ผมมีนัยสำคัญเกี่ยวกับกระบวนการเสมอ และยึดมั่นว่าทำกระบวนการกับนักเรียน ต้องเน้นกิจกรรมที่ได้ “ลุกนั่งขยับแข้งขยับขาขยับปัญญาขยับความคิด” มิใช่ให้เขานั่งฟังคำบรรยายจนก้นด้านและก้านสมองตาย ​



  • วันนี้ (วันศุกร์ที่ 10 กุมภาพันธ์ 2560) ผมเดินทางถึงสวนป่ามหาชีวาลัยในราวบ่ายสามต้นๆ เพื่อทำหน้าที่วิทยากรการพัฒนาศักยภาพสภานักเรียนโรงเรียนเมืองพลพิทยาคม โดยมีวิทยากรกิตติมศักดิ์ร่วมอีก 3 คน คือ พ่อครูบาสุทธินันท์ ปรัชญพฤทธิ์ และวอญ่า-ผู้เฒ่า-natachoei—


  • ที่จริงแล้วผมถูกวางเป็นวิทยากรหลัก เพราะผู้จัดมองว่าทำงานด้านการศึกษาและมีประสบการณ์ตรงในการจัดการเรียนรู้เกี่ยวกับผู้นำเด็กและเยาวชน ถึงกระนั้นผมก็มองว่านี่คือโอกาสอันดีที่เหล่าบรรดานักเรียนจะได้เรียนรู้กับปราชญ์อีกสองท่าน จึงเริ่มที่จะออกแบบกิจกรรมอย่างเงียบๆ


  • ทบทวนและสะท้อนการเรียนรู้




    กิจกรรมที่ผมรับผิดชอบเริ่มต้นขึ้นในราวเกือบสองทุ่ม –

    เริ่มจากการชักชวนให้นักเรียนลุกขึ้นมา “สะท้อนการเรียนรู้” จากกรณีเข้าศึกษาดูงานสภานักเรียนที่โรงเรียนนาเชือกฯ เพื่อให้ฝึกให้นักเรียนได้กล้าแสดงออก มีทักษะในการทบทวนความรู้ ถอดความรู้และทักษะในการสื่อสาร หรือสะท้อนผลการเรียนรู้ต่อสาธารณะ

    นี่คือกระบวนการที่สื่อสารเรื่องทักษะผู้นำ หรือศักยภาพของการเป็นผู้นำกลับไปยังนักเรียน เป็นการสอนผ่านกระบวนการมากกว่าการบรรยาย หรือป้อนความรู้ให้พวกเราผ่านกลไกทฤษฎีโดยปราศจากการลงมือปฏิบัติ

    โดยส่วนตัวผมถือว่ากระบวนการนี้เป็นกระบวนการนำเข้าสู่การเรียนรู้ในเวทีที่กำลังจะมีขึ้น ถึงแม้จะไม่ได้ตีกลองร้องเต้นก็เถอะ แต่ผมก็เชื่อว่ากิจกรรมนี้จะทำให้นักเรียนรื่นรมย์และสนุกสนานในแบบฉบับของพวกเขา

    และที่สำคัญผมก็ขมวดประเด็นนี้อย่างสั้นว่า “เราล้วนเดินทางไกลเพียงเพื่อจะเข้าใจและค้นพบตัวเอง”



  • ละลายพฤติกรรมผ่านตาราง 4 ช่อง
  • ถัดจากนั้นก็แจกกระดาษให้คนละแผ่น กำหนดให้แต่ละคนแบ่งพื้นที่กระดาษออกเป็น 4 ช่อง ผมไม่ได้อธิบายว่ากิจกรรมนี้มีชื่อว่าอะไร ไม่ได้บอกนักเรียนว่ากิจกรรมนี้มีวัตถุประสงค์อะไร เพียงแต่บอกว่าให้นักเรียนทำตามคำสั่งของผม และให้มีสติในการฟัง-ทำความเข้าใจ พร้อมๆ กับหยุดเมื่อผมให้สัญญาณ

  • แน่นอนครับ-ผมมีนัยสำคัญเกี่ยวกับกระบวนการเสมอ และยึดมั่นว่าทำกระบวนการกับนักเรียน ต้องเน้นกิจกรรมที่ได้ “ลุกนั่งขยับแข้งขยับขาขยับปัญญาขยับความคิด” มิใช่ให้เขานั่งฟังคำบรรยายจนก้นด้านและก้านสมองตาย

  • คำถามแรก – ผมให้แต่ละคนทบทวนตนเองผ่านคำถามว่า “คาดหวังอะไรจากกิจกรรมครั้งนี้”

  • คำว่าครั้งนี้ไม่ได้หมายถึงกิจกรรมที่ผมกำลังจัดการเรียนรู้ หากแต่หมายถึงกิจกรรมอันเป็นโครงการที่นักเรียนได้เดินทางมาใช้ชีวิตร่วมกัน



