"กำเมือง" ภาษาบ้านเฮา ถ้าเฮาเบาะปากั๋นอู้ แล้วไผจะมาอู้..แถมเหมาะ

๒๒/๐๙/๒๕๕๖

**********

 

มาหัดอู้กำเมืองกั๋นดีกว่า ๑

 

เกี่ยวกับ การเรียกขานของคนเมือง (บ้านแพะ-น้ำลอก)

เพื่อเป็นการรักษาวัฒนธรรมทางด้านภาษาพื้นบ้านหรือ “กำเมือง” ในแบบฉบับของหมู่บ้านผมและหมู่บ้านใกล้เคียง จักได้ขอนำคำที่ใช้เรียกขาน คำแทนชื่อ หรือคำนาม สรรพนาม  ที่เห็นว่าถูกต้องและเหมาะสม พร้อมตัวอย่างสั้น ๆ มาแสดงก่อนเป็นลำดับแรก เชิญติดตาม...

คำไทย :  คำเมือง

ฉัน = เฮา /เขา /เปิ่น /ปี่ / น๊อง (สุภาพ) , กู  (ไม่สุภาพส่วนใหญ่ใชักับเพื่อนผู้ชาย)

ตัวอย่าง : “เฮาบ่อหู้เรื่องโตยหนะ” (ผมไม่รู้รู้เรื่องด้วยนะ)

“วันนี้เขาว่าจะไปโต่งสักกำหนะ” (คิดไว้ว่าวันนี้ฉันจะไปนาสักหน่อย)ใช้ในกรณีที่เป็นเพื่อนกัน

“แหม้(เสียงสูง)...ฮยะหยังกิ๋น...น๊องหิ้วเข้า” (แม่ทำอะไรกินหนูหิวข้าว)ใช้ในกรณีผู้น้อยพูดกับผู้ใหญ่

“กูว่าแหล้ว...มึงบ่อเจื่อกู” (กูว่าแล้วเชียว...ทำไมมึงถึงไม่เชื่อกูบ้าง)

 

เธอ = ตั๋ว / ตั๋วเอง / เฒ่า / (สุภาพ) บ้า , มึง (ไม่ค่อยสุภาพส่วนมากผู้ใหญ่ใชักับผู้น้อยและเพื่อนใช้กับเพื่อน)

ถ้าคนที่พูดด้วยเป็นญาติคนรู้จักก็จะเรียกตามฐานะนั้นเลย เช่น ลุง.. อาว.. อา.. อี่ป้อ  อี่แหม้  อี่น๊อง  น๊อง..(ชื่อผู้เรียก)

ตัวอย่าง : “ตั๋ว(สามี,ภรรยา)วันนี่..เฮาไปเก็บเห็ดกั๋นหน่อ?” (น้อง วันนี้..เราไปเก็บเห็ดกันนะ)

“ตั๋วเอง..(เพื่อน)วันนี่ว่างก่อ?...ไปจ่วยเขาปลูกนาพ่องหนะ” (ตัวเอง..วันนี้ว่างไหม?..ไปช่วยเราปลูกนาหน่อยสิ)

“ไอ้เฒ่า..(เพื่อนสนิท)สบายดีก่อ...บ่อได้ปะกั๋นเมินเล่าเหนาะ” (ไอ้เกลอ...สบายดีไม๊..ไม่ได้เจอกันนานเลยนะเรา)

“บ้า..(เอก)นี่..อู้บ่อหู้เรื่องเหาะ...เดวแม่จะฟาด(ตี)สักกำก่อน”  (ไอ้เอกนี่..พูดไม่รู้เรื่อง..เดี๋ยวแม่จะตีสักทีก่อน)  ใช้กรณีผู้ใหญ่กว่าพูดกับผู้น้อย 

 

เขา (สรรพนามบุรุษที่ 3)  = ลุง/ป้า/อาว/อา/ปู่../ฮย่า../เปิ่น (เรียกตามวัย ชื่อ หรือฐานะ)

ตัวอย่าง : “น๊องอาย..ตะวาปี่หนานหัน ลุงนพป่อน๊องอยู่ในเมืองเปิ่นไปฮยะหยังหนะ?” (น้องอาย เมื่อวานพี่ทิดเห็นลุงนพพ่อของน้องที่ในเมือง ท่านไปทำอะไรเหรอ?)

