บันทึกสุดท้ายในชุดนี้ ต้องยกความดีให้ น้องโอ๊ต (สรรพวุธ) ผู้สัมภาษณ์ และถอดเทปจากการสัมภาษณ์ครูตุ๋มและผู้บริหารของโรงเรียนบ้านหินลาด เกี่ยวกับการมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ รวมทั้งผลกระทบและความเห็นของผู้เกี่ยวข้องต่างๆ ในทั้งโรงเรียนและชุมชน

คุณครูสุภาพ พุทธิตานนท์

คุณครูจำรัส ทินน้อย

กระบวนการพัฒนาการเรียนรู้นักเรียนพิเศษที่ประสบความสำเร็จนี้ ยังได้มีเพื่อนคุณครูร่วมโรงเรียนได้ให้การสนับสนุนจนเกิดผลลัพธ์ที่น่าพอใจ หนึ่งในครูท่านนั้นคือ คุณครูจำรัส ทินน้อย เป็นผู้ประสานงาน มีส่วนร่วมในการเก็บข้อมูลนักเรียนตั้งแต่ ป.๑ จนถึง ม.๓ให้กับคุณครูศิริลักษณ์ และเป็นคนประสานในส่วนของเด็กพิเศษ (LD: Learning Disability) ที่ให้ทางโรงเรียนหรือครูประจำชั้นเป็นคนคัดกรองมาก่อนอีกทั้งเป็นคนสนับสนุนแล้วก็เป็นคนให้ข้อมูลเกี่ยวกับเด็กอาสาแก่ครูศิริลักษณ์ ทำให้เด็กพัฒนาขึ้นมาก โดยโครงการนี้เริ่มมาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๕๒ เริ่มทำอย่างจริงจังก็ในช่วง พ.ศ. ๒๕๕๔ – พ.ศ. ๒๕๕๖ โดยมีการหาผู้สนับสนุนหรือหาทุนการศึกษามาให้เด็กในส่วนนี้จากผู้ที่มองเห็นความสำคัญในการจัดโครงการซึ่งได้มาทั้งหมดเป็นจำนวนเงิน ๔๐,๐๐๐ บาท แล้วจัดสรรให้นักเรียนทั่วไป ๒๐,๐๐๐ บาท แล้วก็เป็นส่วนของเด็กพิเศษอีก ๒๐,๐๐๐นอกจากครูศิริลักษณ์จะเป็นผู้ที่ร่วมกิจกรรมโครงการกับนักเรียนโดยตรงแล้ว ยังมีครูจำรัสเป็นครูพี่เลี้ยงเด็ก LD และยังพยายามหาปัจจัยต่างๆ ที่เป็นประโยชน์และเสริมพัฒนาการมาให้เด็กๆ ที่นี่ด้วยซึ่งผู้ที่มีส่วนร่วมจากภายนอกได้มอบปัจจัยสนับสนุนให้ทางโรงเรียนโดยผ่านทางผู้อำนายการโรงเรียน

