ณัฐรดา
นาง ณัฐรดา สุขสุธรรมวงศ์

เมตตา : อรรถ อานิสงส์ และวิธีการอบรม (รวมพระนิพนธ์สมเด็จพระสังฆราช)


ธรรมคือเมตตานั้นสำคัญเป็นอย่างยิ่งค่ะ เพราะ เป็นพื้นฐานของธรรมต่างๆทั้งธรรมที่เป็นไปเพื่อความเจริญแก่ตน และทั้งธรรมที่เป็นเหตุให้สังคมอยู่ร่วมกันอย่างสันติได้ เช่น

-เป็นเหตุให้เกิดศีลที่มาจากใจ

-เป็นเหตุให้เกิดขันติ

-เป็นเหตุเกิดของปัญญา

-เป็นเหตุระงับความโกรธ ความพยาบาท

-เป็นเหตุระงับความโกระ ความพยาบาท

-เป็นเหตุให้สงเคราะห์กัน

ฯลฯ

เพราะเมตตามีคุณค่าถึงขนาดนี้ จึงได้รวบรวมพระนิพนธ์ของสมเด็จพระสังฆราช (เจริญ สุวฑฺฒโน) ในที่ต่างๆแล้วจัดรวมเข้าในหัวข้อสำคัญๆไว้ คือ ความหมายของเมตตา ความสำคัญของเมตตา วิธีอบรมเมตตาและอานิสงส์ของเมตตา

จะขอยกมาบันทึกไว้ดังต่อไปนี้ค่ะ

ความหมายของเมตตา

๑)

" เมตตา มีความหมายว่าปรารถนาให้เป็นสุข เป็นความหมายใกล้เคียงทำนองเดียวกับสงสารที่ไม่อยากให้เป็นทุกข์ ไม่อยากเห็นเป็นทุกข์ เมื่อใดเกิดความสงสารจริงใจ ไม่อยากเห็นความทุกข์ของใครก็ตาม ก็เข้าใจได้ว่า เมื่อนั้น เมตตาเกิดแล้ว

กรุณา มีความหมายว่าพยายามช่วยด้วยใจจริงให้พ้นทุกข์ ให้เป็นสุข และไม่ว่าเมื่อพยายามช่วยแล้วจะเกิดผลแก่ผู้รับความกรุณาเพียงใดหรือไม่ ก็เป็นกรุณาจริง อันเกิดแต่เมตตาจริง"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๔๗

๒)

" เมตตา มิตร ไมตรี สามคำนี้เป็นคำอันหนึ่งอันเดียวกัน เมตตาคือความรักใคร่ปรารถนาจะให้เป็นสุข มิตร คือผู้มีเมตตาปรารถนาสุขประโยชน์ต่อกัน ไมตรี คือ ความมีเมตตาปรารถนาดีต่อกัน"

ความเข้าใจเรื่องชีวิต หน้า ๖๔

๓)

"เมตตาที่แท้จริง ที่จริงใจ แยกจากกรุณาไม่ได้ เมตตาต้องคู่กับกรุณาเสมอ คือ สงสารแล้วต้องปรารถนาจะช่วย ต้องหาทางช่วย สงสารคือเมตตา พยายามช่วยคือกรุณา"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๔๘

๔)

"ความคิดที่ว่า มีความสงสารผู้ใดผู้หนึ่ง หรือ ความคิดที่ว่ามีความเมตตาผู้ใดผู้หนึ่งซึ่งมีความทุกข์ให้เห็นอยู่ แต่ไม่มีความรู้สึกเลยที่จะพยายามช่วยให้พ้นทุกข์ ให้ได้เป็นสุข หรือ แม้มีทางที่จะช่วยได้ก็มิได้ช่วย เช่นนี้เป็นความใจดำ ไม่ใช่เป็นความสงสาร ไม่ใช่เป็นความมีเมตตา และไม่ใช่เป็นความมีกรุณา"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๔๗

๕)

"เพียงมีความคิดว่า น่าสงสาร เมื่อเห็นคนในสภาพเป็นทุกข์ คิดแล้วก็ผ่านไป ไม่สนใจแม้เพียงคิดจะช่วยให้พ้นสภาพน่าสงสารให้ได้เป็นสุข เช่นนี้ไม่ใช่เมตตา สงสารแล้วพยายามหาทางช่วย ความสงสารนั้นจึงจะเป็นเมตตา คือ เมตตาแล้วต้องกรุณา ไม่มีกรุณา คือ พยายามช่วยก็ไม่มีเมตตา มีแต่เพียงความคิดว่าน่าเมตตาเท่านั้น ความคิดนั้นจึงไม่ถึงกับเป็นเมตตา"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๔๘

