ตอบคำถามท้ายบท วิชาวรรณคดีบาลี บทที่ ๓
พระประวิทย์ ธนปญฺโญ เลขที่ ๑ ชั้นปีที่ ๓ สาขาพุทธศาสตร์
วันที่ ๒๙ มีนาคม พ.ศ. ๒๕๖๑
๑) ความหมายอรรถกถาคืออะไร จงอธิบาย
ตอบ อรรถกถา คือคัมภีร์ที่รวบรวมคำอธิบายความในพระไตรปิฎกภาษาบาลี เรียกว่า คัมภีร์อรรถกถา หรือ ปกรณ์อรรถกถา อรรถกถา จัดเป็นแหล่งความรู้ทางพระพุทธศาสนาที่มีความสำคัญรองลงมาจากพระไตรปิฎก และใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงอย่างแพร่หลายในวงการศึกษาพระพุทธศาสนา คัมภีร์อรรถกถา ไม่ใช่คำสอนของพระพุทธเจ้า แต่เป็นคัมภีร์ที่อธิบายความหรือคำที่ยากในพระไตรปิฎกให้เข้าใจง่ายขึ้น โดยยกศัพท์ออกมาอธิบายเป็นศัพท์ ๆ บ้าง ยกข้อความหรือประโยคยาวๆ มาขยายความให้ชัดเจนขึ้นบ้าง แสดงทัศนะและวินิจฉัยของผู้แต่งสอดแทรกเข้าไว้บ้าง
๒) อรรถกถาจําแนกมีกี่ประเภท อะไรบ้าง
ตอบ อรรถกถาจำแนก ๔ ประเภท คือ
- แบ่งตาม “นัยของการอธิบายความ”ได้ ๒ ประเภท คือ
๑) อธิบายความตามนัยแห่งคัมภีร์เก่า ที่มิใช่พระไตรปิฎก
๒) อธิบายความตามนัยแห่งอรรถกถาโบราณ คือ มูลอรรถกถาหรือมหาอรรถกถา
๒.) แบ่งตาม “กำเนิดของอรรถกถา” ได้ ๒ ประเภท คือ
๑) พุทธสังวัณณิตอรรถกถา คือ อรรถกถาที่พระพุทธเจ้าทรงอธิบายด้วยพระองค์เองเมื่อมีผู้ทูลถามหรือเพื่อให้คนรุ่นหลังเข้าใจ
๒) อนุพุทธสังวัณณิตอรรถกถา หรือสาวกสังวัณณิตอรรถกถา คือ อรรถกถาที่เหล่าสาวกอธิบายไว้ นิยมเรียกอรรถกถาประเภทนี้ว่า
๓.) แบ่งตาม “ภาษา” ที่ใช้จารจารึกรักษาสืบทอดกันมาได้ ๒ ประเภทคือ
๑) มคธอรรถกถา คือ อรรถกถาที่แต่งด้วยภาษาบาลีมคธ ได้แก่ อรรถกถาที่มีมาตั้งแต่สมัยพระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์อยู่
๒) สีหลอรรถกถา คือ อรรถกถาที่แต่งด้วยภาษาสิงหล ได้แก่ มูลอรรถกถาหรือมหาอรรถกถา ซึ่งนํามาจากชมพูทวีปสู่ซึ่งนํามาจากชมพูทวีปสู่เกาะสิงหล โดยพระมหามหินทเถระ
๔.) แบ่งตาม “ยุค” ได้ ๒ ยุค คือ
๑) โปราณอรรถกถา หรือ อรรถกถาเก่า ได้แก่ พุทธสังวัณณิตอรรถกถาและอนุพุทธสังวัณณิต อรรถกถา ที่อธิบายบาลีพุทธพจน์ด้วยภาษาบาลีมคธ
๒) อภินวอรรถกถา หรืออรรถกถาใหม่ ได้แก่ อรรถกถาที่พระพุทธโฆสาจารย์ พระพุทธทัตตะ พระธรรมปาละ พระอุปเสนและพระมหานามะ เป็นต้น
๓) อรรถกถามีความสําคัญอย่างไร จงสรุปความสําคัญ
ตอบ ความสําคัญของอรรถกถา คือ เป็นคัมภีร์ที่อธิบายความในพระไตรปิฎกโดยตรง โดยอธิบายทั้งคําศัพท์หรือถ้อยคําอธิบายข้อความ ชี้แจงความหมาย ขยายความหลักธรรม หลักวินัย เล่าเรื่องประกอบ ตลอดจนแสดงเหตุปัจจัยแวดล้อม หรือความเป็นมาของการที่พระพุทธเจ้าจะตรัสพุทธพจน์นั้นๆ หรือเกิดเรื่องราวนั้นๆ พร้อมทั้งเชื่อมโยง ประมวลความเป็นมาเป็นไปต่างๆ ที่จะช่วยให้เข้าใจพุทธพจน์หรือเรื่องราวในพระไตรปิฎกชัดเจนขึ้น