คุณครูวัชราภรณ์ มนตรี

คุณครูอีกท่านที่ร่วมด้วยช่วยกันคือ คุณครูวัชราภรณ์ มนตรี เป็นคุณครูสอนภาษาอังกฤษ เป็นครูรับผิดชอบสอนภาษาอังกฤษกับคอมพิวเตอร์ ได้เริ่มสังเกตตั้งแต่มีโครงการนี้ โดยเห็นว่าคนที่เป็นจิตอาสาก็คือว่าเวลาที่เข้ามาห้องเรียนจะเหมือนฝาแฝด เพราะเขาจะมาด้วยกันตลอดและเวลาเรียนก็นั่งไม่ห่างกัน นักเรียนที่เป็นจิตอาสาก็เป็นคนที่มีบุคลิกรวดเร็ว คล่องแคล่ว ทำงานเร็ว อย่างเช่น ครูมอบหมายงานภาษาอังกฤษ ๒๐ ข้อ เขาก็ทำได้อย่างรวดเร็วภายใน ๒๐ นาที โดยครูได้สอนนักเรียนคนนี้มาตั้งแต่ ป.๔ประกอบกับการสังเกตพฤติกรรมมาตลอดระยะเวลา พบว่านักเรียนในส่วนที่เป็นเด็ก LD จะไม่เคยได้ส่งงานที่ครูมอบหมายให้ทำเลย ถ้าดูในสมุดแบบฝึกหัดจะพบว่ามีงานที่ทำเสร็จไม่เกินสองข้อ ภายหลังมาเมื่อคนที่เป็นพี่เลี้ยงนักเรียน LD ส่งงานแล้ว เขาก็จะตามมาส่งในเวลาเพียงไม่ถึงสามนาทีและก็จะไม่ค่อยมีความผิดพลาดในงานที่ส่งมาคือทำงานเป็นระเบียบเรียบร้อยขึ้น โดยกระบวนการเพื่อนช่วยเพื่อนนี้เป็นการที่นักเรียนจิตอาสาจะมาส่งงานก่อน แล้วจะตรวจดูว่างานที่ตัวเองทำถูกหรือไม่ถ้าเขาทำถูกหมดถึงจะไปช่วยเพื่อนซึ่งครูเองจะย้ำกับนักเรียนจิตอาสาว่าไม่ให้เพื่อนลอกนะลูกให้บอกเพื่อนว่ามีวิธีการทำอย่างไร แล้วนักเรียนจิตอาสาจึงจะไปสอนเพื่อน

หลังจากนั้นก็ได้เริ่มสังเกตต่อในชั่วโมงวิชาคอมพิวเตอร์ ถึงแม้ว่านักเรียนที่เป็นจับคู่กันจะไม่ได้นั่งใกล้กัน แต่หลังจากที่ครูมอบหมายงานแล้ว นักเรียนพี่เลี้ยงพิมพ์งานในโปรแกรมที่ครูกำหนดให้เสร็จก่อนเขาก็จะไปดูเพื่อนที่เขารับผิดชอบดูแลว่างานผิดหรือเรียบร้อยหรือไม่ เพราะนักเรียนกลุ่มพิเศษนี้เขาจะเรียนรู้ได้ช้าเวลาที่เราสอนเทคนิคให้กับเขา แต่เมื่อมีเพื่อนคอยดูแล ครูก็สามารถทำงานไปด้วยและรอตรวจงานนักเรียนได้มากขึ้นกว่าเดิมจากที่ต้องคอยเดินตรวจความเรียบร้อยตลอดเวลา อีกทั้งเราก็ช่วยให้คำชมเชยและให้กำลังใจเด็กว่าหนูช่วยเพื่อนอย่างนี้ดีแล้วครูเบาแรงขึ้นเยอะเลยนะ ครูขอบใจมากซึ่งเราก็นำพฤติกรรมของเขามาเล่าให้รุ่นพี่ทั้ง ม.๒ - ม.๓ ฟังว่า น้องเขาดูแลกัน พวกเธอก็ควรจะดูแลเพื่อนเธอบ้าง อย่าปล่อยเพื่อนอย่าทิ้งเพื่อนคนที่เก่งก็ต้องคอยดูแลเพื่อน ให้เป็นผู้ที่มีจิตอาสาคือตอนนี้ก็พยายามคุยกับเด็ก ม.๒ และ ม.๓เพราะว่าในชั้นเรียนมัธยมมีนักเรียนที่ทำงานช้าโดยเฉพาะเด็กผู้ชายนั้นมีปัญหาเป็นจำนวนมาก แต่นักเรียนหลายคนเริ่มคุ้นชินกับคำว่าจิตอาสาเริ่มเข้าใจแล้วว่าตัวเองต้องทำอะไรบ้างทำแล้วได้ประโยชน์อะไรสิ่งเหล่านี้คือแนวทางที่กำลังจะสานต่อไปยังนักเรียนชั้น ม.๓ในช่วงที่ก่อนจะจบการศึกษา จึงอยากจะช่วยเพื่อนครูที่สอนระดับมัธยมด้วยกันมาหารือว่าเราจะช่วยนักเรียนได้อย่างไรเพราะว่ามันเป็นสิ่งสำคัญในการดำเนินชีวิตในการเรียน เช่น การสอบโอเน็ต รวมไปถึงการดำเนินชีวิตในประจำวัน

