เช้าวันที่ ๗ ธันวาคม ๒๕๕๙ ผมพบ รศ. ดร. สมโภชน์ ศรีโกสามาตร ที่ห้องอาหารคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ได้คุยกันเรื่องการเรียนแบบ outdoor ในวิชานิเวศน์วิทยาของนักศึกษาชั้นปีที่ ๑ ท่านเอ่ยถึง outdoor learning ที่เสนอโดย John Dewey เมื่อกว่าร้อยปีมาแล้ว ผมกลับมาค้นกูเกิ้ล พบหนังสือ John Dewey and Education Outdoors : Making of the Educational Situation through more than a Century of Progressive Reform ตีพิมพ์ปี 2013 ที่ดาวน์โหลดได้ฟรีทั้งเล่ม ทำให้ผมได้รู้จักคำว่า outdoor education แล้วจะสรุปมาเล่าในโอกาสหน้า
เราคุยกันเรื่องวิทยาเขตศาลายาในอดีตตอนที่ยังไม่สวยงาม ยังค่อนข้างรก เมื่อเกือบสามสิบปีก่อนมีนกมาก และทีม ดร. สมโภชน์ ได้ศึกษาชนิดของนกไว้ในช่วงปี พ.ศ. ๒๕๓๐ - ๒๕๓๓ อ่านรายงานผลการวิจัยได้ ที่นี่ แต่เวลานี้สังเกตว่าลดลงทั้งชนิดและจำนวน ผมเสนอให้ท่านยุนักศึกษาให้ตั้งชมรมดูนก จัดแสดง/ประกวดภาพนกชนิดและอิริยาบทต่างๆ ชมรมนิเวศน์ศาลายา ศึกษาความหลากหลายทางชีวภาพ ศึกษาความเชื่อมโยงระหว่างสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ในพื้นที่ นำมาจัดนิทรรศการชี้ให้เห็นคุณค่าขององค์ประกอบของระบบ รวมทั้งผลที่จะเกิดขึ้น หากบางสปีชี่ส์ที่เสี่ยงสูญพันธุ์ในพื้นที่ดังกล่าวเกิดสูญพันธุ์ไปจริงๆ
ท่านบอกข้อสังเกตการจัดสวนด้วยต้นหญ้าสูงๆ ในโลกตะวันตก ที่ผู้คนโหยหาทัศนียภาพทุ่งหญ้า prairie เมื่อเอาต้นหญ้ามาจัดสวนในกรุง ฝรั่งก็ชอบ ท่านบอกว่าการจัดแบบนั้นระบาดเข้ามาที่กรุงเทพ ที่คนของเราไม่ได้เคยมีภาพประทับใจแบบนั้นมาก่อน ทำให้ผมคิดขึ้นว่า หากนักนิเวศน์วิทยาที่มีความลุ่มลึกขนาดนี้ ได้มีโอกาสคุยสบายๆ กับภูมิสถาปนิก/สถาปนิกชุมชน น่าจะเกิดความคิดสร้างสรรค์ได้อีกมาก ในการนำเอาทรัพย์สมบัติตามธรรมชาติของเรา มาสร้างทัศนสุนทรียภาพ
วิจารณ์ พานิช
๘ ธ.ค. ๕๙
