หญ้าคาที่มีอยู่เดิมก็ช่วยไว้ รากยาว ๑๐ ซม.ของมันช่วยไม่ให้น้ำชะดินที่มันยึดไว้ร่วนน้ำ เอื้อให้ดินเป็นระหว่างกอของมันกลายเป็นหลุมขนมครกเก็บน้ำไว้เป็นหย่อมๆเล็กๆ และหลุมขนมครกเล็กๆนี่แหละที่ให้คุณจนได้ไม้ยืนต้นเล็กๆเติบโตขึ้นใหม่ประปราย เมล็ดพืชที่ตกอยู่ได้น้ำจากหลุมขนมครกบวกเข้ากับซากแห้งตายของหญ้าคาเป็นแหล่งบำรุงตน พิสูจน์ความรู้ที่กสิกรรมธรรมชาติถ่ายทอดบอกไว้จะจะเลย

ตั้งใจใช้เวลาของการเดินทางไปบนถนนสาย ๖๐ กับการปลูกต้นไม้ ก่อนเดินบนถนนเส้นนี้ก็ลงมือเรียนรู้การเปลี่ยนพื้นที่เสื่อมโทรมในหมู่บ้านให้กลายเป็นป่านิเวศแบบทำไปเรื่อยๆ เหนื่อยกายก็พัก เหนื่อยใจก็หยุดตั้งหลัก ไม่มีเวลาก็รอไว้ก่อน หวังพึ่งธรรมชาติทำงานฟื้นฟูป่า ๘๐ เปอร์เซ็นต์ ใช้สมองและแรงมนุษย์ตัวเล็กๆ ๒๐ เปอร์เซ็นต์ ธรรมชาติเป็นใจสอนอะไรให้มากมาย ดีใจที่ ณ วันนี้โลกมีอินเตอร์เน็ตให้ใช้ ขอบคุณอากู๋และเว็บไซด์เผยแพร่ความรู้ต่างๆ ตลอดจนบล็อกส่วนตัวของผู้มีประสบการณ์ที่ช่วยเสริมแรงใจให้เดินทางก้าวต่อไปได้เรื่อยๆกับการพัฒนาผืนดิน

ปลูกต้นไม้มาระยะหนึ่งแล้วรู้สึกว่าต้นไม้สอนความเป็นมนุษย์ให้มากมาย อยากจะเข้าใจความเป็นองค์รวม ต้นไม้ก็มีบทเรียนสอน อยากจะเข้าใจคำว่า "ทีม" "ความมีส่วนร่วม" "ความเป็นผู้นำและผู้ตาม" ต้นไม้ก็สอนอีกแหละ

ที่รู้สึกทึ่งมากๆก็ตรงที่ต้นไม้สอนให้เข้าใจคนพิการได้ลึกซึ้งนัก เกริ่นความตรงนี้เพื่อชวนให้ค้นหาการเรียนรู้จากต้นไม้ให้มากไว้ จากพื้นฐานวิทยาศาสตร์นำไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สังคมเพรียกหาได้

เพียงแต่ชวนคนให้เริ่มต้นเดินทางเรียนรู้ด้วยหลักคิด ไม่เบียดเบียนตน ไม่เบียดเบียนคนอื่น ไม่ใช้เศรษฐกิจเป็นเป้าหมาย เป้าหมายมีเพียงพึ่งตนเอง สร้างสมดุลป่านิเวศไว้ให้ตนได้พึ่งดิน น้ำ อากาศดำรงชีวิต ลงทุนด้วยต้นทุนเงินต่ำ ต้นทุนแรงงานปานกลาง ต้นทุนความคิดสูง และต้นทุนเวลาแห่งการเรียนรู้มากๆหน่อย ยอมรับกับการรอคอยความเปลี่ยนแปลงแบบค่อยๆเป็นไป ขอยืนยันไว้ตรงนี้ว่าการปลูกต้นไม้สร้างคนให้เป็นมนุษย์โดยแท้จริงได้

