อ่านแล้ววิเคราะห์ ...วิเคราะห์อะไร
เฉลิมลาภ ทองอาจ, ค.ด.
คุณภาพของการอ่านเป็นดัชนีชี้วัดคุณภาพของนักเรียนได้เป็นอย่างดี เพราะนักเรียนที่สามารถอ่านทำความเข้าใจ ตีความและวิเคราะห์สิ่งที่อ่านได้ ย่อมเรียนรู้และรู้จักที่จะนำความรู้ที่ได้จากอ่านไปใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย โรงเรียนและสถานศึกษาจึงต้องให้ความสำคัญต่อเรื่องการพัฒนาทักษะการอ่าน มุ่งส่งเสริมและพัฒนาการเรียนการสอนของครู ที่จะทำให้นักเรียนอ่านได้อย่างมีคุณภาพ ซึ่งในที่นี้ คือ การอ่านอย่างวิเคราะห์ (analytical reading) หรือการอ่านที่นักเรียนสามารถพิจารณาแยกแยะสิ่งที่อ่าน เพื่อค้นหาข้อมูล หรือประเด็นที่ผู้เขียนนำเสนอไว้
เป้าหมายสำคัญที่จะทำให้เกิดคุณภาพของการอ่านคือการพัฒนาให้นักเรียนอ่านเชิงวิเคราะห์เป็น คำถามที่น่าสนใจคือ แล้วสิ่งที่ควรจะส่งเสริมให้นักเรียนพินิจพิจารณาวิเคราะห์ในบทอ่านมีอะไรบ้าง เพราะการวิเคราะห์สามารถกระทำได้ในหลายระดับ ในที่นี้ จึงขอเสนอประเด็นการวิเคราะห์ เพื่อให้ครูสามารถนำไปเป็นแนวทางในการสอนอ่านไว้ 4 ประเด็น เรียกว่า “การวิเคราะห์ 4 น” ดังนี้
1. วิเคราะห์เจตนานักเรียนจะต้องอ่านข้อความแล้วพิจารณาว่า ผู้เขียนมีเจตนาอย่างไรในการเขียนสิ่งที่อ่าน สิ่งนี้จะเป็นประโยชน์เพราะจะทำให้นักเรียนทราบวัตถุประสงค์ของข้อความ และรู้ว่าจะตอบสนองต่อข้อความนั้นอย่างไร เจตนาในการเขียนมีหลายประการ เช่น แจ้งหรือบอกให้ทราบ ตั้งประเด็นคำถามให้ขบคิด วิพากษ์ วิจารณ์ เสนอแนะหรือโน้มน้าวใจ เป็นต้น
2. วิเคราะห์เนื้อหา เนื้อหาคือรายละเอียดส่วนต่าง ๆ ของข้อความ ซึ่งประกอบด้วยคำ ประโยค และย่อหน้า นักเรียนจะต้องแยกแยะเนื้อหาส่วนต่าง ๆ เพื่อพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างกัน เช่น ส่วนใดเป็นสาเหตุ ส่วนใดเป็นผล ส่วนใดเป็นข้อเสนอหรือข้อสนับสนุน และส่วนใดเป็นส่วนสรุป ซึ่งจะช่วยให้สามารถพิจารณาได้ว่า ข้อความหรือสิ่งที่อ่านมีความสมเหตุสมผลหรือไม่
3. วิเคราะห์แนวคิด บทความหรืองานเขียนที่มุ่งเสนอความคิดของผู้เขียนย่อมแฝงไว้ด้วยแนวคิด หรือแก่นของเรื่องที่สะท้อนผ่านเหตุการณ์ การดำเนินเรื่อง พฤติกรรมของตัวละคร คำพูด หรือบทสนทนาต่าง ๆ นักเรียนจำเป็นจะต้องค้นหาให้พบว่า ผู้เขียนต้องการจะสื่อแนวคิด หรือประเด็นใดมายังผู้อ่าน เพื่อที่จะช่วยให้เข้าใจสาร หรือสิ่งที่อ่านได้อย่างถ่องแท้มากยิ่งขึ้น
4. วิเคราะห์น้ำเสียง น้ำเสียงคืออารมณ์และความรู้สึกของผู้เขียน ซึ่งมักจะแฝงในงานเขียนโดยเฉพาะประเภทโน้มน้าวใจ นักเรียนจำเป็นจะต้องวิเคราะห์ให้เห็นว่า อารมณ์ของการเขียนสอดคล้องกับเนื้อความหรือไม่ มีอคติหรือความลำเอียงต่อประเด็นที่เขียนหรือไม่ การวิเคราะห์น้ำเสียง จะช่วยให้นักเรียนมีความเป็นกลางต่อสาร ไม่เชื่อหรือคล้อยตามอารมณ์ของผู้เรียนโดยทันที และสามารถที่จะทำให้เกิดความเข้าใจต่อสิ่งที่อ่านมากยิ่งขึ้น
แนวคิดการวิเคราะห์ 4 น เป็นสิ่งครูภาษาไทยสามารถที่จะนำไปใช้ในการจัดการเรียนการสอนการอ่าน โดยสามารถใช้กับตัวบทอ่านจากทุกรายวิชา ซึ่งจะช่วยให้นักเรียนเกิดทักษะการอ่านระดับสูง ทำให้การอ่านมีคุณภาพมากยิ่งขึ้น และนักเรียนสามารถที่จะปฏิบัติตนเพื่อตอบสนองต่อการอ่านได้อย่างถูกต้อง เข้าใจสารหรือแก่นเรื่องที่ถูกต้อง และไม่ตกเป็นเหยื่อหรือหลงเชื่อคำชวนของสำนวนหรือลีลาการเขียน ที่มักจะใช้เป็นเครื่องมือในการบิดเบือนข้อมูลในสังคมข่าวสารปัจจุบัน
___________________________________________________________________________