ความสำคัญของเมตตา

๑)

"พุทธศาสนิกชนผู้นับถือพุทธศาสนา แม้ไม่สนใจที่จะอบรมเมตตาให้อย่างยิ่ง ก็เหมือนไม่สนใจในความสงบเย็นเป็นสุขของตนเอง ไม่สนใจที่จะปฏิบัติตนเป็นผู้มีปัญญา ทั้งๆที่ย่อมรู้ว่า ผู้มีปัญญานั้น เป็นที่ยกย่องสรรเสริญทุกที่ทุกกาลเวลา"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๒๕

๒)

"สติ ปัญญา และ เมตตา กรุณา เป็นความสำคัญอย่างยิ่งของทุกคน เป็นสิ่งช่วยให้คนเป็นคนสมบูรณ์ขึ้น งามพร้อมขึ้น จึงพึงเพิ่มพูนทั้งสติ ปัญญา และ เมตตา กรุณา ซึ่งสามารถอบรมได้พร้อมกัน ให้เกิดผลเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันได้

ก่อนจะพูด จะทำอะไร พึงมีสติรู้ว่า แม้พูด แม้ทำลงไป จะเกิดผลอะไรตามมา เป็นความเสียหายแก่ผู้ใดหรือไม่ ต้องใช้ปัญญาในตอนนี้ให้พอเหมาะพอควร พร้อมทั้งใช้เมตตา กรุณา ให้ถูกต้อง เว้นการพูดการทำที่จะเป็นเหตุแห่งความกระทบกระเทือนใจแก่ผู้ฟังโดยไม่จำเป็น"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๔๒

๓)

"พระพุทธศาสนาเกิดแต่พระปัญญาสูงสุดของสมเด็จพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า และพระปัญญาก็เริ่มแต่พระเมตตา เป็นเหตุที่แท้จริง ทรงมุ่งมั่นอบรมพระปัญญาจนรุ่งเรืองเต็มที่ก็ด้วยทรงมีพระพุทธปรารถนาจะช่วยทุกข์ของสัตว์โลกเท่านั้น มิใช่ทรงมุ่งมั่นเพื่ออะไรอื่น เมตตา จึงสำคัญที่สุด

ทุกคนมีความแตกต่าง ไม่เสมอกันด้วยปัญญา และถ้าพิจารณาให้ประณีตจริงแล้ว น่าจะเห็นได้ว่าเป็นเช่นนั้นเพราะเหตุใด คือ ย่อมจะเห็นได้พอสมควรว่า ผู้มีเมตตามาก มีความเย็นมาก มีความสงบมาก ผู้นั้นจะมีปัญญาปรากฏให้เห็นในเรื่องทั้งหลายมากกว่าผู้อื่น จึงควรคิดได้ว่า เมตตา เป็นเหตุสำคัญอย่างยิ่งที่จะนำไปสู่ความมีปัญญาได้"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๗๒

๔)

"เมตตา...เป็นเหตุให้เกิดขันติ คือ ความอดทน ผู้มีขันติเป็นผู้มีเมตตา อีกนัยหนึ่งก็คือ เมตตาเป็นเหตุให้เกิดขันติ คือ ความอดทน

เมื่อต้องการจะเป็นผู้มีขันติ ต้องนำเมตตามาใช้ คือ ต้องคิดด้วยเมตตาเป็นประการแรกแล้วจึงพูด จึงทำ ด้วยเมตตาตามต่อมา

เมื่อได้รู้ ได้เห็น ได้ยิน ได้สัมผัส ได้กระทบเรื่องใด สิ่งใด ผู้คนใด ที่รุนแรงหยาบกระด้าง ไม่ประณีต ไม่งดงามแก่ตา แก่หู เป็นต้น แม้ใจหวั่นไหวไม่ว่ามากหรือน้อย เมื่อสติเกดรู้ตัว เห็นความหวั่นไหว ความเร่าร้อนแห่งจิตของตน อันเกิดแต่ความโกรธก็ตาม ความคับแค้นใจ ความน้อยใจ ก็ตาม ความเศร้าเสียใจ ทุกข์โทมนัสใจก็ตาม ผู้ไม่มีขันติจะพูด จะทำ เพื่อระบายความกดดันในใจออก...