เคยตามรอยต้นไม้ใหญ่ที่ขึ้นอยู่เดิม เพื่อสาวต่อไปสู่หนทางป้องกันไฟป่า มาตามรอยอีกครั้งก็พบว่า สภาพดินที่เสื่อมโทรมดีขึ้นมาก ผิวดินที่เปลือยร่างรับแดดฝนหดหายไปเกือบสิ้น หญ้าคาที่มีอยู่เต็มทุ่งลดพื้นที่ ลดความหนาแน่นลง สาบเสือเปลี่ยนพื้นที่เติบโต ไม่ไกลจากไม้ใหญ่ต้นเดิมๆ มีไม้เล็กๆเติบโตขึ้นใหม่ประปราย มียอป่า มะเดื่อป่า แต้วป่า เป็นอาทิ เส้นทางน้ำไหลบนดินในหน้าฝนเปลี่ยนไป

ข้อมูลแนะนำการป้องกันไฟป่าที่ไปค้นมาบอกว่า ไม่ให้ปลูกป่าล้วนๆ จะเลือกปลูกต้นไม้ ให้เลือกเติมต้นไม้ชนิดที่ทนไฟลงไป ดินแถบนี้มีคุณสมบัติที่หากอุ้มน้ำไว้เยอะยามฝนตกหนักและนานจะอุ้มน้ำไม่ไหว แรงดันน้ำจะพาให้ดินเลื่อนตัวจนสไลด์ แถมผิวดินก็สามารถมีน้ำไหลและกัดเซาะหน้าดินได้ ตรงไหนลาดชันก็จะเกิดดินถล่มเมื่อเกิดแรงน้ำหนักกดลง การเลือกชนิดต้นไม้มาปลูกเพื่อป้องกันปัญหาใน ๒ เรื่องพร้อมกันไปท้าทายมาก

ตามรอยต่อก็พบความเปลี่ยนแปลงของดิน มีรอยแยกจากแรงน้ำรอยใหม่ น้ำเปลี่ยนเส้นทางไหล แรงน้ำชะดินเป็นร่องลึกใหม่ๆ ตรงที่ลึกมากขึ้นก็มีดินถล่มลงไปกองในที่ต่ำกว่า ใกล้ๆปลายร่องเป็นที่เติบโตใหม่ของต้นสาบเสือ หากไม่มีสาบเสือดินตรงนั้นคงแตกเป็นร่องลึกกว่าที่เห็น

โชคดีที่ได้ปลูกต้นไม้ที่พ่อแห่งแผ่นดินแนะนำให้ปลูกทั่วไทยอย่างแฝกไว้ในบางจุด แม้งอกงามไม่โดนใจนัก ก็ช่วยได้เยอะกับการกันหน้าดินถูกน้ำชะ

หญ้าคาที่มีอยู่เดิมก็ช่วยไว้ รากยาว ๑๐ ซม.ของมันช่วยไม่ให้น้ำชะดินที่มันยึดไว้ร่วนน้ำ เอื้อให้ดินระหว่างกอของมันกลายเป็นหลุมขนมครกเก็บน้ำไว้เป็นหย่อมๆเล็กๆ

และหลุมขนมครกเล็กๆนี่แหละที่ให้คุณจนได้ ไม้ยืนต้นเล็กๆเติบโตขึ้นใหม่ประปราย เมล็ดพืชที่ตกอยู่ได้น้ำจากหลุมขนมครกบวกเข้ากับซากแห้งตายของหญ้าคาเป็นแหล่งบำรุงตน พิสูจน์ความรู้ที่กสิกรรมธรรมชาติถ่ายทอดบอกไว้จะจะเลย

อืม หญ้าคานี่เป็นพืชคลุมดินที่เหมาะสำหรับพื้นที่ที่มีหลุมขนมครกเล็กๆจริงๆนะ เมื่อน้ำเปลี่ยนทางไหล ดงหญ้าคาก็เปลี่ยนตาม ได้ไม้ยืนต้นมาแทนที่ช้าๆ ตรงที่แฝกงามไม่พบหญ้าคา อย่างนี้เห็นหญ้าคาที่ไหน รักมันไว้นะเธอ ธรรมชาติได้เลือกสรรและสอนให้มันเลือกที่เหมาะๆเติบโตอย่างให้คุณอยู่นะหยุดมองว่ามันเป็นวัชพืชได้แล้วหละ

ฝนครองเวลา ๑ ใน ๓ ของรอบปี และมีบทบาทต่อความเปลี่ยนแปลงของพีเอชดินที่นี่ พืชยืนต้นอายุน้อยเพิ่มจำนวนขึ้น ถือเป็นสัญญาณที่ดีแห่งการคืนชีพของดินที่สมบูรณ์ขึ้นกว่าเดิม เห็นแค่นี้ก็หายเหนื่อยแล้ว