  • คำถามนี้ ผมต้องการสอนให้นักเรียนรู้จักหลักการเรียนรู้และการบริหารกิจกรรมที่จะต้องแจ่มชัดก่อนการลงมือทำ เสมือนการเป็นผู้นำต้องมีวิสัยทัศน์ มียุทธศาสตร์ มีเป้าหมาย ทั้งเป้าหมายเชิงบุคคล หรือกระทั่งเป้าหมายเชิงองค์กร หลอมรวมถึงการรู้จักที่จะปรับความคาดหวังของตนเองในการเรียนรู้แต่ละครั้ง ซึ่งผมบอกกับพวกเขาว่า นี่คือการ BAR : Before Action Review







  • คำถามที่สอง – ผมให้และคนวิ่ง หรือเดินไปถามเพื่อนๆ แต่ละคนให้ได้มากที่สุดผ่านคำถามประมาณว่า “ถามอะไรก็ได้ที่เกี่ยวกับเพื่อนที่เราอยากรู้”

  • คำถามนี้ผมต้องการสื่อในการประเด็น หรือหลายทักษะ เช่น การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าในเวลาอันจำกัดที่ต้องหาเพื่อนให้ได้มากที่สุด เสมือนการทำงานแข่งกับเวลา ฝึกการตั้งคำถาม และการเรียนรู้ที่จะแยกแยะว่าอะไรควรถามอะไรไม่ควรถาม ฝึกการสังเกตให้ในการที่จะเฝ้ามอง หรือเลือกผู้คนที่จะเข้าไปถาม รวมถึงการฟัง และการจดบันทึกไปในตัว



  • คำถามที่สาม-ผมกลับมาใช้คำถามที่วกกลับมายังตัวตนของแต่ละคน หลังจากก่อนนั้นทุกคนสนุกสนาน กระจัดกระเจิงประหนึ่งนกแตกรัง เป็นการแตกรังเหมือนได้รับอิสรภาพและตื่นเต้นกับท้องฟ้าใหม่ๆ ดังนั้นจึงเรียกสติของทุกคนผ่านคำถามว่า “สิ่งดีๆ ในโรงเรียน”

  • คำถามนี้ ผมต้องการให้นักเรียนมีทักษะในการทบทวนความรู้ หรือต้นทุนทางสังคมของตนเอง โดยซ่อนนัยสำคัญไว้เพื่อผูกโยงมายังแผนกิจกรรมที่สภานักเรียนคิดฝันที่อยากจะทำ ซึ่งผมมองว่าสิ่งดีๆ ในโรงเรียนคือข้อมูลสำคัญในการที่จะนำมาออกแบบกิจกรรม เสมือนการพัฒนาบนต้นทุนอันดีของโรงเรียน หรือสังคมนั้นๆ และอีกนัยหนึ่งคือการประเมินว่าแท้จริงแล้วนักเรียน “รู้จักตัวเอง” หรือ “รู้จักโรงเรียนตัวเอง” แค่ไหน





  • คำถามที่สี่ – พอทุกคนเริ่มสงบสำรวม มีสติอยู่กับตัวเอง ผมก็พลิกสถานการณ์ใหม่ให้แต่ละคนได้ขยับเข้าหาคนอื่นอีกรอบ โดยให้ไปถามเพื่อแต่ละคนว่า “อยากเป็นอะไร อะไรคือความฝันที่อยากจะทำให้เป็นจริง”

  • คำถามนี้ ผมมีเจตนาปิดกระบวนการให้เชื่อมโยงกับประเด็นของ BAR จากความคาดหวังของตัวเองไปสู่การสำรวจเป้าหมายชีวิตของคนอื่น รวมถึงการต้องการสำรวจว่าเหล่าแกนนำนักเรียนเหล่านี้มีทิศทางหรือเป้าหมายชีวิตอย่างไร เช่นเดียวกับการอธิบายในช่วงท้ายว่า การถามทักความฝันคนอื่นเช่นนี้ ผมต้องการบอกว่า “ในโลกแห่งความจริง บางทีเราก็เป็นกำลังสำคัญในการที่จะช่วยให้ความฝันของคนอื่นเป็นจริงได้”

    หรือกระทั่งการเน้นย้ำว่า ข้อมูลนี้สำคัญมาก จะส่งต่อให้คณะครูที่ปรึกษาสภานักเรียนได้นำไปสานต่อ รวมถึงส่งมอบไปยงครูแนะแนวเพื่อออกแบบการพัฒนาศักยภาพนักเรียนต่อไป




  • นี่คือกระบวนการง่ายๆ ที่นำมาใช้กับการเรียนรู้ในครั้งนี้

  • ขณะที่ผมเป็นกระบวนกร ก็ไหว้วาน วอญ่า-ผู้เฒ่า-natachoei—ช่วยสังเกตพฤติกรรมและทักษะการเรียนรู้ของนักเรียน รวมถึงการช่วยสะท้อนกลับในช่วงท้าย เพื่อขมวดประเด็นการเรียนรู้ให้แจ่มชัดยิ่งขึ้น

  • นี่คือกระบวนการง่ายๆ ใช้เวลาสั้นๆ ไม่ถึง 45 นาที เรียกได้ว่า บันเทิงเริงปัญญาในแบบวัยรุ่นๆ ที่สวนกระแสแบบไม่ได้ตีกลองร้องเต้น ไม่ได้ใช้พื้นที่อันโล่งกว้างมากมาย แต่ก็ยังได้อรรถรสของการเรียนรู้อย่างมีพลัง