ศิลปวัฒนธรรม “ วันดีวันเสียล้านนา1 ” เรียบเรียงโดย หนานกำไฟ
ในช่วงวันที่ 5 กันยายน 2556 จังหวัดแพร่มีการครบวาระของ อปท.ถึง 33 แห่ง ตั๊วหนานกำไฟมีโอกาสได้พูดคุยกับผู้สมัครหลายท่านที่ตบเท้าเดินเข้ามาทำบัตรย้ำเบอร์ที่โรงพิมพ์ธุรกิจแพร่ เพื่อนำไปหาเสียง แน่นอนขนาดของบัตรก็ประมาณเท่านามบัตรหรือประมาณ 2.5” x 4” ด้านหน้าก็จะรูปของผู้สมัครและเบอร์ ส่วนด้านหลังก็เป็นนโยบาย แต่มีหลายท่านด้านหลังปล่อยว่างขาวและขอให้ทางโรงพิมพ์นำเอาวันดีวันเสียเข้าใส่ เพื่อชาวบ้านจะได้เก็บบัตรย้ำเบอร์ไว้ใช้งานไม่นำไปทิ้งเป็นขยะ สำหรับคอลัมภ์ศิลปวัฒนธรรมประจำฉบับ 182 ขอหยิบเรื่อง วันดีวันเสีย ซึ่งเป็นเรื่องกับฤกษ์ยามที่ชาวล้านา ยึดถือและปฎิบัติสืบต่อกันมา มานำเสนอ
“วันดีวันเสีย” เป็นวันที่คนล้านนาเชื่อว่าเป็นวันที่ควรหรือไม่ควรสำหรับทำพิธีกรรมหรือกิจกรรมประเพณีต่างๆ เป็นการนับวันตามคติความเชื่อแบบท้องถิ่น ซึ่งเรียกตามภาษาล้านนาอีกอย่างว่า “มื้อจั๋นวันดี” เป็นการถือตามความเชื่อคตินิยม ที่เป็นการยอมรับในหมู่ชาวเหนือตามตำราหรือเอกสารที่บันทึกไว้เรียกว่า “ตำราปักขตื้นล้านนา”
มื้อจั๋นวันดี เป็นการหาฤกษ์ยามตามเดือนพื้นเมือง ก่อนที่จะกระทำพิธีอันเป็นมงคลทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็นการแต่งงาน ขึ้นบ้านใหม่ การเดินทางไปค้าขาย หรือการบวช มีรายละเอียดดังนี้
|
เดือน |
วันจ๋ม (วันไม่ดี) |
วันฟู (วันดี) |
|
เดือนเกี๋ยง (ตุลาคม) |
วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น |
วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก |
|
เดือนยี่ (พฤศจิกายน) |
วันอังคาร อ่านว่า วันกาน |
วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด |
|
เดือนสาม (ธันวาคม) |
วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด |
วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด |
|
เดือนสี่ (มกราคม) |
วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด |
วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น |
|
เดือนห้า (กุมภาพันธ์) |
วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก |
วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา |
|
เดือนหก (มีนาคม) |
วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา |
วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด |
|
เดือนเจ็ด (เมษายน) |
วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด |
วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด |
|
เดือนแปด (พฤษภาคม) |
วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด |
วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด |
|
เดือนเก้า (มิถุนายน) |
วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด |
วันจันทร์ อ่านว่า วันจั๋น |
|
เดือนสิบ (กรกฎาคม) |
วันศุกร์ อ่านว่า วันสุก |
วันอังคาร อ่านว่า วันกาน |
|
เดือนสิบเอ็ด (สิงหาคม) |
วันเสาร์ อ่านว่า วันเสา |
วันพุธ อ่านว่า วันปุ๊ด |
|
เดือนสิบสอง (กันยายน) |
วันอาทิตย์ อ่านว่า วันติ๊ด |
วันพฤหัสบดี อ่านว่า วันผัด |
อนึ่งการนับเดือนของภาคเหนือจะนับเร็วกว่าภาคกลางไป 2 เดือน เช่น เดือน 5 ของภาคกลาง ภาคเหนือจะนับเป็น 7 เป็นต้น สำหรับวันเสียติดตามต่อฉบับหน้า
