ปัญหาของมนุษย์ล้วนเป็นเรื่องบีบคั้นชีวิตจิตใจก่อให้เกิดความทุกข์ พระพุทธเจ้าทรงสอนเรื่องทุกข์ เพื่อหาทางดับทุกข์ เพราะรู้ว่ามันดับได้ ที่ได้เพราะมันไม่เที่ยง การดับทุกข์ต้องใช้วิธีสู้หน้าเผชิญกับมัน คือให้เรารู้เท่าทันมัน อันที่จริงเราไม่มีหน้าที่กำจัดทุกข์หรอก เพียงแต่ละที่เหตุของมันเท่านั้นนั้นคือ เราต้องยอมรับความจริงเกี่ยวกับทุกข์ตามที่มันเป็นอยู่แล้วมองดูรู้จักชีวิตและโลกตามที่มันเป็นจริง ( น. 906 )
สำหรับสาเหตุของปัญหานั้นมนุษย์ไม่ควรมองที่ลัทธิกรรมเก่า ลัทธิพระเป็นเจ้าหรือลัทธิรอคอยโชคชะตา เพราะลัทธิเหล่านี้ขัดต่อกฎไตรลักษณ์ ถ้าต้องการค้นหาสาเหตุของปัญหา ต้องค้นไปที่จิตใจตนและเข้าไปส่องดูที่ตัวตัณหา โดยเฉพาะต้นตอของปัญหาคืออวิชชาตัณหา อันเป็นต้นเหตุความทุกข์
เรื่องสภาพหมดปัญหาคือทุกข์ที่ยังอยู่ได้โดยอิงอาศัยเหตุ ถ้าเรากำจัดเหตุได้ทุกข์ก็พลอยสิ้นไป ทำให้จิตใจสงบ สดชื่น โปร่งเบาสบาย เมื่อรู้ครบทั้งปัญหา สาเหตุของปัญหา สภาพหมดปัญหาแล้วก็มาดูทางกำจัดต้นตอปัญหาคือการลงมือทำต้องอาศัยแรงกำลัง แม้ช่วงแรก ๆ เราต้องจำใจ ฝืนใจก็ต้องทำ เราต้องมีพลังสติ พลังสมาธิ พลังปัญญาเป็นมรรค กล่าวง่าย ๆ ถ้าต้องการแก้ไขปัญหามนุษย์นั้นอย่าทิ้งพุทธธรรม.
...........................................
พระราชวรมุนี ( ประยุทธ์ ปยุตฺโต ). ( 2529 ) . พุทธธรรม ฉบับปรับปรุงและขยายความ.มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย .
