ชื่นใจ...ได้เรียนรู้ (ภาคครูเพลิน) ครั้งที่ ๑๕

บันทึกการไปร่วมงานครั้งที่ ๑๓ (๑) ครั้งที่ ๙ (๒), (๓)

งาน ชื่นใจ...ได้เรียนรู้ (ภาคครูเพลิน) ครั้งที่ ๑๕ จัดระหว่างวันที่ ๒๕ - ๒๗ มีนาคม ๒๕๖๒ แต่ผมไปร่วมเพียงวันที่ ๒๖ วันเดียว และไปถึงก่อน ๗ น. จึงได้มีโอกาสเดินชมบริเวณและถ่ายรูปโปสเตอร์และชมนิทรรศการก่อน

กำหนดการของงานอ่านได้ที่ ๔

หลังร้องเพลงร่วมกัน เป็นพิธีแจกรางวัลเชิดชูเกียรติ “ครูผู้สร้างฉันทะแก่ศิษย์” ๑๖ รางวัล วัดจากคะแนน “เจตคติในการเรียนรู้” ของนักเรียน ที่มีการวัดสม่ำเสมอทุกเทอม นำมาเปรียบเทียบกัน โดยวัดง่ายๆ ที่ความอยากเรียน และความรู้สึกว่าเข้าใจ รางวัลนี้มี ๖ ประเภท ได้แก่ รางวัลเพียรพัฒนา (มี ๕ ระดับ) รางวัลเพียรพัฒนายอด (มี ๓ ระดับ) รางวัลเพลินพัฒนา (มี ๕ ระดับ) รางวัลเพลินพัฒนายอด (มี ๕ ระดับ) รางวัลเพลินพัฒนาเยี่ยม (มี ๕ ระดับ) และ รางวัลเพลินพัฒนาแกรนด์สแลม การให้รางวัลพิจารณาจากระดับเจตคติ ความต่อเนื่อง และการพัฒนายกระดับ รางวัลเป็นปากกา ที่มารู้ภายหลังว่า ครูปาดกับครูใหม่ออกเงินส่วนตัวซื้อรางวัลเอง

การให้รางวัล โดยมีการสื่อสารเกณฑ์ของรางวัลแต่ละประเภท เท่ากับเป็นการสื่อสารคุณค่าผลงานของครู ว่าต้องวัดที่ศิษย์ และผมให้ความเห็นต่อที่ประชุมว่า นอกจากวัดที่เจตคติแล้ว น่าจะวัดที่ผลลัพธ์การเรียนรู้โดยตรงด้วย

ผมชื่นใจที่ได้รับทราบว่า ต้นฉบับหนังสือ วิจัยชั้นเรียน เปลี่ยนครู มีประโยชน์ต่อครูโรงเรียนเพลินพัฒนามาก มีครูถึง ๘๐ คน นำวิธีการไปทดลองใช้และเขียนรายงานผลการเปลี่ยนแปลงตนเอง ในตอนเช้าก่อนเวลาเริ่มงาน ผมจึงเข้าไปชมนิทรรศการเรื่องนี้ และได้เลือกถ่ายรูปรายงานทั้งเล่ม มา ๑ เล่ม เป็นเรื่อง แผนการเรียนรู้เพื่อสร้างกระบวนการเรียนรู้แบบร่วมมือ โดย พรพิมล รามฤก (ครูแอม) ครูมานุษกับโลก ชั้น ๑ เอากลับมาอ่านที่บ้าน และไม่ผิดหวัง เป็นข้อเขียนสะท้อนคิดที่ลึก และผมเชื่อว่ามีคุณค่าต่อการเรียนรู้ความเป็นครู ของครูแอม เป็นอย่างยิ่ง และนักเรียนที่มีครูแบบครูแอม จะได้เรียนรู้แบบ mastery learning อย่างแน่นอน

ที่จริงผมถ่ายหน้าปกรายงานผลงานวิจัยชั้นเรียนเปลี่ยนครูมาหลายเล่ม ชื่อเรื่องดีๆ ทั้งสิ้น