“ปี่หนาน..ตะวาน๊องกะไปกับอาแอ๊ดเหมือนกั๋นเหลาะ..ปี่หนานบ่อหันห้า” (พี่ทิด เมื่อวานน้องก็ไปกับน้าแอ๊ดเหมือนกันนะ..พี่ทิดไม่เห็นเอง)

 

พ่อหรือแม่ ของปู่ย่าตายาย(ทวด)  =  ป้อใหญ่หม่อน แหม้ใหญ่หม่อน

ตัวอย่าง : “วันนี่อี่แหม้บ่อไปสุมมาป่อใหญ่หม่อนแม่ใหญ่หม่อนตี่บ้านป๋างเคาะก่า?” (วันนี้แม่ไม่ไปขอขมาตาทวดยายทวดที่บ้านปางค้อเหรอ?)   

 

ปู่ย่า ตายาย = ป้อใหญ่ แหม้ใหญ่ / ป่อโค่ง แหม้โค่ง / ใหญ่ / โค่ง (เรียกสั้น ๆ ก็ได้)

ตัวอย่าง : “ป่อใหญ่จื่นแม่ใหญ่ซิ้ม บะเด่วเปิ้นเสียไปเหียแล้ว หยังมากึ๊ดเติงหาเปิ่นแหมะใจ๋น้อ” (พ่อใหญ่ชื่นแม่ใหญ่ซิ้ม ตอนนี้ท่านได้เสียชีวิตไปเสียแล้ว รู้สึกคิดถึงท่านอย่างมากเลยนะ)

 

พี่ชายพี่สาวของพ่อแม่ =  ลุง  ป้า

ตัวอย่าง : “ลุงหน้อยลานเปิ่นเป๋นอ้ายเก้าของอี่ป้อแม่นก่อแม่?” (ลุงลานท่านเป็นพี่ชายคนโตของพ่อใช่ไหมแม่?) หน้อย คือ คำที่ใช้เรียกคนซึ่งเคยบวชเรียนเป็นสามเณรมาก่อน

 

น้องชายน้องสาวของพ่อแม่ =  อาว (ชาย)  อา (หญิง)

ตัวอย่าง : “อาวหนานหล้า..เปิ่นย้ายบ้านไปอยู่ต่างจั๋งหวัดแล้วอี้บะเด่ว?” (ตอนนี้..น้าหล้า..เขาย้ายบ้านเลขที่ไปอยู่ต่างจังหวัดแล้วเหรอ?)

 

กรณีที่เรามีครอบครัวหรือมีลูกแล้วจะเรียกน้องชายของแม่ว่า  “อี่ปู่” หรือ “ปู่..(หนาน,หน้อย)”

ตัวอย่าง : “น๊องเอ..ฮ้องปู่หนานหล้ามากิ่นเข้าแลงบ้านเฮาไป่” (น้องเอ..ไปเรียกปู่หนานหล้ามากินข้าวเย็นที่บ้านเราหน่อยสิลูก” (ตัวน้าก็จะใช้สรรพนามแทนตัวเองว่า “ปู่” หรือ “อี่ปู่” กับหลาน ๆ หรือลูกของเรา)

ตัวอย่าง : “ปู่กิ๋นบ้านปู่แก้มาแล่ว...กิ๋นกั๋นเข้าเต๊อะ..บ่อต้องห่วงดอก” (ปู่กินข้าวบ้านคุณแก้เขามาแล้ว..กินกันเถอะ..ไม่ต้องห่วงหรอก) 

