..................................................ด้วยความเชื่อว่า การศึกษาจะเป็นเครื่องมือสร้างการเปลี่ยนแปลงให้แก่สังคมได้อย่างมีพลังกว่าเครื่องมืออื่นๆ แต่ผมก็เกิด ความสงสัยเป็นระยะๆ ว่า ผมอาจจะคิดผิด ยังมีปัจจัยอื่นๆ ในสังคมไทย ที่เข้มแข็ง และอาจมีพลังยิ่งกว่า การศึกษา ที่กำลังขับเคลื่อนสังคมไทย คิดอีกที หรือเป็นเพราะวงการศึกษาไทยถูกทำให้อ่อนแอ ถูกยึดกุม มอมเมา ทำให้อ่อนแอ และสยบยอม

 

          วิกฤติการเมืองไทย ที่เราประสบอยู่ในขณะนี้     เป็นเพียงยอดของภูเขาน้ำแข็ง ของการเปลี่ยนแปลง สังคม     จากยุคจารีต สู่ยุคสมัยใหม่      

          ในยุคจารีต มนุษย์เราเชื่อหรือศรัทธาความศักดิ์สิทธิ์ ความเป็นเทพ    แต่คนในยุคใหม่ไม่เชื่อ    คนยุคใหม่เชื่อในความเท่าเทียม ความเป็นประชาธิปไตย

          ในยุคจารีต มนุษย์ถูกสอนให้ว่าตามกัน เชื่อในผู้ใหญ่ ผู้มีวุฒิด้านต่างๆ    แต่ในปัจจุบัน เราต้องการให้เชื่อตนเอง เชื่อในผัสสะ และความรู้สึกนึกคิดของตนเอง

          ในยุคจารีต เราสืบทอดสมบัติ และอีกหลายสิ่งหลายอย่างตามสายโลหิต    แต่ในปัจจุบัน เรารู้ว่ามีปัจจัยเกี่ยวข้องซับซ้อนมากกว่าพันธุกรรม    แม้สายโลหิตหรือพันธุกรรมดี แต่ประพฤติตัวไม่ดี คนก็ไม่นับถือ    โลกยกย่องกรรมจากการกระทำ มากกว่าพันธุกรรม

          แปลกมาก ที่สังคมกำลังเปลี่ยนแปลงสู่ความเท่าเทียม และความมีเหตุมีผล เชื่อมั่นตนเอง     ที่อาจเรียกว่า วัฒนธรรม “ปัญญานำ”   แต่คนในวงการศึกษาไทย กลับมีวัฒนธรรม “ศรัทธานำ”    โดยที่ผมประสบด้วยตนเอง ครั้งแล้วครั้งเล่า     ผมรู้สึกแปลกแยก กับการต้อนรับ และการแสดงความเคารพเชื่อถือ แบบที่ผมรู้สึกว่ามากเกินพอดี    เวลาไปบรรยายในวงการด้านการศึกษา

          การเปลี่ยนแปลง เป็นสิ่งปกติ    สิ่งที่ผิดปกติ ที่ก่อให้เกิดความขัดแย้ง อึดอัดขัดข้อง    คือการเปลี่ยนแปลงที่ไม่มีความคล้องจอง (harmony) ต่อกัน

          การศึกษา มีหน้าที่สร้างการเปลี่ยนแปลงให้แก่บุคคล และให้แก่สังคม    แต่แปลกมาก ที่คนในวงการ ศึกษากลับมีวัฒนธรรมอนุรักษ์นิยม  ยึดถือจารีตเป็นหลัก   เน้นศรัทธานำ แทนที่จะเน้นปัญญานำ

          ผมมีอคติ หรือความเชื่อส่วนตัว     ว่าสังคมไทยต้องค่อยๆ เปลี่ยน จากสังคมศรัทธานำ และสังคมชนชั้น    ไปสู่สังคมปัญญานำ และสังคมที่คนเท่าเทียมกัน (equity)    และรู้สึกตำหนิบางสถาบัน ว่าไม่ได้ทำหน้าที่ร่วม ขับเคลื่อนสังคมไปในแนวทางนี้   

          ในช่วงเวลา ๕ - ๖ ปีที่ผ่านมา     ผมใช้เวลาทุ่มเททำงานด้านการศึกษามากที่สุด    ด้วยความเชื่อว่า การศึกษาจะเป็นเครื่องมือสร้างการเปลี่ยนแปลงให้แก่สังคมได้อย่างมีพลังกว่าเครื่องมืออื่นๆ     แต่ผมก็เกิด ความสงสัยเป็นระยะๆ ว่า ผมอาจจะคิดผิด    ยังมีปัจจัยอื่นๆ ในสังคมไทย ที่เข้มแข็ง     และอาจมีพลังยิ่งกว่า การศึกษา    ที่กำลังขับเคลื่อนสังคมไทย

          คิดอีกที หรือเป็นเพราะวงการศึกษาไทยถูกทำให้อ่อนแอ    ถูกยึดกุม มอมเมา ทำให้อ่อนแอ และสยบยอม

          วงการศึกษาไทยขาด “ส้นเท้า” (S.O.L.E.)   

 

 

วิจารณ์ พานิช

๑๘ ก.พ. ๕๗

570314, ชีวิตที่พอเพียง, ยุคเปลี่ยนผ่าน, SOLE, การศึกษา, การศึกษา-วิจารณ์, SOLE-วิจารณ์