งานปีนี้เน้น Constructive Learning, Collaborative Learning และ I-PAD (In-practice Assessment and Development) เมื่อผมไปถึงโรงเรียนก็พบป้าย ๓ หัวข้อนี้บนกระดาน ชื่อ I-PAD สร้างความฉงน แม้จะรู้คำเต็ม ผมก็ยังสงสัยอยู่ดี ว่าทางโรงเรียนใช้เครื่องมือนี้อย่างไร แม้ว่าครูปาดจะได้อธิบายให้ผมฟังว่า เป็น formative assessment ตามด้วย constructive feedback ในห้องเรียน โดยมอง formative assessment เป็นส่วนหนึ่งของ L ใน OLE (Objective, Learning Experience, Evaluation) ไม่ใช่มองว่าเป็นส่วนหนึ่งของ E ผมก็ยังอยากรู้ว่าในทางปฏิบัติครูใช้ I-PAD อย่างไร ตอนบ่ายมีการแยกห้องย่อย ๓ ห้อง เพื่อเรียนรู้ ๓ เรื่องให้เลือก ผมจึงไปนั่งฟัง ห้อง I-PAD

ไปเห็นวิธีที่ครูผู้ทำหน้าที่วิทยากร ใช้ I-PAD ช่วยให้ผู้เข้าร่วมเรียนรู้เข้าใจ I-PAD ตามด้วยการเปิดโอกาสให้ครูแชร์ประสบการณ์การใช้ I-PAD ของตน ระหว่างนั่งสังเกตการณ์ อ. หมออัครินทร์เข้ามาในห้อง มานั่งใกล้ๆ ผม เรากระซิบกระซาบกันว่า บรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างเลื่อนไหลในห้อง สะท้อนการที่ครูโรงเรียนเพลินพัฒนามี Personal Mastery ผ่านกระบวนการพัฒนาครูของโรงเรียน

ในห้องนิทรรศการ ที่ผมเข้าไปชมตอนเช้า มีนิทรรศการหนึ่งเป็นเรื่อง แว่นส่องห้องรียน ที่ใช้ Open Approach + 3 หลักการ คือ Constructive Learning, Collaborative Learning, และ I-PAD ผมได้ถ่ายรู้ไว้ จึงรูปนำมาให้ดูด้วย เป็นข้อสรุปห้องเรียนแห่งศตวรรษที่ ๒๑ ที่ชัดเจนมาก

ตอนแบ่งห้องย่อยช่วงเช้า ผมไปฟังห้องคณิตศาสตร์ มี “ครูสุ” เป็นวิทยากร เล่าเรื่องวิธีสอนคณิตศาสตร์นักเรียน ป. ๒ ที่มีเป้าหมายต่างจากการสอนคณิตศาสตร์ในโรงเรียนไทยโดยทั่วไปโดยสิ้นเชิง โดยได้แนวทางนี้มาจากญี่ปุ่น

โรงเรียนไทยโดยทั่วไปสอนคณิตศาสตร์เชิงเทคนิค เพื่อให้ทำโจทย์ได้ เน้นที่คำตอบที่ถูกต้อง

โรงเรียนเพลินพัฒนาเน้นสอนวิธีคิด เน้นให้นักเรียนได้ฝึกคิด เน้นเรียนรู้วิธีคิดหลายแบบ ไม่เน้นคำตอบที่ถูกหรือผิด แต่เน้นวิธีคิดสู่คำตอบนั้น โดยครูมีหลักการอยู่ในใจ แต่ไม่สอนตรงๆ ใช้วัสดุการศึกษาช่วยทำ scaffolding ให้นักเรียนคิด ซึ่งในห้องครูสุที่ผมไปฟัง ใช้ภาพ ในกระบวนการคิด และปฏิสัมพันธ์กับเพื่อนๆ และกับครู นักเรียนแต่ละคนจะเรียนรู้หลักการของคณิตศาสตร์ไปเองโดยไม่รู้ตัว ในลักษณะที่นักเรียน “สร้างความรู้ใส่ตัว”

นักเรียนเรียนหลักการเชิงคณิตศาสตร์ และวิธีประยุกต์หลักการนั้นในชีวิตจริง ไม่ใช่เรียนทฤษฎีคณิตศาสตร์แบบท่องจำ

ครูใหม่รู้ว่าผมจะต้องกลับเร็ว เพื่อดูแลภรรยา จึงขอร่นเวลาให้ผมสะท้อนการเรียนรู้เท่าที่ได้ไปเห็น หลังประชุมกลุ่มย่อยเสร็จ ผมได้บอกที่ประชุมว่า ดูจากภาพรวมทั้งหมดที่ได้เห็น การเรียนรู้ของครูในปีนี้ก้าวหน้ากว่าปีก่อนๆ มาก เป็นผลของการจัดการเรียนรู้ร่วมกันของครูอย่างต่อเนื่อง ทำให้มีทักษะการเรียนรู้จากการปฏิบัติสูงมาก และได้สะท้อนข้อคิดเห็นใน ๕ ประเด็นคือ