"ปู่" หมายถึง "คุณ.." (ผู้ชาย) ก็ได้ ในกรณีที่เราไม่สนิทชิดเชื้อกับเขาดังตัวอย่างเบื้องต้น

"ย่า.." หมายถึง "คุณ.." (ผูหญิง) ก็ได้ ในกรณีที่เราไม่สนิทชิดเชื้อกับเขา เช่นกันกับ ปู่

 

กรณีที่เรามีครอบครัวหรือมีลูกแล้วจะเรียกน้องสาวของแม่ว่า “แม่ฮย่า” หรือ “ฮย่า”   ลูกของเราก็เรียกน้าว่า “ฮย่า” เหมือนกันกัน

ตัวอย่าง : “วันนี่..ฮย่าใหม่บ่อได้ไปในเมืองก่ะ?..มีก๋อยขายผ่องก่อ?” (วันนี้ย่าใหม่ไม่ได้ไปในเมืองเหรอ..มีกลอยขายบ้างไหม?)

 

กรณีที่ลูกผู้น้องมีอายุมากกว่าเราหลายปีจะเรียกผู้ชายว่า “ลุง” เรียกผู้หญิงว่า “ป้า”  ไม่เรียกว่า “น้อง” เรียกตามวัยว่าใครอายุมากกว่ากัน

 

เทียบเคียงคำสรรพนามอื่น ๆ

       ผู้ชาย = ป้อจาย /ป่อจาย

ตัวอย่าง : “ป่อจายหมู่นั่น..ฮยะหยังกั๋น..มาจ่วยกันลาบจิ้นเพ่เร็ว” (ผู้ชายพวกนั้น..ทำอะไรกันอยู่..มาช่วยลาบเนื้อที่นี่เร็ว)

 

         ผู้หญิง = แม่ฮญิง / แหม่ะฮยิง  

ตัวอย่าง : “คนมาเดินนำขบวนงานลางสาดมีแต่แม่ฮยิงเหนาะ..ป้อจายไปตังใดกั๋นหม๊ด” (คนมาเดินนำขบวนงานลางสาดมีแต่ผู้หญิงนะ..ผู้ชายไปที่ไหนกันหมด)

 

         พวกเขา = หมู่เขา / คนหมู่นั่น

ตัวอย่าง : “หมู่เขาแห่นาคไปไหนกั๋นหนะ?” (พวกเขาแห่นาคไปไหนกันนะ?)

 

         พวกเธอ = หมู่สู/ สูเขา ( สุภาพ ), หมู่มึง/ ไอ้หมู่นี่/ อี่หมู่นี่(ไม่ค่อยสุภาพส่วนมากผู้ใหญ่ใชักับผู้น้อยและใช้กันในกลุ่มเพื่อน)

ตัวอย่าง :   “ไหน๋ หมู่สูว่าจะไปหาป๋ากั๋นบ่อใจ่กะ? จ๊ะใดมาจับกลุ่มกั๋นอยู่นี่?”  (ไหนพวกเธอว่าจะไปหาปลากันไม่ใช่เหรอ ทำไมถึงมานั่งจับกลุ่มกันอยู่ตรงนี้?)

 

         พวกเรา = หมู่เฮา 

ตัวอย่าง : “ตี่หมู่เฮามาวันนี่..ก่อเพราะว่าจะมาขอหื้อจ่วยแป๋งถะหนนในหมู่บ้านของเฮาพ่อง..บะเด่วนี่ ฝนตกหนักตางมันปุด ขัวกะหลุ ใจ๊ก๋านอะหยังเบาะได้เลย”  (ที่พวกเรามากันในวันนี้..ก็เพราะว่าจะมารบกวนให้ช่วยสร้างถนนในหมู่บ้านของเราบ้าง..ขณะนี้ฝนตกหนักทางมันขาด สะพานก็พัง ใช้งานอะไรไม่ได้เลย)

 

          พ่อ = ป้อ /อี่ป้อ 

ตัวอย่าง  :  “อี่ป้อไปโต้ง(ทุงนา)มากะ?” (พ่อไปทุ่งนามาเหรอ?)

