสบการณ์ ของนักเรียน และสร้างผลกระทบต่อการพัฒนาชุมชนไปพร้อมๆ กัน จะยิ่งดี หากจัดให้มีทีม DE – Developmental Evaluation เก็บข้อมูล นำมาตั้งวงสานเสวนา (dialogue) สะท้อนคิด (reflection) ร่วมกันในวงทีมนักเรียน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน ที่จะส่งผลให้โครงการมีผลกระทบสูงขึ้น และเกิดการเรียนรู้สูงขึ้นในทีมนักเรียน และในกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชน ผลการวิจัยของทีม DE น่าจะนำไปตีพิมพ์เป็นผลงานวิชาการได้ ภายใต้หลักการ ผู้เรียนเป็นผู้ร่วมสร้างสรรค์ (co-creator) เพื่อการเรียนรู้ของตนเอง
เพื่อนำผลการดำเนินการมาเผยแพร่ ชักจูงให้วงการศึกษาจัดการเรียนรู้แบบ community-engaged PBL ให้มากขึ้น ในวงการศึกษาไทย เพื่อให้นักเรียนได้เรียนจากประสบการณ์จริง และทำประโยชน์แก่ชุมชนไปพร้อมๆ กัน เพื่อสร้างจิตสาธารณะไปพร้อมๆ กันกับการพัฒนาทักษะอื่นๆ ใส่ตัว จากการทำกิจกรรม
ผมขอเสนอต่อคณะผู้ดำเนินการว่า ในกิจกรรมเช่นนี้ ควรมีช่วงเวลาสะท้อนคิดเพื่อการเรียนรู้ ตอบคำถามที่นำสู่การปรับเปลี่ยนหรือพัฒนารูปแบบการเรียนรู้ในโรงเรียน ให้ทีมนักเรียนและครูร่วมกันสะท้อนคิดอย่างอิสระ ไม่มีผิดไม่มีถูก ตอบคำถาม โดยครูตอบในฐานะครูพี่เลี้ยง นักเรียนตอบในฐานะทีมงาน ตัวอย่างคำถามได้แก่
- ที่ตนเองเข้าร่วมโครงการนี้ มีเป้าหมายของตนเอง (ไม่ใช่ของโรงเรียน) อะไรบ้าง
- เป้าหมายข้อไหนที่ได้มากเกินคาด เพราะอะไร
- เป้าหมายข้อใดที่ได้น้อย เพราะอะไร
- ได้รับผลดีที่ไม่ได้กำหนดเป้าหมายไว้ก่อน อะไรบ้าง เพราะอะไร
- มีข้อเสนอแนะต่อทีมจัด hackathon อย่างไรบ้าง
- หากมีโอกาสเข้าร่วมแข่งขันอีก จะเตรียมตัวต่างจากเดิมอย่างไรบ้าง
- หากปีหน้ามีรุ่นน้องเข้าแข่งขัน มีคำแนะนำแก่น้องอย่างไรบ้าง
- จากประสบการณ์ครั้งนี้ มีคำแนะนำแก่ผู้อำนวยการโรงเรียนและครู ให้ปรับปรุงวิธีจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนอย่างไรบ้าง
แล้วทีมดำเนินการนำข้อมูลเหล่านั้นมาสังเคราะห์เป็นข้อเรียนรู้สำหรับใช้ (๑) ปรับปรุง hackathon ครั้งต่อไป (๒) เสนอแนะต่อวงการศึกษาไทยให้นำไปประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอนเชิงรุก แบบ PBL – Project-Based Learning ของโรงเรียน
ผมมีข้อสะท้อนคิดของตนเองโดยตั้งคำถามว่า บรรยากาศในงานเน้นการแข่งขันมากเกินไปหรือเปล่า เป้าหมายที่แท้จริงของงานคือการแข่งขันเอารางวัล หรือเพื่อการเรียนรู้ เป็นเป้าหมายหลัก ทีมงานที่ได้รับรางวัล ๓ ทีม สอนอะไรแก่ทีมอื่นๆ
ผมไม่ได้อยู่ร่วมประชุมตอนบ่าย จึงไม่ทราบว่าเขาพูดเรื่องนี้กันหรือไม่ โดยผมมองว่า ๓ ทีมที่ได้รับรางวัล เป็นทีมที่ค้นหาข้อมูลในชุมชนหรือพื้นที่มาอย่างดี ทีมที่ได้ที่ ๑ ได้ผู้ร่วมงาน ที่จะให้ทุนดำเนินการโครงการเพื่อหวังผลพัฒนาธุรกิจของตน อีก ๒ ทีมก็ได้ศึกษาทำความเข้าใจบริบทในชุมชนเป็นอย่างดี แต่ทีมส่วนใหญ่คิดเฉพาะด้านเทคโนโลยี ไม่ได้ศึกษาความต้องการของผู้ใช้ให้ชัดเจนมาก่อนที่จะคิดโครงการ
การเข้าชมกิจกรรมนี้ มาจากการเชื้อเชิญของ ศ. นพ. ประสิทธิ์ วัฒนาภา กรรมการสภาการศึกษา และประธานอนุกรรมการนวัตกรรมการศึกษา ที่เชิญคุณ Paul Collard ผม และทีมงานจาก กสศ. ไปร่วมฟัง ตกเย็นผมก็ได้รับอีเมล์ที่คุณพอลสะท้อนคิดส่ง ศ. นพ. ประสิทธิ์ อย่างยืดยาวละเอียดลออ ช่วยให้ผมได้เรียนรู้เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะคำว่า Community-Engaged Learning ที่เมื่อผมค้น ก็ได้นิยามที่บอกองค์ประกอบ ๔ อย่าง ตามที่ลิ้งค์ไว้ให้ นอกจากนั้น ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งกับคุณพอลว่า ในปีต่อไปโครงการนี้ควรขยายเวลาให้นักเรียนมีเวลาไปหาข้อมูลและมีปฏิสัมพันธ์กับชุมชน เพื่อให้การคิดโครงการอยู่บนฐานบริบทในชุมชนอย่างแท้จริง และควรให้ทุนแก่โครงการที่ได้รับรางวัลไปดำเนินการ เพื่อการเรียนรู้จากประสบการณ์ โดยหมุนวงจรเรียนรู้ของโค้ลบ์ สู่การเรียนรู้หลักการเชิงนามธรรม ตามที่กล่าวแล้ว สู่การเรียนรู้ในระดับลึกยิ่งขึ้น
ตอนรับประทานอาหารเที่ยง ผมมีบุญที่ได้ทำความรู้จักคนในวงการศึกษาที่น่าเคารพนับถือสองท่าน คือ ท่านรองอธิบดี สกร. ดร. ยุพิน บัวคอม ที่มีประสบการณ์เป็นผู้บริหารการศึกษาทั่วประเทศ รู้เรื่องการศึกษาไทยทะลุปรุโปร่ง และ รศ. ธีรวัฒน์ ประกอบผล อาจารย์ฟิสิกส์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ที่สนใจเรื่องการเรียนรู้ และได้รับรางวัลข้าราชการพลเรื่อนดีเด่น พ.ศ. ๒๕๖๖
วิจารณ์ พานิช
๑๑ ก.พ. ๖๘