ผู้อำนวยการเกียรติพงศ์ ชิณแสง ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านหินลาด

ผู้อำนวยการเกียรติพงศ์ ชิณแสง ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านหินลาด ได้ร่วมให้มุมมองต่อการทำงานตลอดจนการพัฒนาในอนาคตว่า หากมองจุดเริ่มต้นในความเป็นจริงแล้วยังกล่าวได้ว่าไม่สมบูรณ์แบบ เพราะโรงเรียนยังไม่มีงบประมาณ แต่ก็เคยมีการสำรวจนักเรียนที่มีการเรียนร่วมแต่ไม่มีการรายงานที่ชัดเจน ภายหลังมาพอเราไปทราบว่ามีกิจกรรมแข่งขันทักษะสิ่งประดิษฐ์ทางเขตการศึกษาพื้นที่ เราก็ส่งเข้าแข่งขันแต่ปรากฏว่าขบวนการเรายังไปไม่ถึงเรื่องการศึกษาพิเศษ ครูศิริลักษณ์ก็ได้ดำเนินการไปยังการศึกษาพิเศษเพื่อส่งเด็กเข้าแข่งขัน ปรากฏว่าในปีนั้นเด็กเราก็ประสบผลสำเร็จในระดับหนึ่งแต่ก็ต้องระมัดระวังเรื่องข้อความในการประชาสัมพันธ์หรือรายละเอียดต่างๆ ที่อาจจะไปกระทบจิตใจกับนักเรียนกลุ่มพิเศษ ที่อาจทำให้พวกเขามีปมด้อยว่าเป็นนักเรียนพิเศษมาเรียนร่วมกับนักเรียนปกติในภายหลังต่อมาก็มองเห็นว่าครูผู้รับผิดชอบก็มีความตั้งใจมีความมุ่งมั่นก็ให้การสนับสนุนคุณครูได้ทำโครงการเสนอทางโรงเรียนว่าเรามีจิตอาสาเกี่ยวกับคุณธรรมโรงเรียนก็สนับสนุนในด้านที่จะอำนวยความสะดวกให้ เป็นต้นว่า กรณีที่คุณครูเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับเด็กที่เข้าร่วมโครงการ แล้วคุณครูเข้ารับรางวัลครูดีก็ได้รับรางวัลมาเป็นจำนวนเงิน ๑๐,๐๐๐ บาททางคุณครูศิริลักษณ์ก็ได้เสียสละทุนทรัพย์ส่วนตัวร่วมบริจาคให้โรงเรียนเพิ่มเติมโดยเงินบริจาคนี้ก็จะนำมาบริหารจัดการให้เกิดประโยชน์ที่นักเรียนที่สุดโดยวัตถุประสงค์ของเงินส่วนนี้ได้นำมาใช้จ่ายให้กับนักเรียนที่ทำโครงการ ทางฝ่ายงบประมาณบริหารกับนักเรียนที่อยู่ในโครงการ ซึ่งเราได้ครุภัณฑ์มาเป็นสื่อการเรียนรู้ เป็นโต๊ะเก้าอี้นอกเหนือจากนี้ก็เป็นในส่วนอื่นที่คุณครูศิริลักษณ์ได้ให้การเสียสละเมื่อปิดภาคเรียนก็ได้รายงานผู้บริหารตลอดว่าจะดำเนินโครงการอบรมจิตอาสาอย่างไรบ้าง