 

       แม่ = แม่/ แหม้ / อี่แม่ 

ตัวอย่าง :  “อี่แม่..ขอตังค์ผ้อง จะไปโฮงเฮียนละ” (แม่..ขอตังค์ด้วย หนูจะไปโรงเรียนแล้ว)

 

         พี่ชาย = ปี่ /อ้ายปี่ / อ้าย / อ้ายบ่าว 

ตัวอย่าง :  “อ้ายหนาน..วันพูกน้องจะไปแอ่วหาตี่บ้านเน่อ” (พี่หนาน..พรุ่งนี้หนูจะไปเที่ยวหาพี่ที่บ้านนะ) กรณีน้องสาวอยู่ไกลโทรหาพี่ชาย

 

          พี่สาว = ปี่เอ้ย /เอ้ย /เย้ย 

ตัวอย่าง :  “อี่เย้ย..แม่แลงนี่ฮยะหยังกิ๋น?” (พี่สาวครับ..เย็นนี้ทำอะไรกินเหรอ?)

 

          พี่เขย = จาย /ปี่จาย 

ตัวอย่าง :  “ตะวานี่..จายไปตังใด..เบาะหันเปิดร้านนั่ว..เฮามาหาตั้งสองรอบปุ้นแหน่ะ?”  (เมื่อวานนี้..พี่เขยไปที่ไหนเหรอครับ..ไม่เห็นเปิดร้านเลย..ผมอุตส่าห์มาหาตั้งสองครั้งแหนะ?)

 

          น้าสะใภ้  =  อาใป้

ตัวอย่าง :  “อาใป้มาแหมะใด..กะลังหันหน้า..โคราชเป๋นจ๊ะใดพ่อง?”  (น้าสะใภ้ มาเมื่อใหร่ครับ..พึ่งจะเห็นหน้า..ทางโคราชเป็นยังไงมั่ง?)

       ที่ไม่ได้กล่าวถึงก็เว้นไว้ในฐานะที่เข้าใจ ก็คือ การใช้คำเมืองที่ตรงกับคำไทย อาจมีความแตกต่างตรงการออกเสียง เพราะเท่าที่สังเกตในการเขียนภาษาไทยให้ตรงกับภาษาเมืองนั้น ดูจะไม่ตรงกับเสียงที่เปล่งออกไป

 

เพิ่มเติม 

       ภาษาเหนือนั้นมีการออกเสียงไม่ตรงกับภาษากลางหลายคำ โดยภาษากลางออกเสียงด้วยพยัญชนะตัวหนึ่ง แต่ภาษาเหนือจะออกเสียงด้วยพยัญชนะอีกตัวหนึ่งแทนก็มี แต่ก็ไม่ทุกตัวและทุกศัพท์เท่าที่สังเกต  เช่น...

 

       ช  ช้าง   มักจะใช้   จ  จาน ออกเสียงแทน

ตัวอย่าง :  ช้อน = จ้อน, ช้าง = จ้าง

       “จ้างป่าต๊กมันหกไล่ย่ำควาน มาถึงเต๊น เตะถ้วยเตะจ๊อนฟุ่งฟะ..ปอมันตันย่ำจ๋นปอต๋าย” (ช้างป่าตกมันวิ่งไล่เหยียบควาญ มาที่เต็นท์ เตะถ้วยช้อนกระจุยกระจาย..พอวิ่งมาทันก็เหยียบควานจนถึงกับเสียชีวิต)

