​ระบบพนักงานราชการ : ทางเลือกหรือทางจำเป็น?

ระบบพนักงานราชการ : ทางเลือกหรือทางจำเป็น?

หลายส่วนราชการขณะนี้กำลังยุ่งกับการจัดทำกรอบอัตรากำลังพนักงานราชการรอบที่ ๔ (๒๕๖๐-๒๕๖๓) ประกอบกับได้มีโอกาสไปให้คำแนะนำในการจัดทำกรอบกับหลายส่วนราชการจึงรับทราบปัญหาและทางปฏิบัติมาเล่าสู่กันฟังครับ

ก่อนอื่นต้องทราบระบบพนักงานราชการมีเป้าประสงค์หรือเจตนารมณ์อย่างไรในการบริหารทรัพยากรบุคคลของส่วนราชการ

ระบบพนักงานราชการ เป็นผลของการปฏิรูปกำลังคนภาครัฐตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๗ เป็นเวลา ๑๐ ปีเศษแล้ว เป็นการปรับปรุงกระบวนการจ้างงานภาครัฐให้มีความหลากหลาย และความคล่องตัว สอดคล้องกับการบริหารจัดการภาครัฐแนวใหม่ คณะรัฐมนตรีจึงได้ออกระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยพนักงานราชการ พ.ศ. ๒๕๔๗ ระเบียบดังกล่าวได้วางแนวทางการบริหารที่แตกต่างจากระบบข้าราชการ และระบบลูกจ้างที่มีในส่วนราชการ เพื่อเป้าประสงค์ที่จะเป็น “ทางเลือก” ให้กับส่วนราชการในการบริหารทรัพยากรบุคคลที่คล่องตัวยิ่งขึ้น

มิติความแตกต่างในการจัดการคือไม่ใช่ระบบการจ้างงานตลอดชีพ เป็นระบบการจ้างงานแบบสัญญาจ้าง เดิมก่อนออกระเบียบได้ใช้คำว่า “พนักงานสัญญาจ้าง” แต่มีการพิจารณาก่อนเสนอคณะรัฐมนตรี เห็นว่าชื่อถ้าเปลี่ยนเป็นพนักงานราชการจะดูดีกว่า ชื่อจึงเปลี่ยนไปแต่เนื้อหาสาระก็คือ การจ้างบุคคลซึ่งไดรับการจางตามสัญญาจาง โดย ไดรับคาตอบแทนจากงบประมาณของสวนราชการ เพื่อเปนพนักงานของรัฐในการปฏิบัติงาน ใหกับสวนราชการนั้น

การจ้างพนักงานราชการใหกระทําเปนสัญญาจางไมเกินคราวละสี่ปหรือ ตามโครงการที่มีกําหนดเวลาเริ่มตนและสิ้นสุดไวโดยอาจมีการตอสัญญาจางได ทั้งนี้ตามความ เหมาะสมและความจําเปนของแตละสวนราชการ

ระบบพนักงานราชการ จะจ่ายค่าตอบแทนสูงกว่าข้าราชการในขนาดงานที่เท่ากัน เนื่องจากไม่มีระบบบำเหน็จบำนาญ สวัสดิการรักษาพยาบาล ทำให้ส่วนราชการหรือหน่วยงานของรัฐไม่ต้องรับภาระในระยะยาว

ระบบไม่ได้ออกแบบให้มีความก้าวหน้าในสายอาชีพ จึงไม่มีการเลื่อนระดับตำแหน่งให้สูงขึ้นได้ แต่สามารถที่จะเลื่อนค่าตอบแทนให้สูงขึ้นได้

ตลอดระยะเวลาที่ผ่านมาส่วนราชการได้มีการจ้างพนักงานระบบนี้ โดยขออนุมัติกรอบอัตราจากคณะกรรมการบริหารพนักงานราชการ เป็นรอบๆ ไป รอบละ 4 ปี ส่วนการกำหนดชื่อตำแหน่ง หน้าที่ความรับผิดชอบ ส่วนราชการสามารถกำหนดได้เองภายใต้กลุ่มประเภทงานที่คณะกรรมการบริหารพนักงานราชการกำหนด ทั้งนี้ อยู่การจ้างอยู่ภายใต้สัญญาจ้างที่ทำกันระหว่างหน่วยงานที่จ้างกับผู้ที่ได้รับการคัดเลือกมาเป็นพนักงานราชการ โดยมีกำหนดระยะเวลาแน่นอน และโดยข้อเท็จส่วนใหญ่ส่วนราชการมักจะทำสัญญาจ้างต่อ โดยมีเหตุจำเป็นหรือโครงการต่อเนื่อง

ในช่วงหลังๆ การบริหารทรัพยากรบุคคลที่เป็นพนักงานราชการ มักจะมีการจ้างในงานหลักของส่วนราชการ (นโยบายให้จ้างในงานสนับสนุน) ด้วยเหตุที่ส่วนราชการมีความจำเป็น เพราะอัตรากำลังที่เป็นข้าราชการไม่เพียงพอ การเพิ่มอัตราข้าราชการเป็นเรื่องยาก เมื่อนโยบายไม่เพิ่มข้าราชการ ปัญหาก็คือ เมื่อเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานเหมือนกัน แต่คนหนึ่งเป็นข้าราชการที่มีทางก้าวหน้า ส่วนอีกคนหนึ่งไม่มีสวัสดิการและทางก้าวหน้า รวมทั้งเครื่องราชฯ ด้วย ก็เป็นปัญหาในการดึงดูดคนที่ทำงานดีให้อยู่ต่อเนื่องไปจนครบสัญญา อีกด้านหนึ่งก็เกิดสภาพจึงกลายเป็นจ้างคนที่ไม่รู้จะไปไหนต่อด้วยความเกรงใจแบบสังคมไทย

เมื่ออัตราข้าราชการเพิ่มไม่ได้ ส่วนราชการไม่สามารถทบทวนภารกิจ นโยบายและแผนงานโครงการใหม่ๆ ก็เกิดขึ้น ภารกิจเก่าก็ยังต้องดำเนินการ สภาพจึงอาจกลายเป็น “ทางจำเป็น” ที่ต้องใช้อัตราพนักงานราชการเพิ่มในงานที่ต้องให้ข้าราชการปฏิบัติ ด้วยเหตุแห่งการประหยัดในระยะยาว

สุชาติ

20 เมษายน 2559

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน suchartHRarchitect



ความเห็น (0)