“เมื่อเราไม่พูดถึงประวัติศาสตร์ เรื่องของเรา ก็จะเลือนหายไป อีกหน่อยลูกหลานก็ไม่รู้ว่าเรามาจากไหน”

  วันนี้มีนัดพูดคุยกับปราชญ์ชาวบ้านที่เมืองปายช่วงเช้า….โดยผมได้รับการติดต่อจาก อาจารย์ ดร.ศุทธิณี จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ที่จะพานักศึกษาภูมิศาสตร์มาศึกษาดูงาน การตั้งถิ่นฐาน ของผู้คนในเมืองปาย โดยเลือก พื้นที่ ชุมชนโบราณบ้านเวียงเหนือ อ.ปาย  และ บ้านจีนยูนนานสันติชล (ในวันที่ ๓ ธ.ค.๔๙) 

ผมขับรถฝ่าสายหมอกหนายามเช้า...ที่เมืองปาย อากาศหนาวเย็นน่าดู 

ถือว่าวันนี้เป็นวันที่หนาวมากเป็นพิเศษ ผมขับรถตรงไปบ้านเวียงเหนือเพื่อไปเยี่ยมครูจัน อินทสาร ปราชญ์ชาวบ้านของคนเมืองปาย

 

ครูจัน กำลังรดน้ำต้นไม้หน้าบ้านพอดี 

ครูจัน ท่านอายุมากแล้ว แต่ยังคงแข็งแรง คล่องแคล่ว และร่าเริง  ผมไหว้ครูและแนะนำตัว...เป็นเรื่องที่แปลกมากที่ครูรู้ว่าผมเป็นใคร และอยู่ไหน ทำอะไรอยู่ ทั้งๆที่ผมไม่มีโอกาสได้มาพูดคุยกับท่านแม้เพียงครั้งเดียว 

ผมแจ้งวัตถุประสงค์ และมอบหนังสือที่ ดร.ศุทธิณี แจ้งเรื่อง การเข้ามาศึกษาเรียนรู้ของ นศ. สาขา ภูมิศาสตร์ มช. พ่อจัน มีความยินดีเป็นยิ่งนัก เมื่อทราบว่าลูกๆหลานๆสนใจเรื่องราวแต่เก่าก่อน ท่านบอกผมว่า “อยากให้ลูกหลานเรียนรู้ประวัติศาสตร์มากๆเพื่อเก็บไว้เป็นบทเรียน และเรียนรู้เพื่ออยู่กับปัจจุบัน” 

เราสนทนากันเรื่อง ชุมชนโบราณบ้านเวียงเหนือเล็กน้อย

พ่อจันเชื่อว่า บ้านเวียงเหนือ ตั้งและ เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ.๑๘๖๐ ด้วยพื้นที่มีความอุดมสมบูรณ์ทำให้ชุมชนแห่งนี้มีลักษณะเป็นเมืองหน้าด่าน คราวใดที่เมืองพุกามยกทัพมาตีเชียงใหม่ ก็มักจะผ่านและยึดครองเป็นฐานที่มั่นทุกครั้งไป คราวใด ที่สามารถขับไล่พม่าออกไปได้ ก็ขึ้นกับอาณาจักรล้านนา 

ครูจัน เล่าให้ผมฟังเกี่ยวกับหลักฐานสิ่งก่อสร้างเก่าๆ ไม่ว่าจะเป็นคูเมือง กำแพงดินล้อมรอบ ปรากฏช่องประตู ๔ ด้านที่บ้านเวียงเหนือ และควรค่าแก่การอนุรักษ์...การถ่ายทอดภูมิความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ปัจจุบันได้ถูกละเลยไป 

ครูจันได้หวังว่า การถ่ายทอดเรื่องเก่าๆให้กับผู้สนใจ เป็นแรงหนึ่งในการกระตุ้นให้ชุมชนและรัฐให้ความสำคัญในการฟื้นฟูชุมชนโบราณแห่งนี้...เพื่อให้เป็นที่ศึกษาเรียนรู้ในอนาคตสืบต่อไป “เมื่อเราไม่พูดถึงประวัติศาสตร์ เรื่องของเรา ก็จะเลือนหายไป อีกหน่อยลูกหลานก็ไม่รู้ว่าเรามาจากไหน”

ครูจัน บอกผมก่อนที่ผมจะลากลับบ้าน จะมีสักกี่คนที่จะสนใจเรียนรู้เกี่ยวกับเรื่องตนเอง เรียนรู้ประวัติศาสตร์ “ค้นหาเสน่ห์ปายในอดีต...เพื่อตั้งเข็มทิศในอนาคต” ทุกวันนี้มีแต่สนใจรายได้และการท่องเที่ยวกระแสหลัก หลงใหลได้ปลื้มกับนักท่องเที่ยวหัวแดง...จนลืมไปว่าของดีของเรามีอะไรบ้าง?? รากของเราอยู่ตรงไหน ?? ชื่นชอบรสชาติของกาแฟจนลืมน้ำเมี้ยง (น้ำชา) 

ผมได้ข่าวว่าจะสร้างโรงพยาบาลอินเตอร์ใหญ่โตที่เมืองปาย ในขณะที่การบริการสุขภาพขั้นพื้นฐานให้คนบ้านเรายังลุ่มๆดอนๆน่าอดสู...เราทำเพื่อเอาใจนักท่องเที่ยวต่างชาติมากจนลืมคนท้องถิ่นไป  

ในฐานะคนท้องถิ่น ผมอดเป็นห่วงเยาวชนรุ่นใหม่และคนเมืองปายไม่ได้ครับ !!!!