แต่ผู้มีขันติพอสมควร จะระงับความกดดันให้อยู่แต่ภายใน ไม่ให้ระเบิดออกเป็นการกระทำ คำพูด ไม่ให้รู้ไม่ให้เห็น ไม่ให้ประจักษ์ ไม่ให้กระทบกระเทือนผู้เป็นเหตุไม่ให้มีเสียง มีเรื่อง เกี่ยวกับตน มาถึงตน"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๘๔-๘๕

๕)

"ผู้มีเมตตา ย่อมเป็นผู้มีศีล

เมตตากับศีลเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันเสมอ ยากจะแยกจากกันได้ ผู้มีศีลก็คือผู้มีเมตตา ผู้มีเมตตา ย่อมเป็นผู้มีศีล ผู้ไม่มีศีล คือ ผู้ไม่มีเมตตา เพราะศีล คือความไม่เบียดเบียนด้วยประการทั้งปวง ไม่เบียดเบียนทั้งตนเอง และไม่เบียดเบียนทั้งผู้อื่น"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๙๑

๖)

"ไม่มีความสบายใด จะเสมอด้วยความสบายใจ และความสบายใจจะไม่เกิดแต่เหตุใดเสมอด้วยเหตุคือเมตตา การอบรมเมตตาจึงสำคัญ จึงจำเป็น"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๘๘

๗)

"เมตตาเป็นเครื่องค้ำจุนโลกแน่นอน โลก ก็มิได้หมายถึงอะไรหรือใครที่ไหน ก็หมายถึงตัวเรานี้แหละเป็นสำคัญ ตัวเราของเราทุกคนนี้แหละคือโลก เมตตา เป็นเครื่องค้ำจุนตัวเราทุกคนนี้แหละ"

การบริหารทางจิตสำหรับผู้ใหญ่ หน้า ๘๕

วิธีอบรมและอานิสงส์ของเมตตา

๑)

"เหตุสำคัญที่สุดที่จะอบรมเมตตาได้สำเร็จ คือ ต้องเชื่อด้วยจริงใจเสียก่อนว่า เมตตามีผลวิเศษสุด พระพุทธศาสนาที่ประเสริฐเลิศล้ำไม่มีเสมอเหมือน ก็เกิดขึ้นได้ด้วยมีเมตตาเป็นพื้นฐาน มีปัญญาเป็นยอด คือ เกิดด้วยพระเมตตาและพระปัญญาของพระบรมศาสดาสัมมาสัมพุทธเจ้า"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๔๐

๒)

"การอบรมเมตตาต้องใช้ความคิดเป็นกำลังสำคัญ คิดให้ใจอ่อนละมุนเพียงใดก็ทำได้ เช่นเดียวกับคิดให้ใจเร่าร้อนราวกับน้ำเดือดก็ทำได้ นั่นก็คือ คิดให้เมตตาก็ได้ คิดให้โกรธแค้นเกลียดชังก็ได้ ท่านจึงสอนให้ระวังความคิด ให้ใช้ความคิดให้ถูก ให้ชอบ ให้มีเมตตายิ่งขึ้นและยิ่งขึ้น"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๒๕

๓)

"เมตตาเป็นเครื่องดับความโกระได้ และเมตตาก็หาใช่การคิดหรือพูดว่า จงเป็นสุขเป็นสุขเถิดเท่านั้นไม่ ผู้ปรารถนาจะเป็นผู้มีเมตตา ต้องอบรมใจอย่างจริงจัง ต้องคิดจนใจอ่อนละมุนด้วยเมตตา เห็นใจในความทุกข์ของเพื่อร่วมทุกข์ทั้งปวง ไม่ว่าเห็นหน้าใครก็จะเห็นความทุกข์ของเขาเสมอไป แม้เป็นเพียงคิดเอาเท่านั้นว่าคนนั้นคนนี้อาจจะกำลังมีทุกข์เช่นที่ตนเองเคยมี อันการคิดถึงใจตนยามเมื่อทุกข์ร้อนนั้น เป็นวิธีที่จะทำให้เข้าใจซาบซึ้งในความทุกข์ของผู้อื่นได้ เราทุกข์เป็นอย่างไร คนอื่นทุกข์ก็เช่นเดียวกัน ปรารถนาจะได้รับความเมตตาเห็นใจ ช่วยคลายทุกข์ให้ด้วยกันทุกคน"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๘๘

