ผมได้ความรู้นี้จากคุณ Victoria Subirana    ในบ่ายวันที่ ๕ มกราคม ๒๕๖๖  โดยท่านบอกว่าได้มาจากอาจารย์ที่ Michigan State University ตอนไปเรียนปริญญาโทด้านการศึกษา   ท่านเอ่ยชื่ออาจารย์ด้วย แต่ฟังไม่ชัด 

Pedagogy for Transformation and Evolution ที่ท่านคิดขึ้น ดำเนินตามแนว The Tao of Learning    หรือธรรมชาติของการเรียนรู้    คือเรียนรู้จากประสบการณ์หรือการปฏิบัติ ตามด้วยการไตร่ตรอง (contemplation)   โดยมีอาจารย์ช่วยตั้งคำถามให้ไตร่ตรองให้ถูกทาง    คือฝึกตั้งคำถามแก่ตัวเอง   

กลับมาบ้าน ผมค้นต่อ    พบหนังสือ Change Your Thoughts – Change Your Life เขียนโดย Wayne D. Dyer    ที่เป็นการตีความคัมภีร์ เต้าเต๋อจิง ในแนวสมัยใหม่    บอกว่า เต้าเต๋อจิง สอนเรื่องการสร้างสรรค์   สอนให้ฝึกตนเองสู่การให้แก่ผู้อื่น  และลดความต้องการของตนเอง    สอนให้รู้จักใช้ประโยชน์ความขัดแย้ง เพื่อการเรียนรู้ สู่ความเข้าใจความเป็นหนึ่งเดียวของสรรพสิ่ง   สู่การฝึกฝนตนเองให้รู้จักพอ รู้จักพอใจในสิ่งที่ตนมี รู้จักเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ผู้อื่น และรู้จักลดละกิเลสด้านตัวตน    แทนที่จะทำตัวเป็นผู้รู้ แบบน้ำเต็มแก้ว ให้ฝึกทำตัวเป็นแก้วที่น้ำพร่องอยู่เสมอ และมีความยืดหยุ่นดั่งน้ำ    ยืดหยุ่นเหมือนต้นไม้ท่ามกลางสายพายุ  เปลี่ยนใจเรื่องพลัง จากพลังแข็ง สู่พลังยืดหยุ่น    สู่ชีวิตที่ไร้ความรุนแรง

พบหนังสือ Tao Te Ching : Taoist Philosophy for Peace, Contentment & Balance of Life  โดย Lao Tzu  ต้นฉบับของลัทธิเต๋า เมื่อ ๒,๔๐๐ ปีมาแล้ว    และหนังสือ The Tao of Physics : An Exploration of the Parallels Between Modern Physics and Eastern Mysticism อันทรงชื่อเสียง  แต่งโดย Fritjof Capra    ที่ชี้ให้เห็นว่า มนุษย์เราเจริญก้าวหน้าและมีความสุขได้ต้องอยู่กับสองขั้วตรงกันข้ามได้อย่างกลมกลืน    คือขั้วของเหตุผล มีข้อมูลหลักฐานให้พิสูจน์ได้ทางวิทยาศาสตร์   กับขั้วของความลี้ลับ ที่พิสูจน์ได้ด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นจริง (real-world evidence)

การเรียนรู้ก็เช่นกัน ต้องมีทั้งสองขั้ว คือเรียนจากศาสตร์ที่พิสูจน์แล้ว ที่เรียกว่าเรียนทฤษฎี    กับเรียนจากชีวิตจริง ที่ต้องรู้จักวิธีนำประสบการณ์ตรงมาคิดทบทวนใคร่ครวญไตร่ตรอง (reflection หรือ contemplation)    โดยใคร่ครวญสู่การเรียนรู้หลายด้าน หลายมิติ   ทั้งมิติการเรียนรู้ด้านนอก และมิติการเรียนรู้ด้านใน   

การเรียนรู้ด้านใน มีทั้งส่วนที่เป็นวิทยาศาสตร์ และส่วนที่เป็น mystic หรือไสยศาสตร์   บังเอิญไทยเราใช้คำว่าไสยศาสตร์ไปในทางลี้ลับแบบอภินิหาริย์ หรือด้านความเชื่องมงาย     แต่ผมคิดว่า mysticism เป็นธรรมชาติอย่างหนึ่งของความเป็นมนุษย์    อาจมองว่า เป็นสิ่งเดียวกันกับ intuition (ปัญญาญาณ)               

วิจารณ์ พานิช

๗ ม.ค. ๖๖