ปรัชญาสำคัญของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองที่ให้มีการเสริมสร้างสำนึกของความเป็นชุมชนและท้องถิ่น ให้ชุมชนเป็นผู้กำหนดอนาคต จัดการหมู่บ้านและชุมชนด้วยคุณค่าและภูมิปัญญาตนเอง เกื้อกูลประโยชน์แก่ผู้ด้อยโอกาสในหมู่บ้านและชุมชน เชื่อมโยงกระบวนการเรียนรู้ร่วมกันระหว่างชุมชน ราชการ เอกชน และประชาสังคมและกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นและพัฒนาประชาธิปไตยพื้นฐาน 

      จากปรัชญาดังกล่าวได้นำไปสู่การดำเนินงานของกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมือง เพื่อสร้างให้ชุมชนมีจิตสำนึกในการพึ่งพาตนเองอย่างยั่งยืน เริ่มต้นจากการที่รัฐจัดสรรเงินอุดหนุนให้แก่กองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งละ 1 ล้านบาท  เพื่อให้เงินทุนนี้เป็นการสร้างโอกาสในการเรียนรู้ การมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งทุนในลักษณะเงินทุนหมุนเวียนในการสร้างอาชีพ เพิ่มรายได้ ลดรายจ่าย บรรเทาเหตุฉุกเฉิน ความจำเป็นเร่งด่วน เสริมสร้างความเข้มแข็งและพึ่งพาตนเอง  ซึ่งจะนำไปสู่การเสริมสร้างศักยภาพด้านเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืน