ระวังความอยาก

ชาวบ้านเมตตาสอนว่า "จะปลูกอะไร อย่าปลูกตามอยาก ให้ปลูกพืชที่รู้นิสัยและเข้าใจมันซึ้ง งมงายทำตามคนอื่นแล้วพาตัวลำบาก ปลูกแล้วอย่ายึดติดจนสุดกู่" ....ผู้เชี่ยวชาญแนะว่า "จะปลูกป่า ฟื้นฟูป่า ให้ปลูกพืชแบบผสมผสานระหว่างพืชเบิกนำและพันธุ์พืชดั้งเดิมของพื้นที่ โดยไม้ดั้งเดิมที่จะปลูกใหม่รอดตายสูง ควรปลูกพืชเบิกนำก่อน แล้วจึงปลูกไม้ดั้งเดิมเสริมเข้าไป"

สมัยก่อนคนใต้ชอบปลูกต้นไม้ใหญ่น้อยผสมปนเปกันไปอยู่ในซอกเขา ใกล้ลำธาร ขุดหลุมปลูกบ้าง ขว้างเม็ดไปตกให้ขึ้นเองบ้าง โยนๆไว้แล้วพืชงอกเองบ้าง ป่าใกล้บ้านจึงมีต้นไม้หลายแบบผสมปนเปกันอยู่ ต้นโตๆกินแดดสูงๆบ้าง ต้นเตี้ยๆเรี่ยหน้าดินบ้าง ไล่เรียงความสูงช่วยกันทำหน้าที่คลุมดิน

เคยเข้าไปค้นหาภูมิปัญญาการปลูกพืชในหมู่บ้าน มีชาวบ้านเมตตาสอนว่า "จะปลูกอะไร อย่าปลูกตามอยาก ให้ปลูกพืชที่รู้นิสัยและเข้าใจมันซึ้ง งมงายทำตามคนอื่นแล้วพาตัวลำบาก ปลูกแล้วอย่ายึดติดจนสุดกู่" คำเหล่านี้ของชาวบ้านเคาะกระโหลกให้ตื่น รั้งให้มีสติฉมังดี เอามาใช้นำทาง รับเอามาเตือนให้หมั่นทบทวนนิสัยตัว หมั่นทำความรู้จักพืชซะเลย

สัมผัสดินผืนนี้มาเรื่อยๆ เริ่มเห็นธีมที่ธรรมชาติเลือกพืชปลูกเป็นลำดับ เริ่มต้นจากทุ่งหญ้า แล้วต่อด้วยพืชคลุมดิน ไม้พุ่ม ใช้ความเหมาะสมคุมกันด้วย สัมพันธ์ดิน-น้ำให้กำเนิดกลุ่มพืช

พอความโทรมของผิวดินหดหาย มองไปตรงไหน เดินไปตรงไหนก็เห็น "หญ้า" มีหญ้าอยู่หลายพันธุ์งอกขึ้นให้เห็น บ้างสูงท่วมหัว บ้างเรี่ยดิน บ้างสูงท่วมเข่า มีพืชตระกูลถั่วเพิ่มขึ้นอีกหลายพันธุ์ เริ่มเห็นไม้เลื้อยพันธุุถั่วหนาตาขึ้น ที่เป็นพันธุ์พืชล้มลุกก็มีไม่น้อย นี่เป็นผลการพัฒนาในทางบวกที่ทำให้ดีใจ ทำงานสำเร็จไปขึ้นหนึ่งแล้ว ไชโย

มีคำหนึ่งที่ได้ยินชินหูเมื่อนั่งฟังคนชอบปลูกป่าคุยกัน "ไม้เบิกนำ" เดิมฟังแล้วนึกถึงไม้ยืนต้นโตเร็วเท่านั้น มาคลุกกับดินผืนนี้จึงเข้าใจเพิ่ม มีผู้รู้เฉลยว่า"พืชเบิกนำ เป็นพืชประเภทใดก็ได้ที่โตเร็วในพื้นที่แบบลงตัวกับความมีและช่วงความจำกัดทางนิเวศวิทยาของมันเอง"

มีคำแนะนำแถมมาด้วยว่า จะปลูกป่า ฟื้นฟูป่า ให้ปลูกพืชแบบผสมผสานระหว่างพืชเบิกนำและพันธุ์พืชดั้งเดิมของพื้นที่ จะให้ไม้ดั้งเดิมที่ปลูกใหม่รอดตายสูง ควรปลูกพืชเบิกนำก่อน แล้วจึงปลูกไม้ดั้งเดิมเสริมเข้าไป

ได้การละ รับเอามาตั้งเวลาตีระฆังยกสองซะเลยหาไม้เบิกนำยืนต้นมาปลูกต่อ ซึ่งก็เป็นอะไรที่ใคร่ครวญหลายรอบ ประเด็นหลักคือไม่รู้ว่าจะใช้พืชพันธุ์ไหนดี คนที่รู้จักป่าดั้งเดิมแถบนี้ก็ไม่มีใครเหลือให้ปรึกษาแล้ว

ตัดสินใจพึ่งตำราอีกครั้ง หาความรู้จากผู้เชี่ยวชาญเรื่องป่าเมืองไทย อ่านไปเรื่อยก็ได้ข้อคิดนี้มาสะกิดให้ตั้งหลัก "ป่าไม้เมืองไทยถูกควบคุมด้วยดินเป็นเรื่องหลัก การคัดเลือกกลุ่มพืชเป้าหมายในการปลูกนับว่ามีความสำคัญต่อความสำเร็จของการปลูกป่าเพื่อการฟื้นฟูมาก"

ผินดินนี้มีแสงสว่างมาก เหมาะกับพืชที่ต้องการแสงสว่างในการตั้งตัวสูง เมื่อธรรมชาติเลือกปลูกสาบเสือ หญ้า และพืชตระกูลถั่วบางพันธุ์คลุมดินเบิกนำ บางจุดของพื้นที่เริ่มมีร่มเงาเพิ่มมากขึ้น บางจุดทีีดินเสื่อมเปลี่ยนไป พื้นดินเสื่อมหดหาย นับเป็นเวลาที่ควรเริ่มต้นทำงานร่วมกับธรรมชาติได้แล้ว

ธรรมชาติเลือกใช้เนินดินเตี้ยๆปลูกหญ้าและสาบเสือ เลือกที่ดินที่มีน้ำน้อยปลูกหญ้าคา พืชตระกูลถั่ว แต่ละจุดที่พืชงอกมีองค์ประกอบลำธาร ภูเขา และที่ราบครบส่วน เหมือนย่อส่วนพื้นที่ทำงาน ถ้าได้ตามแกะรอยจากกลุ่มไม้ยืนต้นที่เห็นหลงเหลืออยู่ในพื้นที่ ก็น่าจะได้ข้อมูลไม้เบิกนำยืนต้นเพิ่มมาบ้างละน่า

บันทึกนี้เขียนที่ GotoKnow โดย  ใน เรียนรู้โลกกว้าง



ความเห็น (1)

เขียนเมื่อ 

ดี