๔)

"กล่าวอีกอย่างก็คือ ให้คิดหาเหตุผลเพื่อให้เกิดเมตตาในผู้ที่ตนอยากจะโกระนั่นเอง การที่จะเกิดเมตตาขึ้นเฉยๆโดยไม่มีเหตุผลสำหรับบางคนที่มีพื้นจิตใจสูงด้วยเมตตานั้นเป็นไปได้ คือ แม้ไม่มีเหตุผลก็มีเมตตาได้ แต่สำหรับบุคคลทั่วไป ถ้ามีเหตุผลเพียงพอ จะทำให้เกิดเมตตาได้ง่ายกว่าไม่มีเหตุผลเลย ดังนั้น เหตุผลจึงเป็นสิ่งจำเป็นที่ควรปลูกให้มีประจำจิตใจทุกคน เพราะเหตุผลหรือจะเรียกว่า ปัญญา ก็ได้ เป็นสิ่งจำเป็นต้องใช้ประอบในการบริหารทุกเรื่อง ทุกเวลา ทั้งเรื่องโลภ ทั้งเรื่องโกรธ ทั้งเรื่องหลง"

วิธีฝึกใจไม่ให้โกรธ หน้า ๔๒

๕)

"การพยายามมองคนในแง่ดี ในแง่ที่น่าเห็นอกเห็นใจ พยายามหาเหตุผลมาลบล้างความผิดพลาดบกพร่องของคนทั้งหลาย และการพยายามคิดว่าทุกคนเหมือนกัน เป็นธาตุ ดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ ด้วยกัน ไม่ควรจะถือเป็นเราเป็นเขา และเมื่อไม่ถือเป็นเราเป็นเขาแล้ว ก็ย่อมไม่มีการมุ่งร้ายต่อกันเป็นธรรมดา ความปรารถนาดีต่อกันย่อมมีได้ง่าย และนั่นแหละ เป็นทางนำมาซึ่งความลดน้อยลงของความทุกข์"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๓๘

๖)

"คิดให้ดี คิดให้ถูกต้อง ดับทุกข์ร้อนในใจได้จริง

คิดให้ดี คิดให้ถูกต้อง จักเกิดเมตตาอันจักเป็นเหตุให้มีขันติที่ถูกแท้ ดับทุกข์ร้อนในจิตใจได้จริง ไม่เพียงแต่อดทนบังคับกายวาจาไม่ให้แสดงออกเท่านั้น แต่ใจเร่าร้อนอยู่

เมตตา...เหตุแห่งขันติที่ถูกแท้ จะเกิดดับทุกข์ดับร้อนในจิตใจได้จริงก็ต้องคิดให้ถูกต้อง ถึงผู้เป็นเหตุแห่งเสียงทั้งหลาย เรื่องทั้งหลาย อันนำให้เกิดความเร่าร้อนขุ่นมัว คือ ต้องคิดให้ตระหนักแก่จิตใจว่า ใจของผู้เป็นเหตุอยู่ในระดับเดียวกับเสียง กับเรื่อง ที่เขาก่อ เสียงและเรื่องที่หยาบรุนแรงเลวร้าย จะเกิดก็แต่ใจที่หยาบรุนแรงเลวร้าย และใจเช่นนั้นที่ก่อให้เกิดเสียงเกิดเรื่องเช่นนั้น ย่อมทำให้เจ้าของใจนั้นหาความสุขสงบไม่ได้ ใจเช่นนั้นจึงควรได้รับความเมตตาจากผู้มีเมตตาทั้งหลาย ไม่ใช่ควรได้รับความโกรธแค้น ขุ่นเคือง"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๘๖-๘๗

๗)

"ผู้มีกัลยาณมิตร คือ มีมิตรดี หมายความว่ามีมิตรที่ไม่ตามใจให้ทำความผิดร้าย ความไม่ดีต่างๆ มีมิตรที่คอยตักเตือน เมื่อทำผิด ทำมิชอบ มีมิตรที่มีปัญญาสามารถช่วยแก้ไขป้องกันมิให้คิดผิด พูดผิด ผู้ใดทำตัวเป็นกัลยาณมิตรของใครๆได้ ผู้นั้นคือ ผู้ให้เมตตาต่อใครๆนั้น"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๓๖