ส่วนที่ทางโรงเรียนภูมิใจมากก็คือนักเรียนในโครงการสามารถไปช่วยกิจกรรมส่วนอื่นได้อย่างหลากหลาย อาทิเช่น กิจกรรมภาคสนามกิจกรรมภาควิชาการในห้องเรียนเมื่อมีกิจกรรมในโรงเรียนนักเรียนก็มีความกระตือรือร้นที่จะอยู่ช่วยทางโรงเรียนและทราบจากคุณครูที่สอนสาระวิชาอื่นๆ ด้วยว่ากิจกรรมเหล่านี้ได้ช่วยสนับสนุนให้นักเรียนที่ร่วมโครงการนี้ เป็นผู้ที่มีทักษะและพฤติกรรมที่ดีขึ้นโดยเฉพาะวิชาคณิตศาสตร์และวิชาภาษาอังกฤษเนื่องจากนักเรียนที่ไม่ได้เรียนในชั้นม.๑-ม.๓ นั้น ได้หันมาจับคู่กัน ทำให้จากที่เคยเป็นนักเรียนส่งงานช้า ก็ปรากฏว่าเปลี่ยนมาเป็นนักเรียนที่ส่งงานตรงตามกำหนดเวลาหากย้อนกลับไปเมื่อก่อนสักประมาณ ๔ ปีถ้านักเรียนเรียนไม่ทันแล้วจะมีปัญหาคือต่อมาไม่เข้าเรียนผู้อำนวยการต้องให้ครูจำรัสไปตามมาเรียนหนังสือ แต่หลังจากที่ทำโครงการ ก็ทำให้เห็นความเปลี่ยนแปลงระหว่างก่อนทำโครงการกับหลังดำเนินโครงการมา นักเรียนกลุ่มนี้จะไม่หนีเรียนพวกเขาพยายามที่จะเรียนรู้ถ้าคุณครูไปรับการอบรมนอกสถานที่ในช่วงเวลาที่ทำการเรียนการสอน นักเรียนก็จะถามว่าคุณครูไปไหน คำถามนี้สามารถสื่อได้หลายอย่าง ทั้งชี้ให้เห็นว่านักเรียนให้ความสนใจในการเรียน และนักเรียนต้องการคุณครู สิ่งนี้เป็นอานิสงค์ส่วนหนึ่งของคุณครูที่ได้ดำเนินโครงการนี้

ในส่วนของโรงเรียนที่ต้องเพิ่มเติมและสนับสนุนก็คืออยากจะนำเรื่องนี้มาเป็นฐานของการจัดการในโรงเรียนเราเคยได้รับประเมินการตรวจสอบคุณภาพภายใน โดยศึกษานิเทศก์ก็ได้จัดขยายผลไปยังกลุ่มสาระอื่นด้วย โดยเฉพาะกลุ่มภาษาอังกฤษและทักษะคณิตศาสตร์ ท่านก็อยากจะเอาขบวนการ ๖ ขั้นตอนของครูศิริลักษณ์นี้ไปขยายผล ให้โรงเรียนบ้านหินลาดดำเนินการต่อยอดคุณครูที่อยู่โรงเรียนก็กำลังจะเอาโครงการนี้เข้าในภาคเรียนต่อไปซึ่งจะดำเนินการด้วยหารให้ครูศิริลักษณ์เป็นผู้เข้าไปให้คำแนะนำ คาดว่าโรงเรียนจะส่งประกวดห้องเรียนคุณภาพเพื่อยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนโดยเป็นโครงการของสำนักงานเขตฯคณะกรรมการที่ประเมินภายในศูนย์ จะเข้ามาประเมินเพื่อนำโรงเรียนของเราเข้าประกวดในศูนย์ก็ทำให้เป็นส่วนหนึ่งที่จะสนับสนุนส่งเสริมกิจกรรมของโรงเรียนโดยเฉพาะโครงการนี้