๔) ผู้นําพระไตรปิฎกและอรรถกถาไปยังประเทศศรีลังกาคนแรกคือใครและผู้แปลพระไตรปิฎกและอรรถกถาเป็นภาษาสิงหลคนแรกคือใครและมีวัตถุประสงค์การแปลอย่างไร จงอธิบาย
ตอบ พระมหามหินทเถระพระโอรสในพระเจ้าอโศกมหาราชแห่งชมพูทวีปซึ่งเป็นพระสมณทูตสายที่ ๙ ได้นําพระไตรปิฎกและอรรถกถาภาษาบาลีมคธไปยังประเทศศรีลังกาในรัชสมัยของพระเจ้าเทวานัมปิยติสสะ แห่งศรีลังกาเพื่อเผยแพร่พระพุทธศาสนา จนชาวศรีลังกาเลื่อมใสและออกบวชในพระพุทธศาสนามากมาย ต่อมาในปี พ.ศ.๓๕๐ ในรัชสมัยของพระเจ้าวัฏฏคามินีอภัยแห่งศรีลังกา พระมหาเถระชาวศรีลังกา ผู้แตกฉานในพระไตรปิฎกได้แปลเรียบเรียงและจารึกอรรถกถา (พร้อมทั้งพระไตรปิฎก) ภาษาบาลีมคธนั้นเป็น ภาษาสิงหล เพื่อหลีกเลี่ยงการกลืนจากลัทธินิกายอื่นและเพื่อสะดวกแก่วงการการศึกษาของชาวศรีลังกา เรียกอรรถกถาฉบับแปลจารึกนี้ว่า “สีหลัฏฐกถา”
๕) สีหลัฎกถาในยุคก่อนพระพุทธโฆสาจารย์ได้แก่อะไรบ้าง ใครเป็นผู้แปลเป็นปาลีอัฏฐกถาและแปลในสมัยใด จงอธิบาย
ตอบ สีหลัฏฐกถา” ซึ่งมีทั้งอรรถกถาพระวินัยปิฎก อรรถกถาพระสุตตันตปิฎกและอรรถกถา พระอภิธรรมปิฎก พุทธโฆสาจารย์เป็นผู้แปลเป็นปาลีอัฏฐกถา และแปลในสมัยในรัชสมัยของ พระเจ้ามหานามะแห่งศรีลังกา
๖) สมันตปาสาทิกา สัทธัมมปกาสินีและสารัตถปกาสินี แต่งโดยใคร โดยการอาราธนาของใคร
ตอบ สมันตปาสาทิกา เป็นผลงานของพระพุทธโฆสาจารย์แต่งตามคําอาราธนาของพระพุทธสิริ สัทธัมมปกาสินี อธิบายความในขุททกนิกาย ผลงานของพระมหานามะแต่งตามคําอาราธนาของมหานามอุบาสก สารัตถปกาสินี เป็นผลงานของพระพุทธโฆสาจารย์แต่งตามคําอาราธนาของพระโชติปาลเถระ
๗) อรรถกถาแบ่งเป็นยุคได้อย่างไร ยุคใดเป็นยุคทองของอรรถกถาเพราะเหตุใด จงอธิบาย
ตอบ อรรถกถาแบ่งตาม “ยุค” ได้ ๒ ยุค คือ
๑) โปราณอรรถกถา หรือ อรรถกถาเก่า ได้แก่ พุทธสังวัณณิตอรรถกถาและอนุพุทธสังวัณณิต อรรถกถา ที่อธิบายบาลีพุทธพจน์ด้วยภาษาบาลีมคธ
๒) อภินวอรรถกถา หรืออรรถกถาใหม่ ได้แก่ อรรถกถาที่พระพุทธโฆสาจารย์ พระพุทธทัตตะ พระธรรมปาละ พระอุปเสนและพระมหานามะ เป็นต้น
อภินวอรรถกถา หรืออรรถกถาใหม่ เป็นยุคทองของอรรถกถาเพราะ”เพราะมีอรรถกถาเกิดขึ้นมากมาย โดยเนื้อหาของอรรถกถาเหล่านั้นมีความสัมพันธ์กันในลักษณะอธิบายความที่สื่อต่อกันเป็นลําดับตามกระแสความ ซึ่งมีทั้งอรรถกถาพระวินัยปิฎก อรรถกถาพระสุตตันตปิฎกและอรรถกถาพระอภิธรรมปิฎก
