ในชีวิตประจำวันของเราทุกคน เราสร้างและใช้ความรู้ขึ้นตลอดเวลาโดยมักไม่รู้ตัว      เป็น unconscious knowledge generation และ unconscious knowledge application

        KM ช่วยให้กระบวนการที่ unconscious มีส่วนที่เป็น conscious มากขึ้น     ที่สำคัญ KM ใช้กระบวนการเชิงบวกในการ ลปรร. กระตุ้น unconscious knowledge process ให้กลายเป็น conscious knowledge process     หรือทำให้ความรู้ที่จับต้องไม่ได้ ไม่รู้ตัว กลายเป็นความรู้ที่จับต้องได้     เขียนออกมาได้  จัดหมวดหมู่ได้

        เครื่องมือสำคัญในการทำให้ความรู้ที่ไม่ชัด ชัดเจนขึ้น    ทำให้ความรู้ที่จับต้องไม่ได้ กลายเป็นความรู้ที่จับต้องได้ คือ การเล่าเรื่อง (storytelling)      เรื่องเล่า คือ "หม้อต้มยำความรู้"     ความรู้ปฏิบัติไม่ได้อยู่แยกกันเป็นชิ้นๆ     แต่อยู่รวมกันเป็นเสมือนต้มยำ บางส่วนประกอบของความรู้ปฏิบัติไม่มีวันสัมผัสได้ด้วยประสาทสัมผัสตามปกติ     เหมือนกรณีที่เราไม่สามารถสัมผัสมะนาวในต้มยำได้จากจักษุสัมผัส และกายสัมผัส     แต่สัมผัสได้จากชิวหาสัมผัส (การลิ้มรส)     ถ้าความรู้อยู่แยกกันเป็นส่วนๆ ก็ใช้การไม่ได้  เหมือนอย่างส่วนประกอบของต้มยำแต่ละอย่างกินไม่ได้     แต่เมื่อเอามาผสมกันและปรุงเป็นต้มยำแล้วกินได้และอร่อย 

        การ "สร้างและใช้" ความรู้ปฏิบัติ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นแบบไม่รู้ตัว คือทำตามสถานการณ์ในขณะนั้น ตามใจและทักษะที่มีในขณะนั้น     โดยอาจปรับตามสถานการณ์แบบคิดมากบ้าง คิดน้อยบ้าง หรือแทบไม่คิดเลยบ้าง     ซึ่งเป็น "การทดลองโดยปฏิบัติจริง" และจะมีการกระทำหรือปฏิบัติบางแบบที่ได้ผลดีมากอย่างไม่เคยพบเห็นมาก่อน     นำเอาเรื่องราวของความสำเร็จเช่นนั้นแหละมาเล่าเรื่อง และชื่นชมกัน     จะทำให้ความรู้ที่เกิดขึ้นแบบ unconscious กลายเป็น conscious knowledge

        ในกระบวนการ KM ที่ดี กิจกรรมเช่นนี้เกิดขึ้นแบบที่ไม่มีพิธีรีตอง     ไม่ต้องมีการจัดการประชุมใดๆ ก็ได้      เพราะคนที่ค้นพบวิธีทำงานได้ผลดีอย่างน่าพิศวงจะรู้สึกประหลาดใจ     และอยากหาคำอธิบายว่ามีเหตุผลอะไรจึงเกิดผลดีเช่นนั้น     ก็จะไปเล่าให้เพื่อนฟัง     เพื่อนไม่เชื่อ เอาไปลองทำ     ถ้าได้ผลดีจริงก็กลับมาเล่า และช่วยกันตีความหาเหตุผล     หรืออาจต้องเล่าให้หัวหน้าฟัง เพื่อให้หัวหน้า ซึ่งตามปกติมีความรู้เชิงทฤษฎีมากกว่า ช่วยคิดหาเหตุผล     ซึ่งก็คือช่วยกัน "ถอด" ความรู้นั่นเอง

        ผู้ที่อยู่ในทีม KM ลองสังเกตดูเถิด ว่าเกิดกระบวนการเช่นนี้บ้างหรือไม่     ถ้าเกิด และไม่เป็นความลับของหน่วยงาน     โปรดนำมาเล่าสู่กันฟังบ้าง

วิจารณ์ พานิช
๒๗ ตค. ๔๙
ระหว่างนั่งรถยนต์ไปชุมพร