วัลย์รวสี มงคลดี
โรงพยาบาลซำสูง จังหวัดขอนแก่น
วัตถุประสงค์
- เพื่อศึกษาพฤติกรรมการใช้สุราในประเพณีบุญบั้งไฟ ทั้งในส่วนที่เกี่ยวกับการใช้ในพิธีกรรมและการใช้นอกพิธีกรรม
ผลการศึกษา
– สุราได้ถูกใช้ในพิธีกรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือโดยเฉพาะการใช้ “เหล้าต้ม” (สุราเถื่อน) และ สุราขาว ซึ่งใสบริสุทธิ์ได้รับการยอมรับกันในหมู่ประชาชนดั้งเดิมว่าเป็นของสูง และสะท้อนถึงความเหมาะสมจะเป็นเครื่องพิธี ในอดีตชุมชนจะต้องต้มเหล้าเองหรือซื้อหามาจากชุมชนข้างเคียงหากไม่สามารถหา “เหล้าต้ม” ได้ จะต้องใช้ของสิ่งอื่นเป็น “อุบาย” แทนเหล้าต้มในพิธีกรรม ในงานประเพณีบุญบั้งไฟปัจจุบัน มีนัยสำคัญ 2 ประการ คือ การขอฝนและการแข่งขัน ซึ่งสุรามีส่วนเกี่ยวข้องด้วยทั้ง 2 ประเภท การใช้สุราในการขอฝนจะใช้สุราขาวเป็นเครื่องพิธี ซึ่งพบว่า มีประชาชนเข้าร่วมพิธีไม่มากนัก แต่จะร่วมฉลองในวันก่อนพิธีทุกหลังคาเรือน ส่วนการแข่งขันบั้งไฟ เริ่มเป็นที่นิยมมากยิ่งขึ้น
- การศึกษานี้พบว่า ประชาชนแทบทุกหลังคาเรือนใช้สุราในงานประเพณีบุญบั้งไฟทั้งในชุมชนที่มีการ แข่งขันและชุมชนที่มีเฉพาะพิธีขอฝน โดยมุ่งเน้นเพื่อความสนุกสนานและบันเทิง ทั้งนี้ สุราที่นิยมใช้ ได้แก่ สุราขาว สุราสี และเบียร์ ในจำนวนผู้ดื่มสุรา มีผู้ยอมรับว่า ตนเองเมาสุราอยู่ ร้อยละ 37.6 ยิ่งกว่านั้น ยังมีผู้ยอมรับว่า ตนเอง “เมาหนัก” เกินระดับที่จะครองสติได้ ตามปกติอีกร้อยละ 5.7 โดยมีเยาวชนเมาสุราสูงถึง ร้อยละ 55.5 ในขณะที่ชายวัยแรงงานเมาสุรา ร้อยละ 48.1 ส่วนผู้สูงอายุถึง 1 ใน 3 เมาสุราเช่นกัน และที่สำคัญหญิงวัยแรงงานในชุมชนเมาสุรา ร้อยละ 27.2
- สุราอยู่ในวิถีชีวิตคนอีสาน ทั้งในแง่ของพิธีกรรมและนอกพิธีกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้สุราในงานประเพณี จะพบได้ในทุกกลุ่มอายุ การรณรงค์เพื่อลดการดื่มสุราและการหามาตรการอื่นควรพิจารณาถึงความเหมาะสม กับสภาพวัฒนธรรมท้องถิ่น
จากการนำเสนอผลงานทางวิชาการ
การประชุมวิชาการประจำปีกระทรวงสาธารณสุข ครั้งที่ 13 ประจำปี 2548
