ผมสืบค้นพบบันทึกเรื่อง "หรือการศึกษาไทยจะถึงทางตัน" ของ ดร.แสวง รวยสูงเนิน ท่านเขียนไว้ตั้งแต่ ๑๑ ปีที่แล้ว (ที่นี่) อาจารย์ "คนถางทาง" เสนอทางออกของการศึกษาไทยแบบที่ไม่ต้องไป "ตามก้นฝรั่ง" ตั้งแต่ ๗ ปีที่แล้ว ท่านกระตุกด้วยการกระแทกแบบแรง ๆ เป็นข้อ ๆ ถึง ๑๖ ข้อไว้ได้อย่างน่าสนใจ (ที่นี่) ... วันนี้ผมได้ตกผลึกทางความคิดจากประสบการณ์ของตนเอง จึงต้องการจะเขียนเกี่ยวกับทางออกการพัฒนาการศึกษาไทย (หรือใครจะเรียกปฏิรูปการศึกษาก็ว่าไป) ไว้ให้ตนเองอ้างอิง ดังนี้
ตั้งสติใหม่
- ต้องไม่สอนให้คนอยากรวย ... แต่สอนให้ค้นหาเป้าหมายหรืออาชีพที่ตนเองชอบ ถนัด มีประโยชน์ต่อผู้อื่น (ไม่ส่งผลเสียต่อสังคม) (คือสอนให้หา "อิคิไก" ของตนเอง (อ่านที่นี่)
- ต้องไม่สอนให้คนทิ้งถิ่น... ทิ้งถิ่นฐานบ้านวัฒน์ ทิ้งรากเหง้าอาชีพ และภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ
กำหนดเป้าหมายใหม่
ทำสถานศึกษาขั้นพื้นฐานของไทยให้เป็น "ปูทะเลย์มหาวิชชาลัย" (ปูทะเลย์มหาวิชชาลัยคืออะไร โปรดอ่านที่นี่)
ปูทะเลย์มหาวิชชาลัย มีลักษณะสำคัญดังนี้
สอนให้เป็นคน "พอเพียง" คือ ใช้ความรู้คู่คุณธรรม (ดูคำอธิบายสมการความพอเพียงที่นี่) ... สร้างภูมิคุ้มกันต่อการหลงไปในโมหภูมิ (โลภะ โทสะ โมหะ) สอนให้ดำเนินชีวิตด้วยระบบเศรษฐกิจพอเพียง "พอกิน พอใช้ พออยู่ ตอบแทนบุญคุณ แบ่งปัน รักษา แบ่งปัน ให้นึกถึงการขายไว้ท้าย ๆ ของความต้องการ คือต้องไม่สอนให้คน "อยากรวย" แต่เน้นสอนให้ "อยากช่วยคนอื่น" อยากช่วยส่วนรวม เสียสละ เอื้อเฟื้อ แบ่งปัน เป็นสำคัญ
- (อนุบาล ๑ ถึง ม.๓) เริ่มโดยเน้นคุณธรรมและระเบียบวินัยในเบื้องต้นด้วยการอบรมบ่มเพาะ และมุ่งการสอนชีวิตและความเป็นคนที่พึ่งตนเองด้วยหลัก "พอกิน พอใช้ พออยู่ พอร่มเย็น" ... เด็กจะรู้จักและภูมิใจในชุมชน ท้องถิ่น และประเทศของตนเอง มีจิตสำนึกที่จะพัฒนาตนเอง (เรียนรู้) เพื่อจะเป็นกำลังสำคัญในการพัฒนา(เป็นคนที่มีคุณค่าต่อ)ชุมชน สังคม ประเทศชาติ
- (ม.๔-ป.ตรี) เรียนเน้นเพื่อพัฒนาความรู้และทักษะตามความถนัดและความสนใจของตน (ที่ได้บ่มเพาะมาดี) อย่างเต็มที่ ... เป้าหมายคือทักษะอาชีพ
- (วัยทำงานหรือศึกษาต่อบัณฑิตศึกษา) เน้นให้เป็นไปเพื่อพัฒนาความเชี่ยวชาญและสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ ให้ดีต่อส่วนรวม
- (วัยชรา) สอน ถ่ายทอดประสบการณ์ บริหารจัดการ เป็นผู้นำชุมชนสังคมประเทศ และศึกษาค้นพัฒนาตนเองสู่การหลุดพ้นแห่งทุกข์
การศึกษาไทย เดินห่างจาก "ปูทะเลย์มหาวิชชาลัย" มาตั้งแต่เมื่อไหร่ ออกมาไกลแค่ไหน?
