ชีวิตที่พอเพียง ๒๕๖๖. เป้าหมายปลายทาง

ในสังคมที่เน้นอำนาจทางดิ่ง คนจะมีพฤติกรรมทำเพื่อเป้าหมายรายทางเป็นเป้าหมายหลัก ตัวเป้าหมายปลายทางอาจเขียนหรือประกาศเอาไว้โก้ๆ เพื่อให้ดูดี หรือเพื่อหาเสียง ลองพิจารณาดูเถิด ว่าสังคมไทยเราติดกับดักนี้มากน้อยเพียงไร


ผมเคยเขียนบันทึกเรื่องเป้าหมายรายทาง และเป้าหมายปลายทางไว้ ที่นี่ คราวนั้นเน้นเขียนที่เป้าหมายชีวิตอันสูงส่ง คราวนี้ขอเน้นที่เป้าหมายงาน หรือการทำงาน

ผมสังเกตว่า มีกิจการต่างๆ ที่เป็นงานสาธารณะมากมาย ที่ลงทุนลงแรงใช้เวลาไปมาก แต่ได้ผลน้อย หรืออาจถอยหลังด้วยซ้ำ เมื่อเข้าไปใกล้ชิด และตั้งข้อสังเกต วินิจฉัยไตร่ตรอง ก็พบว่า น่าจะเกิดเพราะการดำเนินการนั้น ไม่ได้มุ่งที่เป้าหมายปลายทาง คือประโยชน์สาธารณะ หรือประโยชน์ของสังคม/บ้านเมือง แต่หยุดอยู่แค่เป้าหมายรายทาง คือผลประโยชน์ส่วนตน หรือส่วนกลุ่ม

พิจารณาดูเถิด ว่าวิกฤตการเมือง วิกฤตคอร์รัปชั่น และวิกฤตอื่นๆ ที่เราเห็นกันอยู่ตำตาตำใจนั้น เป็นเพราะเราหยุดอยู่แค่เป้าหมายรายทาง ใช่หรือไม่ เป็นเป้าหมายรายทางที่ยั่วยวน ใช่หรือไม่

เวลาเข้าไปเกี่ยวข้องกับเรื่องใด ผมจึงฝึกฝนตนเอง ใช้เครื่องมือ “เป้าหมายปลายทาง” เข้าไปจับ ชักชวนผู้เกี่ยวข้อง ให้พิจารณาเป้าหมายให้ชัดๆ ทำความตกลงกันให้ชัด เพื่อไม่ให้หลงวนเวียนกันอยู่แค่ “เป้าหมายรายทาง”

กว่ายี่สิบปีมาแล้ว สมัยทำหน้าที่ผู้อำนวยการ สกว. ผมชักชวนผู้บริหารของ สกว. ให้ทำงานเพื่อ “เป้าหมายปลายทาง” คือพัฒนาความเข้มแข็งของระบบวิจัยของประเทศ ร่วมกันทุ่มเททำงานเพื่อเป้าหมายนั้น ผมรู้ว่าตัวผมเอง (ซึ่งก็เป็นปุถุชน) และผู้บริหารท่านอื่น ต่างก็ต้องการความเจริญก้าวหน้าในชีวิต ผมจึงตั้งปณิธานกับตนเอง และชักชวนผู้บริหาร สกว. ท่านอื่น ว่าเราจะไม่ทำงานที่ สกว. เพื่อเป็นบันไดปีนสู่ตำแหน่งหน้าที่อื่น (กล่าวในภาษาอังกฤษว่า เราไม่ใช้ตำแหน่งหน้าที่ที่ สกว. เป็น stepping stone ไปสู่ตำแหน่งอื่น) เราจะมุ่งทำงานเพื่อทำให้ สกว. ประสบความสำเร็จ

นี่คือการใช้หลัก เป้าหมายปลายทาง เป็นประทีปนำทาง ให้ตัวผมเองไม่ทำงานแบบเห็นแก่ตัว ไม่ทำเพื่อผลประโยชน์ของตนเองเป็นที่ตั้ง (ซึ่งก็คือทำเพื่อเป้าหมายรายทาง) แต่มุ่งทำเพื่อผลสำเร็จของหน่วยงาน และบ้านเมือง ซึ่งเป็นเป้าหมายปลายทาง

ผมมีข้อสังเกตว่า ในการทำงานต่างๆ เมื่อมีการเขียนโครงการหรือกำหนดโครงการ มีไม่น้อยที่ตัวเป้าหมายหยุดอยู่ที่ “เป้าหมายรายทาง” ไม่ไปถึงเป้าหมายปลายทาง ไม่ถึงประโยชน์อันยิ่งใหญ่ หรือคุณค่าสูงส่ง ทำให้ตัวเป้าหมายนั้นขาดพลัง ไม่เป็นตัวขับเคลื่อนหรือรวมพลังของผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง และไม่เกิดผลกระทบอย่างแท้จริง

ยิ่งเป็นจุดอ่อน หากข้อกำหนดเป้าหมายเขียนไว้อย่างหนึ่ง แต่ในทางปฏิบัติกลับมีเป้าหมายอีกอย่างหนึ่ง อย่างที่ในวงการศึกษาเรียกหลักสูตรที่ปฏิบัติจริงว่า hidden curriculum คือปฏิบัติไม่ตรงกับหลักสูตรที่เป็นตัวหนังสือ และกำหนดโดยผู้มีอำนาจสั่งการ

ในสังคมที่เน้นอำนาจทางดิ่ง คนจะมีพฤติกรรมทำเพื่อเป้าหมายรายทางเป็นเป้าหมายหลัก ตัวเป้าหมายปลายทางอาจเขียนหรือประกาศเอาไว้โก้ๆ เพื่อให้ดูดี หรือเพื่อหาเสียง ลองพิจารณาดูเถิด ว่าสังคมไทยเราติดกับดักนี้มากน้อยเพียงไร


วิจารณ์ พานิช

๔ ธ.ค. ๕๘


บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน KMI Thailand



ความเห็น (1)

เป้าหมายปลายทาง เป็นประทีปนำทาง ให้ตัวผมเองไม่ทำงานแบบเห็นแก่ตัว ไม่ทำเพื่อผลประโยชน์ของตนเองเป็นที่ตั้ง (ซึ่งก็คือทำเพื่อเป้าหมายรายทาง) แต่มุ่งทำเพื่อผลสำเร็จของหน่วยงาน และบ้านเมือง ซึ่งเป็นเป้าหมายปลายทาง.....

..

ด้วยความเคารพรัก ครับ