              ชาย = จาย / เปาะจาย, ชาติ = จาติ  

       “เปาะจายคนนั้น จาติก่อนเปิ่นเป๋นลิง  ปอมาจาตินี่เลยมีขนเต๋มตั๋วเหมือนอุรังอุตังเลย”  (ผู้ชายคนนั้น ชาติที่แล้วเขาเกิดเป็นลิง พอมาชาตินี้เลยมีขนขึ้นเต็มตัวเหมือนกับลิงอุรังอุตังเลย)

 

       ค  ควาย   มักจะใช้   ก ไก่  ออกเสียงแทน

ตัวอย่าง :   คน = กน 

       “กนหม้อเข้าหื้อกำดุ..ก้นหม้อไหม้หมดละก้า” (คนหม้อข้าวให้หน่อย..ข้าวที่ก้นหม้อไหม้หมดละมั้ง)

                   เคี้ยว =  เกี้ยว

       “เกี้ยวเข้าบ่อแหลกหละวังจะติดคอเน่อ”  (เคี้ยวข้าวไม่ละเอียดระหวังจะติดคอนะ)

      

       พ พาน  ภ สำเภา  มักจะใช้  ป ปลา ออกเสียงแทน

ตัวอย่าง :  นิพพาน =  นิปปาน

          “พระนิปปานคือสุดยอดของความสุข”

              ให้พร   =  หื้อปอน / ปั๋นปอน

       “จะไปนันตุ๊เจ้าเปิ่นกำลังปั๋นปอนอยุ..เงียบ ๆ กั๋นพ่อง” (อย่าส่งเสียงดังพระท่านกำลังให้พรอยู่..เงียบ ๆ กันหน่อย)

                   พี่สะใภ้  =  ปี่ใป้ 

       “ปี่ใป้ไอ้มอนมันหยังมาน่าฮักแหมะใจว่ะ” (พี่สะใภ้ไอ้มอนทำไมมันช่างน่ารักเหลือเกินนะ)

 

       ท  ทหาร   มักจะใช้   ต เต่า  ออกเสียงแทน

ตัวอย่าง :   ที่  =  ตี่

       “สาว ๆ ตังหลายไปตี่ไหนมากั๋นเนี่ย?” (สาว ๆ ทั้งหลาย ไปที่ไหนมากันมาหรือครับ?)

                ทหาร  =  ตะหาร 

       “ตะหารตังใต้เป๋นตี่น่าเอ็นดูเหนาะ” (ทหารที่อยู่ภาคใต้ช่างน่าสงสารจังเลย)

 

       ร  เรือ  ล  ลิง   มักจะใช้   ฮ นกฮูก   ออกเสียงแทน

ตัวอย่าง :   รัก  =  ฮัก   

       “ไอ้อ่องไปหลงฮักสาวตี่ไหนแหมเกาะ?” (ไอ้อ่องไปหลงรักสาวที่ไหนอีกนะ?)

              รู้   =  ฮู้ / หู้

       “เบาะฮู้ว่าสาวตังนั้นจะเอาสินสอดกับเฮาเต้าใดเหนาะ” (ไม่รู้ว่าสาวทางนั้นจะคิดสินสอดทองหมั้นกับเราเท่าไหร่นะ)

              เรา  =  เฮา  (ใช้ตัวอย่างเดียวกับข้างบนก็ได้)

       “เฮาฮู้ว่า เฮากะลังฮยะหยังอยู่ บะถ้ามาสอนกั๋นนักละ”  (เรารู้ว่า เรากำลังทำอะไรอยู่ ไม่ต้องมาคอยสอนกันให้มากหรอกนะ)

 

บันทึกนี้คงพักเรื่อง คำนาม สรรพนามที่ใช้ในการเรียกขาน ของญาติพี่น้องทางภาคเหนือบ้านของผมและบ้านน้ำลอกไว้แต่เพียงเท่านี้ โอกาสหน้าจักได้นำเรื่องอื่น ๆ มาเขียนต่อไป...

 

ขอบคุณทุกท่าน

ขอบคุณโกทูโนว์