สกสว. ให้ทุนแก่สถาบันอาศรมศิลป์ ในโครงการ วิจัยปฏิบัติการเพื่อพัฒนาต้นแบบพื้นที่นวัตกรรมการจัดการศึกษาระดับจังหวัด กรณีศึกษาจังหวัดระยอง และศรีสะเกษ  กำหนด ๑ ปี (๒๐ ก.ย. ๖๑ - ๑๙ ก.ย. ๖๒)    โดยที่สถาบันอาศรมศิลป์บอกว่างานนี้ต้องทำ ๕ ปี   

เป้าหมายของโครงการมี ๕ ข้อ  (๑) เปลี่ยนแปลงการบริหารโรงเรียน  (๒) สร้างการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน  (๓) พัฒนานวัตกรรมการจัดการศึกษาในพื้นที่  (๔) สร้างระบบพัฒนาครูและบุคลากรทางการศึกษา  (๕) พัฒนาแหล่งเรียนรู้ในพื้นที่ 

ผมสรุปง่ายๆ ว่า เป็นการเข้าไปริเริ่มและขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงของระบบการศึกษาในจังหวัด ให้เป็น outcome-based management    ซึ่งเมื่ออ่านรายงานแล้ว ผมสรุปว่า สถาบันอาศรมศิลป์ทำได้อย่างดีเยี่ยม  

แต่ส่วนที่รายงานเขียนไม่ชัดคือ ส่วน learning outcome ของเด็ก เปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้างในเวลา ๑ ปี   และส่วน organization ที่จะทำหน้าที่นำและขับเคลื่อนการปฏิรูปการศึกษาในพื้นที่อย่างต่อเนื่องยั่งยืน    ใน ๑ ปีมีการพัฒนาความเข้มแข็งขึ้นอย่างไรบ้าง    ได้พัฒนาความสามารถในการจัดการด้วยตนเองอย่างไรบ้าง

จังหวัดระยอง 

มีการเลือกโรงเรียนนำร่องในระยอง ๒๕ โรงเรียน  ดำเนินการไป ๑ ปี    ได้ผลการวิจัย ๑๙ โรงเรียน    ไม่รายงานผล ๕ โรงเรียน  และขอออกจากโครงการ ๑ โรงเรียน    ในกลุ่ม ๑๙ โรงเรียนมี ๔ โรงเรียนมีผลการพัฒนาโดดเด่น    ที่เหลือมีการพัฒนามากบ้างน้อยบ้าง    ปัจจัยที่สำคัญที่สุดเป็นที่รู้ดีกันอยู่แล้วคือภาวะผู้นำของผู้อำนวยการ   

ผมได้กล่าวแล้วว่า โครงการนี้มีผลงานในภาพรวมดีมาก คุ้มกับเงิน ๑๐ ล้านบาท    แต่หากพิจารณารายละเอียด    จุดเด่นของผลงานอยู่ที่ผลงานพัฒนา ส่วนที่เป็นผลงานวิจัยมีคุณภาพปานกลาง    เพราะวิเคราะห์ข้อมูลผลที่เกิดขึ้นได้ไม่ลึก    ไม่ได้เปรียบเทียบระหว่างโรงเรียนที่ผลดีเด่น ๔ โรงเรียน กับที่ผลไม่ค่อยดีนักอีก ๕ - ๖ โรงเรียน    หากมีการวิเคราะห์จะได้ความรู้สำหรับนำมาใช้ดำเนินการในปีที่ ๒ และปีต่อๆ ไปเพื่อผลสำเร็จอย่างแท้จริงของพื้นที่นวัตกรรมการศึกษา

ขอเพิ่มเติมว่า  ประชาคมจังหวัดระยองส่วนที่เป็นนักธุรกิจ สนับสนุนโดย อบจ. ตื่นตัวเตรียมปฏิรูปการศึกษาของจังหวัดตั้งแต่เริ่มมี EEC   มีกิจกรรมล่วงหน้าก่อนจะมี พรบ. พื้นที่นวัตกรรมการศึกษากว่าปี  ดังบันทึก (๑)  (๒) (๓)