หลังจากทำ Mind Mapping หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. ๒๕๕๑ ในกลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี (ดูภาพด้านล่าง) ผมพบข้อสังเกตที่น่าสนใจดังเขียนไว้ใต้ภาพ
- อาชีพของคนส่วนใหญ่ในประเทศไทยคือ เกษตรกร อาชีพอื่น ๆ เช่น รับจ้าง ค้าขาย หรืออาชีพอิสระ ล้วนแต่เกี่ยวข้องกับการเกษตร และที่อยู่อาศัย ปัจจัย 4
- แต่เราสอนเรื่องการเกษตรน้อยมากในหลักสูตรแกนกลางฯ สาระด้านการเกษตรเป็นเพียงส่วนน้อย ๆ ย่อย ๆ ในกลุ่มสาระการเรียนรู้งานอาชีพและเทคโนโลยี
- ในกลุ่มสาระฯ นี้ มีทั้งหมด สาระ ได้แก่ เรื่องการเกษตร อยู่ในสาระที่ ๑ จาก ๔ สาระ เท่านั้น
- ประเมินแล้วเรื่องเกษตรน่าจะไม่เกินร้อยละ ๒๕ ของสาระการดำรงชีวิตและครอบครัว (มาตรฐานการเรียนรู้ที่ ง.๑.๑)
- แสดงว่า เรื่องเกษตรคิดเป็นร้อยละ ๘ ของมาตรฐานนี้เท่านั้น
- สรุปคือ แทบจะไม่ให้ความสำคัญในหลักสูตรแกนกลางเลย ...
- เมื่อลองไล่เรียงดูว่าแต่ละระดับชั้น กำหนดความรู้หรือทักษะที่เกี่ยวข้องกับการเกษตรไว้อย่างไร พบข้อมูลแสดงด้วยตัวอักษรสีแดงในภาพด้านบน
- ป.๑ รดน้ำต้นไม้
- ป.๒ เพาะเมล็ด
- ป.๓ ปลูกผักสวนครัว
- ป.๔ ปลูกผักสวนครัวด้วยตนเองสำเร็จ
- ป.๕ ปลูกพืช
- ป.๖ ปลูกผัก ปลูกไม้ดอกไม้ประดับ เลี้ยงปลาสวยงาม
- ม.๑ แปรรูปผลิตผลทางการเกษตร
- ม.๒ จัดการผลผลิต เลี้ยงสัตว์
- ม.๓ ขยายพันธุ์พืช การประกอบการผลิต
- ม.๔-ม.๖ ปลูกพืช ขยายพันธุ์ เลี้ยงสัตว์ การใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า
- สรุปว่ามีกำหนดไว้ครับ แต่ด้วยการใช้เวลาเพียงร้อยละไม่ถึง ๑๐.... ความรู้และทักษะด้านการเกษตรฯ จึงหายไปในที่สุด
- อย่างไรก็ดี หลักสูตรสถานศึกษา มีองค์ประกอบสองส่วน คือ หลักสูตรแกนกลางฯ และหลักสูตรท้องถิ่น ผู้ใหญ่หลายท่านจึงคาดหวังว่า การเรียนรู้เรื่องการเกษตรฯ หรืออะไร ๆ ที่เกี่ยวข้องกับท้องถิ่น กรรมการสถานศึกษา ต้องนำมาทำเป็นหลักสูตรเอง
- ดังนั้น โรงเรียนใดที่มี ผอ. และคุณครู ที่รู้และเห็นความสำคัญของสิ่งที่ผมกำลังพูดอยู่นี้ จึงมีกรจัดการเรียนการสอนอยู่อย่างเข้มข้น
- นอกจากเรื่องการเกษตรฯ ผมยังทำ Mind Mapping เกี่ยวกับสารุะการอาชีพ หรือ มาตรฐานการเรียนรู้ที่ ง. ๓.๑ ดังภาพ พบว่า
- ป.๑ - ป.๓ ไม่พูดเรื่องอาชีพ
- สอนอยู่เพียงไม่กี่อาชีพเท่านั้น
- เป็นการสอนพื่อให้ไปสมัครงาน ไปเป็นลูกจ้างคนอืื่น ไม่มีการสอนการสร้างอาชีพเลย เน้นไปทางการหางาน การสมัครงาน การสัมภาษณ์งาน
สรุป
- สถานศึกษาไทย เริ่มห่างไกลจาก "ปูทะเลย์มหาวิชชาลัย" ตั้งแต่เมื่อใด?
- ตอบว่า ตั้งแต่มีหลักสูตรแกนกลาง พ.ศ. ๒๕๕๑
- ตอบไปไกลกว่านั้น น่าจะเริ่มจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจ ที่ต้องการเปลี่ยนประเทศจากเกษตรเป็นอุตสาหกรรม
- ใครเป็นคนทำ?
- ไม่ควรพูดถึงดอกครับ ทุกคน ผมด้วย ควรมีส่วนช่วยรับผิดชอบ
ท่านคิดว่าไงครับ
