อิริยาบท ๔ และอิริยาบถย่อย
๑. อาการของรูปเดินจะเกดขึ้นได้ ต้องอาศัยเหตุ ๔ ประการ คือ รูปขาดี จิตสั่ง จิตตชวาโยธาตุ มนสิการ คือความตั้งใจและใส่ใจ ๔ อย่างนี้ เป็นเหตุ อาการของรูปเดินเกิดขึ้นเป็นผล
๒.อาการของรูปยืนจะเกิดขึ้นไ้ ต้องอาัยเหตุ ๔ ประการ คือ รูปกายดี จิตสั่ง จิตตชวาโยธาตุ มนสิการ คือความใส่ใจและตั้งใจ ๔ อย่างนี้เป็นเหตุ อาการรูปยืนเกิดขึ้นเป็นผล
๓. อาการของรูปนั่งจะเกิดขึ้นได้ ต้องอาศํยเหตุ ๔ ประการคือ รูปกายดี จิตสั่ง จิตตชวาโยธาตุ มนสิการ คือควมตั้งใจและใส่ใจ ๔ อย่างนี้เป็นเหตุ อาการูปนั่งเกิดขึ้นเป็นผล
๔ อาการของรูปนอนเกิดขึ้นได้ ต้องอาศัยเหตุ ๔ ประการ คือ รูปกายดี จิตสัง จิตตชวาโยธาตุ มนสิการ คือความตคั้งใจและใส่ใจ ๔ อย่างนี้เป็นเหตุ อากาของรูปนอนเกิดขึ้นเป็นผล
ผู้ปฏิบัติ ต้องทำความเข้าใจในเหตุผลของรูป นาม ดังที่ได้บันทึกมา ถ้าทำความเข้าใจและจำในเรื่องธุระกิจของรูปนามดังกล่าวแล้วได้แล้ว การปฏิบัติก็ไม่มีอะไรอิ่มนอกนี้ที่เป็นอารมร์ของวิปัสสนาได้ มีรูป นาม ที่เป็นปัจจุบันเท่านั้น เป็นอารมณ์ของวิปัสสนา
ความหมายของคำต่างๆ
กำหนด คือ มีความรู้สึกในอาการของ รูป นาม
พิจารณา คื อมีความรุ้สึกในอากรของ รูป นาม
เพ่ง คือ มีความรุ้สึกในอาการของรูป นาม
สังเกต คือ มีความรุ้สึกในอาการของ รูป นาม
ดู คือ มีความรู้สึกในอาการของ รูป นาม
มนสิการ คือ ตั้งใจหรือใส่ใจในอารมณ์ โดยเฉพาะ
โยนิโสมนสิการ คือ ตั้งใจและใส่ใจในอารมร์ และรู้อาการ หรืออารมณ์ มีอาการท่าไหนและเป็นรูป หรือ นาม พร้อมลักษณะที่ปรากฎ คือ รู้ (ปัญญา) การปฏิบัติ มีควาสำคัญอยุ่ที่ดยนิดสมนสิการ เพราะ โยนิโสมนสิการเป็นตัวควบคุมอารมณ์
สติ หมายความว่า ระลึกอยู่ในอารมณ์นั้น สำหรับในที่นี้ หมายเอาสติที่ระลึกใน รูป นาม เท่านั้น
สัปชัญญะ หมายความว่า ความรู้สึกหรือรู้ว่าอาการของรูป และนามนั้นมีอาการอย่างไหน และลักษณะไหน
วิริยะ คือ ความเพียร คือ ความพยายามระลึกและรู้ในอาการของรูป นาม ไม่ขาดระยะ อาตาปี ก็เรียก
สมาธิ หมายถึวาม่า จิตตั้งมั่นอยุ่ในอารมณ์อันเดียว คือ ในรูป นาม สติและวิริยะ สงเคราะห์เขาในสมาธิ...
- บางส่วนจาก วิปัสสนา แนวมี รูป นาม เป็นอารมณ์