ทางโรงเรียนก็จะประสานงานกับศึกษานิเทศก์ที่รับผิดชอบกลุ่มภาษาไทยท่านเป็นผู้ทำโครงการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาฯและริเริ่มจัดการแข่งขันประกวดการอ่านออกเขียนได้ ซึ่งทางโรงเรียนของเราก็มี ๕กิจกรรมกิจกรรมส่งเสริมการอ่านเราก็จะขยายผลภายในศูนย์ซึ่งเดิมทีมีครูต้นแบบภาษาไทยในส่วนของนักเรียนพิเศษเรียนร่วมก็เป็นกิจกรรมหนึ่งที่จะส่งเสริมไปยังโรงเรียนอื่นในศูนย์และไปยังโรงเรียนอื่นๆ ภายในสำนักงานเขตพื้นที่เดียวกันเพื่อเป็นต้นแบบซึ่งได้นำเรียนไปทางศึกษานิเทศก์แล้ว

จากที่โครงการนี้ปรากฏเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา ก็เนื่องด้วยความมุ่งมั่นตั้งใจของนักเรียนจิตอาสาและความรับผิดชอบของคุณครูส่วนหนึ่งผู้อำนวยการก็มองว่าการที่คุณครูเป็นส่วนขับเคลื่อนที่สำคัญย่อมแบกรับภาระที่หนักอึ้งไว้ด้วย อาจประสบพบเจอปัญหาในขณะดำเนินงานบ้าง แต่คณะคุณครูทั้งหลายก็มีความตั้งใจ อย่างเช่นติดขัดหรือไม่ชัดเจนในเรื่องคาบเวลาของหลักสูตรเนื่องจากว่าเรื่องของระยะเวลาหลักสูตรที่ต้องใช้ในกิจกรรมอาจจะยังไม่สอดคล้องยังไม่เหมาะสม ก็พยายามที่จะปรับเปลี่ยนให้มีความเหมาะสมก็อาจต้องจัดเวลาจัดกิจกรรมในช่วงบ่ายแต่ก็มองว่าถ้าจะนำกิจกรรมนี้ไปใช้ให้ครอบคลุมก็จะยังไม่สมบูรณ์จึงได้ปรึกษากับคณะในการประชุมอีกครั้งหนึ่งว่าต่อไปเราจะใช้คาบเวลาเรียนในช่วงบ่ายในการจัดการเรียนการสอนเป็นแบบบูรณาการ

จากผลการดำเนินงานที่เห็นเป็นผลงานที่จับต้องได้ จึงอยากจะให้ทางศูนย์พัฒนาคุณภาพการศึกษาทั้ง๑๒โรงเรียน ได้นำไปดำเนินการและมีการพัฒนาในด้านการบริหารจัดการอีกทั้งอยากนำเสนอโครงการของคุณครูศิริลักษณ์นี้จัดการขยายผลกระบวนการให้กับโรงเรียนอื่นด้วย หากโรงเรียนใดพร้อมและสนใจก็สามารถดำเนินตั้งแต่เนิ่นๆ ได้เลยเพื่อจะได้มีเวลาในการพูดคุยเรื่องของทางวิชาการเรื่องของครูต้นแบบที่ไปอบรมมาเพื่อเตรียมพร้อมขับเคลื่อนแล้วก็อบรมครูก่อนเปิดภาคเรียนเมื่อโครงการนี้ถูกนำเสนอแล้วทางศูนย์จะได้ประสานเพื่อขยายงานกับโรงเรียนอื่นต่อไป

ปัจจัยหลักสำคัญที่อยากให้คุณครูที่สนใจในการนำโครงการหรือกิจกรรมไปใช้นั้น ก็อยู่ที่ตัวของคุณครูเองว่าจะทำอย่างไร ถึงจะสร้างความตระหนักให้คุณครูได้มองเห็นว่าเราต้องให้ความสนใจ เรามีความตระหนักในงานของตัวเองถือว่าเป็นส่วนที่สำคัญมาก ถ้าทุกโรงเรียนมีคุณครูต้นแบบอย่างนี้สักหนึ่งคน ปัญหาในเรื่องของการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ก็จะน้อยลงหรือแทบจะไม่มีจึงเป็นที่มาของความต้องการสร้างแรงบันดาลใจและขับเคลื่อนการดำเนินงานตรงนี้ออกไปสู่ภายนอก