คณะดูงาน ๕๐ คน เขาไป ๔ วัน แต่ผมมีบุญแค่ ๒ วัน AAR นี้จึงใช้ข้อมูลทั้งจากที่ตนเองไปสัมผัส และจากคำบอกเล่าของคนอื่นๆ ในทีมดูงาน โดยเฉพาะจากคุณเปา และ อ. ประภาภัทร
สรุปรวบยอดว่า ผมไปเห็นการพัฒนาประเทศแบบองค์รวม และมองอนาคต ๕๐ ปี ด้วย Concept Plan แล้วทำให้สำเร็จด้วยแผนหลัก (Master Plan) ๑๐ ปี แล้วระดมพละกำลังทุกด้านในการบรรลุเป้าตามแผนหลักให้ได้ แต่เนื่องด้วยมีปัจจัยที่ไม่คาดคิดเกิดขึ้นหลังการกำหนด master plan เขาจึงทบทวนแผนทุกๆ ๕ ปี
“การศึกษา” บูรณาการอยู่ในองค์รวมนี้
และตัวการศึกษา ก็เป็นองค์รวม และควรเรียกว่า “การเรียนรู้” มากกว่า โดยที่เขาจัดสารพัดสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อการเรียนรู้ของคนทั้งประเทศ ไม่ใช่เฉพาะเด็ก
ผมรณรงค์เรื่อง “พื้นที่ ๒/๓” เพื่อการเรียนรู้บูรณาการ (๑) มาระยะหนึ่ง โดยไม่แน่ใจว่าจะก่อผลเชิงปฏิบัติสักแค่ไหน ไปดูงานสิงคปร์คราวนี้ ทีมจากจังหวัดระยองมองเห็นและเข้าใจความหมายของ “พื้นที่ ๒/๓” โดยการตีความสิ่งที่ไปพบเห็นในสิงคโปร์ และ AAR บอกกลุ่มดูงาน (ก่อนผมไปถึง) ว่า เขตการศึกษาพิเศษจังหวัดระยองจะจัด “พื้นที่ ๒/๓” เพื่อการเรียนรู้บูรณาการของเยาวชนระยองด้วย ไม่ใช่พัฒนาเฉพาะระบบโรงเรียน อาชีวศึกษา และอุดมศึกษา
เราไปพบเห็น solidarity ของการพัฒนาประเทศ ไม่ว่าไปที่ไหน เขาระบุเป้าหมาย หรือความใฝ่ฝันเดียวกัน ผมภาวนาให้ผมได้เห็นสักครึ่งหนึ่งของสภาพนี้ ในเมืองไทย ก่อนผมตาย
ไปเห็นสิงคโปร์คราวนี้ ได้หลักฐานเชิงประจักษ์ ว่ามนุษย์เราสามารถทำ the impossible ให้ possible ได้จริงๆ
วิจารณ์ พานิช
๒๖ เม.ย. ๖๑