น่าเสียดายที่รายงานการวิจัยส่วนของจังหวัดระยองไม่ได้เอ่ยเรื่อง Learning Space ตามที่ผมบันทึกไว้ที่ (๔)        

จังหวัดศรีสะเกษ

จังหวัดศรีสะเกษ มีสภาพทางสังคมและเศรษฐกิจต่างจากจังหวัดระยองโดยสิ้นเชิง    คือระยองร่ำรวย ศรีสะเกษยากจน    แต่มีจุดแข็งคือมูลนิธิสยามกัมมาจลได้ส่งทีมงานไปโค้ชการพัฒนาโรงเรียนก่อนมี พรบ. พื้นที่นวัตกรรมการศึกษา นานกว่าปี    บางโรงเรียนก็เป็นเครือข่ายของโรงเรียนลำปลายมาศพัฒนา ดำเนินการเปลี่ยนรูปแบบการเรียนรู้มาหลายปี   

แม้จะใช้แนวคิดในการพัฒนาโรงเรียนแนวเดียวกัน คือ ใช้ whole-school approach, school-based management, และ learning space ทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน    โรงเรียนในโครงการสามารถเลือกรูปแบบการเรียนรู้ได้ ๑ หรือหลายแบบ ใน ๗ แบบ   คือ (๑) จิตศึกษา + PBL + PLC,  (๒) Brain-Based Learning,  (๓) Holistic education  (๔) Montessori  (๕) Lesson Study & Open Approach  (๖) เพาะพันธุ์ปัญญา  (๗) project approach  

โรงเรียนนำร่องมีจำนวนถึง ๕๐ โรงเรียน    แต่ขอออกจากโครงการไป ๑ โรงเรียน    ใน ๑ ปี มีผลการพัฒนา active learning ดีเลิศ ๗ โรงเรียน   พัฒนาได้ตามเป้า ๓๐   และเพิ่งเริ่มเรียนรู้และปรับเปลี่ยน ๑๒

ผู้อำนวยการโรงเรียน ทำหน้าที่ผู้นำการเปลี่ยนแปลงได้ดีมาก ๖ ท่าน    ทำได้ตามเป้า ๓๘   และเริ่มเรียนรู้ ๕   

ผู้อำนวยการโรงเรียนทำหน้าที่ผู้นำทางวิชาการได้ดีมาก ๕ ท่าน    ได้ตามเป้า ๓๒   และกำลังเริ่มพัฒนา ๑๒

ครูผู้สอนพัฒนาได้เกินคาด ๖ โรงเรียน   ได้ตามเป้า ๓๙   และเริ่มปรับเปลี่ยน ๔   ข้อสังเกตสำคัญคือ ครูส่วนใหญ่ขาดทักษะการสังเกตการเรียนรู้ และวิเคราะห์การเรียนรู้ของเด็กเป็นรายบุคคล    และขาดความเข้าใจ ขาดเครื่องมือในการประเมินแบบ formative assessment 

มีข้อเสนอปลดข้อบังคับหรือวิธีบริหารของส่วนกลาง ที่ชัดเจนดีมาก

 ทั้งสองจังหวัดมีการพัฒนากลไกการขับเคลื่อนการปฏิรูปการเรียนรู้ มีความก้าวหน้าในระดับที่น่าพอใจ    แต่ผมยังไม่เห็นว่าจะมั่นใจความต่อเนื่องยั่งยืนได้อย่างไร       

ผมอีเมล์แจ้งทาง สกสว. ไปว่า ผมมี conflict of interest กับทีมวิจัย เพราะผมเป็นนายกสภาสถาบันอาศรมศิลป์    ทาง สกสว. จึงยกเลิกการเชิญเป็นผู้ประเมิน 

วิจารณ์ พานิช

๒๖ เม.ย. ๖๓