๘)

"เมื่อลูกหลานออกมาเห็นโลกเป็นครั้งแรก สิ่งที่มารดาบิดาปู่ย่าตายายควรนึกถึงนั้น คือ ความน่าสงสารอย่างยิ่งของทารกน้อย ชีวิตแห่งความทุกข์ของเขาเริ่มจริงแล้ว ทุกชีวิตจริงๆไม่ว่าเด็กคนไหน ไม่ว่าลูกใครหลานใคร เมื่อมาสู่โลกเมื่อไร เข้าสู่เงื้อมมือของความทุกข์เมื่อนั้น เช่นนี้แล้ว จะไม่น่าเมตตาได้อย่างไร"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๓๒

๙)

"การหัดตาย ด้วยเริ่มตั้งแต่ความกลัวตายอย่างทารุณโหดร้าย เช่นนี้ มีคุณเป็นพิเศษแก่จิตใจ จะสามารถอบรมบ่มนิสัยที่แม้เหี้ยมโหดอำมหิต ปราศจากเมตตากรุณาต่อชีวิตร่างกายผู้อื่น สัตว์อื่น ให้เปลี่ยนแปลงได้ ความคิดที่จะประหัตประหารเขา เพื่อผลได้ของตน ก็จะเกิดได้ยาก หรือ จะเกิดไม่ได้เลย

การพยายามหัดตายให้รู้สึกหวาดกลัวการถูกประหัตประหารชีวิตตนนั้น เมื่อทำไว้เสมอ ก็จะเกิดผลเป็นความเข้าใจถึงความรู้สึกของผู้อื่นที่จะต้องหวั่นกลัว

เช่นเดียวกัน ความเมตตาปรานีชีวิตผู้อื่น สัตว์อื่น ก็จะเกิดได้แม้จะไม่เกิดมาก่อน ซึ่งก็เป็นการเมตตาปรานีชีวิตตนเองพร้อมกันไปด้วยอย่างแน่นอน"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๓

๑๐)

"เรารักตัวเรา คนอื่นก็รักตัวเขา เราไม่อยากให้ใครทำเช่นไรกับเรา คนอื่นก็ไม่อยากให้เราทำเช่นนั้นกับเขา เราอยากให้คนอื่นทำดีกับเราอย่างไร คนอื่นก็อยากให้เราทำดีกับเขาอย่างนั้น

ขอให้พยายามคิดถึงความจริงข้อนี้ให้บ่อยที่สุด เท่าที่จะมีสตินึกได้ จะเป็นคุณแก่ตนเองอย่างยิ่ง การคิด พูด ทำ ทั้งหมดจะเป็นไปอย่างดีที่สุด ไม่เป็นการทำร้ายผู้อื่น ไม่เป็นการเบียดเบียนผู้อื่น"

ทุกชีวิตมีเวลาอันจำกัด หน้า ๓๔

๑๑)

"การอบรมเมตตาก็เช่นเดียวกับการทำอะไรๆหลายอย่าง จะให้บังเกิดผลก็จะต้องทำเสมอ ทำติดต่อกันเป็นนิตย์ แล้วก็จะบังเกิดผลจริง"

รสแห่งความเมตตาชุ่มเย็นยิ่งนัก หน้า ๒๗

หมายเลขบันทึก: 580165เขียนเมื่อ 10 พฤศจิกายน 2014 16:20 น. ()แก้ไขเมื่อ 29 มีนาคม 2015 04:45 น. ()สัญญาอนุญาต: ครีเอทีฟคอมมอนส์แบบ แสดงที่มา-ไม่ใช้เพื่อการค้า-ไม่ดัดแปลง


ความเห็น (1)

ได้ข้อมูลเมตตาจำนวนมากเลยนะครับ

ชอบใจมีเรื่องการอบรมให้มีความเมตตาด้วยครับ

อนุญาตให้แสดงความเห็นได้เฉพาะสมาชิก
พบปัญหาการใช้งานกรุณาแจ้ง LINE ID @gotoknow
ขอแนะนำ ClassStart
ระบบจัดการการเรียนการสอนผ่านอินเทอร์เน็ต
ทั้งเว็บทั้งแอปใช้งานฟรี