หลังจากสำรวจปัญหา วิเคราะห์ปัญหา ขั้นต่อไปจะต้องกำหนดปัญหาและวิเคราะห์สาเหตุ เครื่องมือที่เราใช้คือ "๓ ห่วงปัญหา" กับ "ต้นไม้เจ้าปัญหา" (อ่่านที่นี่) อุปกรณ์มีเพียง กระดาษปลู๊ฟและสีชอร์ค เป้าหมายของกิจกรรม คือส่งเสริมการสร้างภาวะผู้นำ (นำการเปลี่ยนแปลง) จากการทำงานร่วมกัน ... จะเกิดผลลัพธ์บ้างหรือไม่ คงต้องให้นิิสิตสะท้อนหลังภาคเรียนคัดเลือกและกำหนดปัญหา ด้วยการพิจารณา "๓ ห่วง"วิธีการคือเอาปัญหามาวางลงบนพื้นที่ ๓ ห่วง ดังภาพ
ปัญหาที่ผมอนุมัติ (อนุญาต) ให้นิสิตเลือกได้จะต้องมีคุณสมบัติ ๓ ประการ ได้แก่
- ๑) ต้องไม่ยากเกินไป พอประมาณกับศักยภาพ แต่ก็ต้องไม่ง่ายเกินไปจนไม่ท้าทายเลย ปัญหาที่เลือกควรจะอยู่ในพื้นที่สีเหลือง ตัวอย่างในภาพคือ ๒. ปัญหาขยะ ๔. ท้องก่อนวัยอันควร และ ๘.ปัญหาหนี้สิน ฯลฯ
- ๒) ปัญหาที่เลือกต้อง "ดีสำหรับคนส่วนใหญ่ในชุมชน" หมายถึง เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่น ไม่ทางตรงก็ต้องทางอ้อม เช่น ดังปัญหาที่ ๒. และ ๘. กรณีปัญหาที่ ๑. ยาเสพติดระบาดในชุมชน แม้จะเป็นประโยชน์มาก แต่หากเกินศักยภาพและอันตรายเกินไป ก็ไม่ควรทำ หรือปัญหาที่ ๖. รายได้น้อย ก็ยากที่จะทำได้
- ๓) ถ้าเลือกปัญหานั้นแล้ว และแก้ไขด้วยวิธีที่กำหนดแล้ว ปัญหานั้นจะต้องยั่งยืนพอสมควร หรือก่อให้เกิดความยั่งยืนต่าง ๆ ตามมา เช่น ปัญหาที่ ๗. ปัญหาการตัดไม้ทำลายป่า หากทำได้จะนำมาสู่ความยั่งยืนของธรรมชาติและสั่งแวดล้อม แต่อาจทำได้ยากและบางครั้งอยู่นอกเขตชุมชน ปัญหาที่ ๓. ขาดน้ำประปา แม้จะไม่ยั่งยืนตลอดไป ใช้งานไปคงการชำรุด แต่ก็ถือว่าได้แก้ปัญหาที่ยั่งยืนพอสมควร
สังเกตว่า การพิจารณาเลือกปัญหานั้น จะต้องทราบแนวทางการแก้ปัญหาด้วย ยิ่งทราบแน่ชัดยิ่งสามารถเลือกปัญหาได้อย่าง "พอประมาณ" กับศักยภาพและเวลาที่มี เช่น ปัญหาที่ ๘. ปัญหาหนี้สิน แนวทางการแก้ปัญหาคือ เริ่มทำบัญชีรับ-จ่าย จากนั้นตัดรายจ่ายที่ไม่จำเป็นทิ้งไป หากไม่พอก็ให้หางานพิเศษทำเพิ่ม เมื่อตนเองใช้น้อย พ่อแม่ก็จะลดภาระลง หากทำบัญชีรับ-จ่ายของครอบครัวด้วย และช่วยกันประหยัดและขยันทำงาน จะสามารถลดปัญหาหนี้สินได้ ปัญหานี้ไม่สำเร็จโดยง่าย จึงท้าทาย และเป็นประโยชน์ต่อตนเอง ครอบครัวโดยตรง และชุมชนสังคมโดยอ้อม เป็นต้น