เรื่องหนังสือวิจัยชั้นเรียนเปลี่ยนครู เป็นการวิจัยชั้นเรียนแบบใหม่ ที่เป้าหมายสุดท้ายคือการเปลี่ยนแปลงตัวครูผู้วิจัยเอง ผู้ได้รับประโยชน์จากการวิจัย คือนักเรียน (ที่ผลลัพธ์การเรียนรู้ยกระดับขึ้น) กับตัวครูผู้วิจัยเอง เกิด transformation การวิจัยแบบนี้จึงเป็นเครื่องมือ transformative learning ของครูผู้วิจัยเอง
ความสำคัญของข้อมูล met before ของนักเรียน สำหรับนำมาใช้เป็นข้อมูลออกแบบกระบวนการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับความรู้เดิมของนักเรียน และให้ท้าทาย การออกแบบการเรียนรู้ ดำเนินการสอน แล้วสังเกตชั้นเรียนนำมาแลกเปลี่ยนเรียนรู้กันในกลุ่มครู เป็น team learning ที่ครูได้เรียนรู้จากเพื่อนครู และเรียนรู้จากนักเรียน ครูที่มาทำงานที่โรงเรียนเพลินพัฒนาเป็นครูที่โชคดี นอกจากช่วยให้มีอาชีพการงานและรายได้แล้ว ยังได้เรียนรู้พัฒนาตนเองต่อเนื่องจากการทำงานด้วย
Meta-cognition ผมประทับใจเรื่องราวในห้องย่อย ที่ครูเล่าการสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู้ของนักเรียน เพื่อทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นในสมองของนักเรียน ที่เรียกว่าเป็น visible learning คือครูหาทางทำให้กระบวนการเรียนรู้ในสมองของเด็ก เป็นที่ประจักษ์แก่ครู ความเข้าใจกระบวนการเรียนรู้ เรียกว่า meta-cognition รู้ว่าวิธีการเรียนรู้ในกรณีนั้นๆ เหมาะสมหรือไม่ ควรมีการปรับปรุงอย่างไร ความรู้ความเข้าใจนี้ สามารถทำให้เกิดในเด็กได้ด้วย เด็กที่มีความเข้าใจ meta-cognition ของตน และรู้จักพัฒนา meta-cognition ของตน มีทักษะกำกับการเรียนรู้ของตนเอง และมีทักษะ lifelong learning
I-PAD กับ FA + CFB เป็นเรื่องเดียวกัน In-Process Assessment หมายถึงการประเมินในกระบวนการเรียนรู้ของนักเรียน ซึ่งศัพท์เฉพาะด้านการศึกษาเรียกว่า Formative Assessment (FA) เพื่อให้ส่งผลต่อ D (Development) ของนักเรียน ครูจึงต้องทำ Constructive Feedback (CFB) แก่นักเรียน
ผมชื่นชมการวัดเจตคติในการเรียนรู้ของนักเรียนทุกเทอม นำมาใช้เป็นข้อมูลปรับปรุงการทำงานของครู ซึ่งจริงๆ แล้ว กระบวนการนี้คือ I-PAD หรือ FA + CFB ของครูนั่นเอง จะเห็นว่าในโรงเรียนคุณภาพสูง นักเรียนและครูเรียนรู้โดยใช้หลักการเดียวกัน

ผมจากมาเมื่อเวลาราวๆ ๑๕.๓๐ น. เป็นเวลาประมาณ ๘ ชั่วโมงที่ผมได้ไปเรียนรู้ “โรงเรียนแห่งศตวรรษที่ ๒๑” ไปทำความรู้จัก “ชุมชนเรียนรู้ครูเพื่อศิษย์” ได้รับความอิ่มเอมในหัวใจ และประเทืองปัญญา

วิจารณ์ พานิช

๓๑ มี.ค. ๖๒

ห้อง ๗๐๘ อาคาร ๘๔ ปี ชั้น ๗ ฝั่งตะวันตก โรงพยาบาลศิริราช